Zdrowy organizm sam usuwa większość substancji, a soki, zupy, mono-diety, głodówki, płukanie jelit i suplementy „oczyszczające” nie mają wiarygodnych dowodów na wydalanie toksyn; spadek wagi na takich kuracjach to głównie mniej kalorii i woda. Sauna daje w pocie tylko ślady metali i innych związków, a nie wykazano, że to zmniejsza obciążenie organizmu; realnie pomaga ograniczenie źródeł ekspozycji.
Brak dowodów albo brak efektu w dobrych badaniach. Jak oceniamy badania
Substancje opuszczają organizm w różnym tempie: BPA i ftalany w ciągu dni po zmianie jedzenia, PFAS w ciągu lat (u 106 mieszkańców po zmianie wody pitnej połowa PFOS znikała po ok. 3,4 roku, PFHxS po 5,3, PFOA po 2,7), kadm w nerce nawet po 6–38 latach. Dlatego nie ma jednego „szybkiego detoksu”; liczy się źródło.
W badaniu 285 strażaków z wysokim PFOS przez rok oddawało osocze, krew albo było tylko obserwowanych: PFOS spadło o ok. 25% po osoczu i ok. 10% po krwi, bez zmian w grupie obserwowanej. Prawie wszyscy uczestnicy to mężczyźni, badanie finansował pracodawca; nie jest to metoda „detoksu” dla ogółu.
Zioła i suplementy odpowiadały za 130 z 839 przypadków uszkodzenia wątroby (15,5%) w amerykańskiej sieci obserwacji, a ich udział rósł z 7% do 20%; ostropest w dużym przeglądzie u chorych na stłuszczenie wątroby miał niepewne korzyści (17 badań, 2069 osób).
Po 3 dniach jedzenia świeżej żywności niepakowanej w plastik ani puszki (20 osób z 5 rodzin) BPA w moczu spadło o 66%, a produkty rozpadu ftalanu DEHP o ponad połowę. Badanie było małe i krótkie.
Sauna ma własne dane, ale obserwacyjne: wśród 2315 fińskich mężczyzn obserwowanych średnio ok. 20 lat nagły zgon sercowy zdarzał się u 5,0% korzystających 4–7 razy w tygodniu i u 10,1% korzystających raz w tygodniu (po uwzględnieniu innych czynników ryzyko było niższe o ok. 63%). To nie dowodzi przyczyny; w zbiorczej analizie 20 badań z losowym przydziałem ogrzewanie bierne nie obniżyło istotnie ciśnienia (średnio o 2,5 mmHg).
Utrata masy po saunie to głównie płyn: po dwóch sesjach po 10 minut w 90°C średnio 0,37 kg u kobiet i 0,50 kg u mężczyzn (u osób z nadwagą 0,70–0,82 kg) wśród 674 studentów.
Post pod nadzorem w klinice (1422 osoby, 4–21 dni, ok. 200–250 kcal dziennie) obniżył masę, obwód brzucha i ciśnienie, a działania niepożądane wystąpiły u mniej niż 1% (m.in. sześć łagodnych niedoborów sodu i dwa poważne przypadki). Badanie nie miało grupy kontrolnej i nie twierdzi, że post usuwa toksyny.
Autofagię (wewnątrzkomórkowe „sprzątanie”) u ludzi mierzono pośrednio, w krwinkach, w dwóch małych badaniach: 30 i 46 zdrowych osób po 6–7 dniach diety imitującej post. Wskaźniki rosły, ale nie sprawdzano usuwania toksyn ani zdrowia, a jedno badanie sponsorował producent diety.
Miesiąc bez alkoholu u 94 osób obniżył ciśnienie skurczowe o 6,6%, masę ciała o 1,5% i oporność na insulinę o 25,9%; badanie bez losowania i bez wyników wątrobowych w streszczeniu.
Nie znaleziono ani jednego badania z losowym przydziałem na ludziach, które sprawdzałoby komercyjne diety detoks; przegląd z 2015 r. mówi o „bardzo małej” ilości dowodów, a kilka małych badań ma wady metodologiczne. Przegląd z 2017 r. opisuje początkowy spadek masy z niskiej kaloryczności i powrót wagi po zakończeniu.
Pot zawiera ślady metali (kadm, ołów), BPA czy ftalanów. W małych badaniach po 20 osób stężenia w pocie bywały wyższe niż w moczu, ale bez grup kontrolnych, bez pomiaru całkowitej ilości i z ryzykiem zanieczyszczenia próbek skórą. Przegląd fizjologii uznaje wydalanie przez pot za drogę drugorzędną wobec nerek i jelit; w badaniu na 50 osobach plastry na pot noszone tydzień prawie nie wykryły BPA, które było w moczu.
Nie znalazłem badania z grupą kontrolną, które pokazałoby, że regularna sauna zmniejsza stężenie zanieczyszczeń w organizmie lub poprawia zdrowie przez „detoks”. Twierdzenie, że pot nie zawiera żadnych toksyn, jest równie przesadzone jak to, że sauna oczyszcza.
Płukanie jelit nie ma rzetelnych badań potwierdzających korzyści, za to opisano powikłania; ankieta 196 lekarzy naturopatów pokazała, że skuteczność „detoksu” oceniano głównie kwestionariuszami objawów i testami moczu po prowokacji, które nie potwierdzają skuteczności.
Główną rolę mają wątroba, która przekształca substancje, nerki, które usuwają je z moczem, i jelita. Skóra i płuca są głównie barierami. Tempo usuwania jest bardzo różne: BPA i ftalany znikają w ciągu dni po zmianie jedzenia, PFAS w ciągu lat, a kadm w nerce ma czas połowicznego zaniku 6–38 lat.
W zbiorczej analizie 99 badań (6582 dorosłych) wszystkie formy ograniczania energii obniżały masę względem jedzenia do woli, a różnice między postem przerywanym a ciągłym ograniczeniem kalorii były małe; tylko post co drugi dzień dał o 1,29 kg większy spadek. Badania nie mierzyły usuwania toksyn.
Tak, zdarza się. W amerykańskiej sieci obserwacji 130 z 839 przypadków uszkodzenia wątroby (15,5%) przypisano ziołom i suplementom, a ich udział rósł z 7% do 20%. Suplementy inne niż dla kulturystów częściej kończyły się zgonem lub przeszczepem niż leki (13% wobec 3%).
Poziom PFAS spada powoli po usunięciu źródła (połowa PFOS po ok. 3,4 roku). W badaniu 285 strażaków z wysokim PFOS roczne oddawanie osocza obniżyło go o ok. 25%, a krwi o ok. 10%, bez zmian w grupie obserwowanej. To metoda dla osób z wysokim wynikiem i kwalifikujących się na dawców, po rozmowie z lekarzem, nie ogólny detoks.
Może pomóc ograniczyć kalorie. W badaniu 60 zdrowych osób, które przez 5 tygodni jadły lunch po jednej z czterech zup warzywnych, łączna energia posiłku była o ok. 20% (około 134 kcal) niższa niż bez zupy. Forma zupy (przecier, kawałki) nie miała znaczenia.
Tak, w małych badaniach wykrywano w pocie ślady kadmu, ołowiu, arsenu i rtęci. W jednym badaniu 20 osób średnie stężenie ołowiu w pocie (31 mikrogramów na litr) było wyższe niż w moczu (1,8), ale to stężenia, a nie ilość wydalona, i istnieje ryzyko zanieczyszczenia próbek skórą. Znaczenie dla zdrowia nie zostało wykazane.
