Dieta niskowęglowodanowa daje w odchudzaniu co najwyżej niewielką przewagę nad dietą niskotłuszczową lub zbilansowaną: ok. 1 kg po kilku miesiącach i mniej niż 1 kg po 1–2 latach. O wyniku decyduje głównie to, czy da się dietę utrzymać. Przy cukrzycy typu 2 poprawa cukru we krwi jest głównie krótkotrwała, a przy lekach zmiany robi się tylko z lekarzem.
Umiarkowane dowody: kilka badań randomizowanych albo niejednoznaczne metaanalizy. Jak oceniamy badania
Zbiorcza analiza 61 badań (6925 dorosłych z nadwagą lub otyłością): dieta niskowęglowodanowa dała o ok. 1 kg większy spadek masy ciała po 3–8,5 miesiąca i o ok. 0,9 kg po 1–2 latach. U osób z cukrzycą typu 2 po roku różnicy nie było. Autorzy uznali, że różnica jest niewielka lub żadna.
Duże badanie z losowym przydziałem (609 osób, rok): zdrowa dieta niskotłuszczowa dała spadek 5,3 kg, a zdrowa niskowęglowodanowa 6,0 kg, bez istotnej różnicy. Geny ani wydzielanie insuliny nie pozwoliły przewidzieć, komu która dieta pomoże lepiej.
W badaniu 160 osób na czterech znanych dietach (m.in. Atkinsa) spadek masy ciała po roku zależał od tego, jak ściśle ktoś trzymał się diety, a nie od jej rodzaju. Badanie po roku ukończyło od 50% do 65% osób, zależnie od diety.
Analizy niższej jakości zawyżają przewagę diety niskowęglowodanowej. W przeglądzie 12 przeglądów badań te słabsze pokazywały przewagę 0,7–4,0 kg, a najlepsze niewielką lub żadną różnicę.
Przy cukrzycy typu 2: po 6 miesiącach niskowęglowodanowa dieta dała remisję (poziom cukru poniżej progu cukrzycy) u 57% osób wobec 31% na diecie kontrolnej, ale efekt był mniejszy u osób na insulinie, a po roku danych jest mało. Zbiorcza analiza 27 badań (2870 osób) wskazała skromną, krótkotrwałą poprawę średniego poziomu cukru we krwi (HbA1c) o 0,29 punktu procentowego, największą po 3 miesiącach.
Wytyczne amerykańskie, kanadyjskie i stanowisko polskiego Ministerstwa Zdrowia: ograniczenie węglowodanów może być jedną z opcji dla części osób z cukrzycą, ale nie ma jednej najlepszej diety; liczy się jakość węglowodanów (mało przetworzone, bogate w błonnik), indywidualny dobór i utrzymanie deficytu energii. Restrykcyjną dietę ketogeniczną polskie stanowisko wiąże z licznymi zagrożeniami.
Tłuszcze we krwi: w zbiorczej analizie 38 badań niskowęglowodanowa dieta obniżała trójglicerydy i podnosiła „dobry” cholesterol HDL, ale nieco podnosiła „zły” cholesterol LDL (o 0,07 mmol/l po 6–12 miesiącach). Badań, które mierzyłyby zawały czy zgony, nie znaleziono.
Badania obserwacyjne (nie dowodzą przyczyny): najniższą śmiertelność notowano przy 50–55% energii z węglowodanów, a skład źródeł białka i tłuszczu miał znaczenie. Wersja „roślinna” wiązała się z mniejszą śmiertelnością, a „zwierzęca” z większą.
Nie ma jednej definicji. W konsensusie amerykańskiego towarzystwa diabetologicznego low carb to 26–45% energii z węglowodanów, a bardzo niskowęglowodanowa poniżej 26%. W badaniach często przyjmuje się poniżej 130 g dziennie. Przy 2000 kcal 26–45% energii to ok. 130–225 g węglowodanów dziennie (przeliczenie własne).
Keto to dolny zakres diet bardzo niskowęglowodanowych: zwykle 20–50 g węglowodanów dziennie, poniżej 26% energii. Zwykły low carb jest łagodniejszy, np. 26–45% energii z węglowodanów. Im bardziej restrykcyjna dieta, tym więcej skutków ubocznych na starcie i trudniej ją utrzymać.
Tylko odrobinę lepiej, jeśli w ogóle. Przegląd Cochrane z 61 badań (6925 osób) pokazał ok. 1 kg większy spadek po 3–8,5 miesiąca i ok. 0,9 kg po 1–2 latach. W dużym badaniu z roczną obserwacją różnica była nieistotna: 6,0 kg na niskowęglowodanowej i 5,3 kg na niskotłuszczowej.
To zależy głównie od deficytu kalorii i wytrwałości. W badaniu DIETFITS (609 osób) średni spadek po roku wyniósł 6,0 kg na diecie niskowęglowodanowej i 5,3 kg na niskotłuszczowej. W badaniu 307 osób przez 2 lata spadek wynosił ok. 11 kg po roku i 7 kg po dwóch latach, bez różnic między dietami.
Nie, kalorie nadal mają znaczenie. Konsensus amerykańskiego towarzystwa diabetologicznego podkreśla, że utrzymanie deficytu energii jest kluczowe niezależnie od składu diety. Przy zbliżonej liczbie kalorii różnice między dietami są małe.
Może pomóc w krótkim czasie, ale korzyść z czasem maleje. Zbiorcza analiza 27 badań wskazała spadek HbA1c o 0,29 punktu procentowego, największy po 3 miesiącach. Amerykańskie towarzystwo diabetologiczne zaleca rozważyć ograniczenie węglowodanów u części dorosłych, ale podkreśla brak jednego najlepszego wzorca. Zmiany diety przy cukrzycy ustal z lekarzem lub dietetykiem.
