Dieta MIND, nordycka i bałtycka to wzorce oparte na warzywach, jagodach, pełnym ziarnie, orzechach, rybach i oleju roślinnym, z małą ilością czerwonego mięsa, masła i słodyczy. W badaniach obserwacyjnych MIND wiązała się z mniejszym ryzykiem choroby Alzheimera, ale jedyne duże badanie z losowym przydziałem (604 osoby, 3 lata) nie wykazało przewagi nad dietą kontrolną; dieta nordycka skromnie obniża cholesterol LDL, ciśnienie i masę ciała, a dla bałtyckiej są tylko badania obserwacyjne.
Słabe dowody: małe badania, wyniki mieszane. Jak oceniamy badania
Dieta nordycka w zbiorczych analizach badań z losowym przydziałem: cholesterol LDL niższy o 0,30 mmol/l, ciśnienie skurczowe o 3,97 mmHg i rozkurczowe o 2,08 mmHg (5 badań, 513 osób), masa ciała o 1,83 kg (7 badań, 774 osoby). Cukier we krwi na czczo bez istotnej zmiany, choć insulina była niższa; HDL i trójglicerydy bez zmian.
W badaniu NORDIET (88 osób z lekko podwyższonym cholesterolem, 6 tygodni, wszystkie posiłki dostarczone) cholesterol LDL był niższy o 21%, cholesterol całkowity o 16%, a masa ciała o 4% bardziej niż w grupie kontrolnej; po uwzględnieniu spadku masy ciała różnice w cholesterolu pozostały, ale w insulinie i ciśnieniu już nie. W badaniu SYSDIET (200 osób z cechami zespołu metabolicznego, 18–24 tygodni) masa ciała, wrażliwość na insulinę i ciśnienie nie zmieniły się istotnie, ale cholesterol nie-HDL był niższy o 0,18 mmol/l.
W badaniu obserwacyjnym 923 osób w wieku 58–98 lat (średnio 4,5 roku) ryzyko choroby Alzheimera było ok. połowę niższe w grupie z najlepszym wynikiem diety MIND niż z najgorszym, a w grupie środkowej ok. jedną trzecią niższe. Podobny związek miały dieta DASH (ok. 40% niższe ryzyko) i śródziemnomorska (ok. połowę niższe). W drugim badaniu (960 osób) spadek sprawności umysłowej w najlepszej grupie odpowiadał osobie o 7,5 roku młodszej.
Przeglądy badań: większość prac łączy dietę MIND z lepszą sprawnością umysłową i mniejszym ryzykiem demencji (10 z 11 prac o demencji lub chorobie Alzheimera), ale wolniejszy spadek sprawności pokazało tylko 2 z 7 badań długookresowych. W zbiorczej analizie 8 badań (26 103 osoby) roczny spadek był wolniejszy o 0,010 jednostki, ale wynik jest niepewny (przedział obejmuje zero). Wyniki badań z losowym przydziałem opisano jako mieszane.
Badanie z losowym przydziałem na 604 osobach (średnia wieku 70,4 roku, z nadwagą i rodzinną historią demencji, 3 lata): sprawność umysłowa poprawiła się w obu grupach (o 0,205 w grupie MIND i 0,170 w kontrolnej), a różnica 0,035 nie była istotna. Obie grupy lekko ograniczyły kalorie i schudły (o 5,0 i 4,8 kg), a w przeglądzie badań nad dietami przy spadku sprawności umysłowej było tylko jedno badanie MIND na 37 osobach. Nie udowodniono więc, że sama dieta chroni pamięć.
W badaniach obserwacyjnych (13 badań, 930 153 osoby) najwyższe przestrzeganie diety nordyckiej wiązało się z ok. 22% mniejszą śmiertelnością ogółem, 22% mniejszą śmiertelnością z powodu chorób serca i naczyń, 12% mniejszym ryzykiem udaru i 10% mniejszym ryzykiem cukrzycy typu 2; autorzy oceniają pewność jako bardzo niską do niskiej. W niemieckim badaniu na 27 548 osobach związek z zawałem i udarem był słaby i nieistotny, a z rakiem nie było go wcale.
Dieta bałtycka: wyłącznie badania obserwacyjne z Finlandii. W zbiorczej analizie trzech badań przekrojowych (4776, 5180 i 1972 osoby) przy najwyższym przestrzeganiu rzadziej występował podwyższony wskaźnik stanu zapalnego (białko CRP); w badaniu mężczyzn przez ok. 20 lat najniższe przestrzeganie wiązało się z większym ryzykiem zgonu z jakiejkolwiek choroby (o 27%) i cukrzycy typu 2 (o 35%). Badań z losowym przydziałem nie znaleziono.
Polskie zalecenia (Talerz Zdrowego Żywienia) są zbieżne z tymi dietami: połowa talerza to warzywa i owoce (co najmniej 400 g dziennie), ćwierć pełnoziarniste produkty zbożowe (co najmniej 90 g dziennie), do tego orzechy (garść, ok. 30 g dziennie), 2 porcje ryb tygodniowo i oliwa lub olej rzepakowy, a czerwonego mięsa i przetworów do 350–500 g tygodniowo. Małe polskie badanie osób powyżej 60 lat z rejonów wiejskich wiązało lepsze trzymanie się diety śródziemnomorskiej z lepszą sprawnością umysłową; badań z losowym przydziałem w Polsce nie znaleziono.
Nie. Skala MIND przyznaje punkt za wino (1 dziennie), ale WHO pisze, że nie ma bezpiecznej ilości alkoholu, a analiza 107 badań nie wykazała istotnej korzyści z niskich dawek w porównaniu z osobami nigdy niepijącymi. Nie zaczynaj pić z powodu tej diety.
W badaniu NORDIET obejmowała produkty roślinne bogate w błonnik, owoce, jagody, warzywa, pełne ziarno, olej rzepakowy, orzechy, ryby i niskotłuszczowe produkty mleczne, a mało soli, dodanego cukru i tłuszczów nasyconych. W porównaniu ze zwykłą szwedzką dietą miała więcej produktów roślinnych, ryb, jaj i tłuszczów roślinnych, a mniej mięsa, nabiału, słodyczy i alkoholu.
Tak, skromnie. W zbiorczej analizie 5 badań (513 osób) cholesterol LDL był niższy o 0,30 mmol/l, a cholesterol całkowity o 0,38 mmol/l; HDL i trójglicerydy bez zmian. W badaniu NORDIET (88 osób, 6 tygodni, wszystkie posiłki dostarczone) LDL był niższy o 21%. Różnice w cholesterolu pozostały po uwzględnieniu spadku masy ciała.
W zbiorczej analizie 4 badań ciśnienie skurczowe było niższe o 3,97 mmHg, a rozkurczowe o 2,08 mmHg. W badaniu NORDIET ciśnienie skurczowe spadło o 5%, ale po uwzględnieniu spadku masy ciała ta różnica nie była już istotna, a w badaniu SYSDIET ciśnienie nie zmieniło się istotnie. Dieta nie zastępuje leków na nadciśnienie.
Skromnie. W zbiorczej analizie 7 badań (774 osoby) średnia różnica masy ciała wyniosła 1,83 kg na korzyść diety nordyckiej. W badaniu NORDIET masa ciała spadła o 4% bardziej niż w grupie kontrolnej bez narzuconej liczby kalorii, natomiast w badaniu SYSDIET masa ciała pozostała stabilna.
To połączenie diety śródziemnomorskiej i DASH z modyfikacjami w stronę produktów, które w badaniach obserwacyjnych wiązały się z mniejszym ryzykiem demencji. Skala MIND ma 15 składników: 10 grup zalecanych (m.in. pełne ziarno, zielone warzywa liściaste, jagody, fasola, orzechy, ryby, drób, oliwa) i 5 ograniczanych (czerwone mięso, masło i margaryna, ser, wypieki i słodycze, potrawy smażone i fast food).
