Popularne diety nazwane dają w badaniach podobny, umiarkowany spadek masy ciała, a o wyniku decyduje deficyt kalorii i to, czy da się dietę utrzymać; po roku efekty maleją. Dla diet Dukana, Dąbrowskiej, kopenhaskiej, kapuścianej, Kwaśniewskiego i sokowych brakuje dobrych badań, a szybki spadek w pierwszych dniach to głównie woda. Rozsądniejszy jest umiarkowany deficyt (500–750 kcal dziennie) i zbilansowany sposób jedzenia.
Umiarkowane dowody: kilka badań randomizowanych albo niejednoznaczne metaanalizy. Jak oceniamy badania
Zbiorcza analiza 48 badań z losowym przydziałem (7286 osób): dieta niskowęglowodanowa dała spadek 8,73 kg po 6 miesiącach i 7,25 kg po 12, niskotłuszczowa 7,99 kg i 7,27 kg; różnice między poszczególnymi nazwanymi dietami były minimalne. Autorzy zalecają dowolną dietę, której ktoś się trzyma.
Największa porównawcza analiza (121 badań, 21 942 osoby, 14 diet): po 6 miesiącach spadki rzędu 3,6–5,5 kg (DASH 3,6, Zone 4,1, Atkins 5,5 kg) i ok. 5 mm Hg niższe ciśnienie skurczowe; po 12 miesiącach efekty malały, a korzyści dla ciśnienia i cholesterolu prawie znikały, poza dietą śródziemnomorską.
Badanie 160 osób na dietach Atkinsa, Zone, Weight Watchers i Ornisha: po roku spadek wyniósł 2,1–3,3 kg, a badanie ukończyło 50–65% osób; wynik zależał od tego, jak ściśle ktoś trzymał się diety (korelacja 0,60), a nie od jej rodzaju (0,07). W badaniu 311 kobiet Atkins dał spadek 4,7 kg, istotnie więcej niż Zone (1,6 kg).
Programy komercyjne: Weight Watchers dał co najmniej 2,6% więcej utraty masy niż grupa kontrolna po 12 miesiącach, a Jenny Craig co najmniej 4,9%; programy bardzo niskokaloryczne dawały większy spadek w krótkim czasie, który słabł po 6 miesiącach.
Utrzymanie: w przeglądzie 80 badań trwających co najmniej rok w pierwszych 6 miesiącach schodziło 5–8,5 kg, a po 4 latach utrzymano średnio 3–6 kg i żadna grupa nie wróciła do masy wyjściowej. Polskie Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej ostrzega, że modne diety niskoenergetyczne (np. 1000 kcal) dają efekt pozorny, a po powrocie do dawnych nawyków masa często rośnie powyżej wyjściowej.
Szybki spadek w pierwszych dniach to w dużej mierze woda: glikogen (zapas węglowodanów) jest magazynowany z 3–4 częściami wody, więc jego wyczerpanie obniża wagę, a po powrocie do jedzenia węglowodanów masa szybko wraca.
Dukan: w badaniu 51 kobiet spożycie białka było nadmierne u wszystkich, a witaminy C i folianów za małe, średni spadek masy po 8–10 tygodniach to ok. 15 kg (według abstraktu); autorzy ostrzegają przed ryzykiem dla nerek, wątroby, kości i serca. Opisano też ciężką kwasicę ketonową po 2 dniach diety. Badań z losowym przydziałem nie znaleziono.
Diety sokowe i „detoksy”: przegląd nie znalazł badań z losowym przydziałem u ludzi, a za oczyszczanie odpowiadają wątroba i nerki; NCEŻ wskazuje, że takie diety są bardzo niskokaloryczne i grożą niedożywieniem, niedoborami i zaburzeniami elektrolitowymi. Opisano ostrą niewydolność nerek (z dializami) po tygodniu diety sokowej u chorego na cukrzycę.
Dieta Kwaśniewskiego: jedno badanie 31 osób (22 z nich ponad 3 lata) bez opisanej grupy porównawczej wykazało u większości cholesterol całkowity i LDL powyżej norm, a autorzy uznali ją za niegroźną. Według relacji artykułu Medycyny Praktycznej Instytut Żywności i Żywienia uznał ją w 2004 r. za szkodliwą, a Komitet Terapii PAN wypowiedział się krytycznie; badań z losowym przydziałem brak.
Ryzyka: w dużym badaniu szwedzkim dieta ok. 500 kcal dziennie przez 3 miesiące wiązała się z ok. 3 razy częstszą kamicą żółciową wymagającą szpitala niż dieta 1200–1500 kcal (48 wobec 14 zdarzeń), choć bezwzględne ryzyko było niskie. W badaniu nastolatek ścisła dieta wiązała się z 18 razy większym ryzykiem zaburzeń odżywiania u dziewcząt.
Dla diety kopenhaskiej i kapuścianej w bazie PubMed nie ma żadnego badania.
Dieta dr Dąbrowskiej: w bazie PubMed nie znaleziono badań tej diety; autorka opiera się na wypowiedziach i doświadczeniach pacjentów. Stanowiska Polskiego Towarzystwa Dietetyki nie znaleziono.
Żadna nie wygrywa wyraźnie. W zbiorczej analizie 48 badań (7286 osób) dieta niskowęglowodanowa dała spadek 7,25 kg po roku, a niskotłuszczowa 7,27 kg, a różnice między poszczególnymi dietami nazwanymi były minimalne. Autorzy zalecają dowolną dietę, której ktoś się trzyma.
Tylko odrobinę, a po roku różnice prawie znikają. W badaniu 311 kobiet Atkins dał spadek 4,7 kg po roku, istotnie więcej niż Zone (1,6 kg). W badaniu 160 osób spadek po roku to 2,1 kg na Atkinsie wobec 3,2 kg na Zone i 3,3 kg na Ornishu, a o wyniku decydowało przestrzeganie diety, nie jej rodzaj.
Tak, jest to najlepiej udokumentowany program komercyjny. W przeglądzie 45 badań Weight Watchers dał co najmniej 2,6% więcej utraty masy niż grupa kontrolna po 12 miesiącach, a Jenny Craig co najmniej 4,9%. Wiele badań trwało krócej niż rok i miało wysokie odpadanie uczestników.
Nie zawsze w całości. W przeglądzie 80 badań trwających co najmniej rok po 4 latach utrzymano średnio 3–6 kg i żadna grupa nie wróciła do masy wyjściowej. Ale polskie Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej ostrzega, że po modnych dietach niskoenergetycznych, np. 1000 kcal, masa po powrocie do dawnych nawyków często rośnie powyżej wyjściowej.
Taka dieta obiecuje szybką, spektakularną utratę masy, wyklucza całe grupy produktów lub opiera się na jednym produkcie, ma „cudowny składnik” albo „oczyszcza z toksyn”. Często ma mniej niż 1200 kcal dziennie bez nadzoru lekarza i opiera się na relacjach pacjentów, nie na badaniach. Wytyczne zalecają deficyt 500–750 kcal dziennie, a diety poniżej 800 kcal tylko w warunkach medycznych.
Amerykańskie wytyczne zalecają 1200–1500 kcal dziennie dla kobiet i 1500–1800 kcal dla mężczyzn albo deficyt 500 lub 750 kcal dziennie. Polski poradnik Narodowego Centrum Edukacji Żywieniowej podaje deficyt maksymalnie 500–800 kcal i odradza schodzenie poniżej podstawowej przemiany materii. Diety restrykcyjne, np. 1000 kcal, dają szybki, pozorny efekt i często są niedoborowe.
