Witamina D brana codziennie może co najwyżej minimalnie zmniejszać ryzyko ostrych infekcji dróg oddechowych: najnowsza zbiorcza analiza badań (2025) pokazuje ok. 6% mniej infekcji, ale na granicy istotności statystycznej, a duże badania na osobach niewybieranych pod kątem niedoboru nie pokazały ochrony. Gdy już chorujesz, badania nie pokazują korzyści (także w COVID-19), a żadne z przejrzanych polskich wytycznych nie podaje osobnej dawki na czas infekcji.
Umiarkowane dowody: kilka badań randomizowanych albo niejednoznaczne metaanalizy. Jak oceniamy badania
Metaanaliza z 2017 r. (25 badań z placebo, 11 321 osób w wieku od 0 do 95 lat; szczegółowe dane od uczestników zebrano dla 10 933 osób): witamina D zmniejszyła szanse na ostrą infekcję dróg oddechowych o ok. 12%. Przy dawkowaniu codziennym lub co tydzień zmniejszenie wyniosło ok. 19%, a przy schematach z dużymi pojedynczymi dawkami praktycznie nie było różnicy (ok. 3%). U osób z bardzo niskim poziomem wyjściowym (poniżej 25 nmol/l, czyli poniżej 10 ng/ml) przy dawkowaniu codziennym lub tygodniowym szanse na infekcję były o ok. 70% mniejsze, u osób z wyższym poziomem o ok. 25% mniejsze. Poważne działania niepożądane nie były częstsze niż po placebo.
Aktualizacja z 2021 r.: kwalifikowało się 46 badań (75 541 osób); dane do głównej analizy uzyskano z 43 badań (49 419 osób), a wynik zbiorczy, ok. 8% mniej infekcji, dotyczył 37 badań. Korzyść widziano przy dawkowaniu codziennym, dawkach dziennych 400–1000 IU, badaniach trwających do roku i u dzieci w wieku 1–15 lat. Formalnie jednak nie wykazano, że dawka, częstość czy wiek zmieniają efekt. W żadnej kategorii poziomu wyjściowego 25(OH)D efekt nie był istotny.
Najnowsza aktualizacja (2025): razem 40 badań i 61 589 osób, ok. 6% mniej infekcji, ale wynik leży na granicy istotności statystycznej; autorzy opisują, że ochrona nie jest już istotna statystycznie. Liczby badań wyjaśnia prosto: w 2021 r. kwalifikowało się 46 badań, ale wynik opierał się na 37; w 2025 r. znaleziono 6 nowych badań (19 337 osób), dane uzyskano z trzech z nich (16 085 osób), więc 37 + 3 = 40 badań. Poziom wyjściowy witaminy D, wiek, częstość i wielkość dawki nie zmieniały wyniku. Wykres lejkowy jest asymetryczny, co bywa sygnałem wpływu małych badań lub stronniczości publikacji. Poważne działania niepożądane: bez różnic.
Małe badania przesadzają: w 37 badaniach nad zapobieganiem infekcjom małe badania (do ok. 250 osób) pokazywały korzyść (szanse niższe o ok. 31%), a duże (od 248 do 16 000 osób) prawie zero (ok. 2%). Po skorygowaniu na stronniczość wynik był bliski braku efektu (ok. 4% mniej, nieistotnie). Autorzy nazywają to „klątwą małych badań”. Przegląd z 2024 r. (43 badania, 49 320 osób): ogółem brak efektu; korzyść widoczna w podgrupach (dawkowanie codzienne: ok. 8% mniej infekcji, trzeba było leczyć ok. 36 osób, aby jednej uniknąć; pory roku z dominującą zimą: ok. 21% mniej, ok. 10 osób), z najlepszą dawką dzienną 400–1200 IU. To porównania podgrup, a nie bezpośrednie testy. Przegląd z 2022 r. (30 badań, 30 263 osób): ogółem brak efektu; korzyść w podgrupach znikała po ograniczeniu analizy do badań wysokiej jakości.
CORONAVIT (Wielka Brytania, 2022), największe badanie typu „zbadaj i suplementuj”: 6200 osób od 16. roku życia, które nie brały witaminy D. Losowo wybranym osobom zaproponowano domowy test z palca; przy poziomie poniżej 75 nmol/l (ok. 30 ng/ml) przez 6 miesięcy podawano 800 lub 3200 IU na dobę. Infekcja dróg oddechowych: 4,6% w grupie kontrolnej, 5,7% przy 800 IU i 5,0% przy 3200 IU; COVID-19: 2,6% w kontroli, 3,6% i 3,0% w grupach z witaminą D. Różnice nie były istotne. Poziom witaminy D rósł (średnio ok. 67 nmol/l w kontroli, ok. 79 przy 800 IU i ok. 103 przy 3200 IU). Ograniczenia: badanie otwarte (bez placebo), ok. połowa grupy kontrolnej sama brała witaminę D, 13,7% osób z grup interwencji nie dostało suplementu, mało zdarzeń, mało osób z bardzo głębokim niedoborem, 6 miesięcy obserwacji. Wyniki nie wspierają hipotezy, że takie schematy chronią, ale nie są sprzeczne z metaanalizami badań z placebo; wykluczają zmniejszenie ryzyka infekcji o więcej niż ok. 4% (800 IU) i ok. 18% (3200 IU).
Osoby starsze: w analizie badania VITAL (USA, 15 804 osób, średnio 68 lat, 2000 IU na dobę przez rok) nie było wpływu na przeziębienia; w grupie z bardzo niskim poziomem (poniżej 12 ng/ml, 255 osób) wynik wskazywał na ok. 40% mniej, ale był nieistotny przy tak małej grupie. W D-Health (Australia, 21 315 osób w wieku 60–84 lat, 60 000 IU raz w miesiącu przez 5 lat) nie zmniejszyły się hospitalizacje z powodu infekcji (ok. 5% mniej ogółem i ok. 7% mniej dla infekcji dróg oddechowych, oba nieistotne); jedyny wynik na korzyść dotyczył skrócenia najdłuższych pobytów (ponad 6 dni) o ok. 20% i był to jeden z wielu sprawdzanych punktów, w analizie po fakcie. Metaanaliza u osób starszych (12 badań, 41 552 osób): praktycznie zero efektu; przy poziomie poniżej 50 nmol/l tendencja do mniejszej liczby infekcji, ale nieistotna.
Co mówią polskie wytyczne: suplementację uzasadniają niewystarczającą ekspozycją na słońce, a nie „odpornością”. Wytyczne 2018: synteza skórna skuteczna od maja do września, nieskuteczna od października do marca; dorośli bez spełnionego warunku słonecznego suplementują przez cały rok. Wytyczne 2023: całorocznie dzieci 1–3 lat i seniorzy 65+ niezależnie od słońca, u pozostałych zależnie od słońca; zimowe stężenie 25(OH)D to ok. 50–70% letniego. Dorośli: 1000–2000 IU na dobę; seniorzy 65–75 lat 1000–2000, powyżej 75 lat 2000–4000 IU. NCEŻ w poradzie dla seniorów (piramida żywienia 2018) podaje 2000 IU dziennie.
Badanie stężenia 25(OH)D: wytyczne 2023 nie zalecają go w całej populacji, a w grupach ryzyka zalecają zdecydowanie; wytyczne 2018 wymieniają wśród wskazań nawracające infekcje dróg oddechowych. Progi (1 ng/ml = 2,5 nmol/l): niedobór 20 ng/ml i mniej (50 nmol/l i mniej); poziom niewystarczający powyżej 20 do poniżej 30; wystarczający 30–50; podwyższony powyżej 50 do 100; powyżej 100 ryzyko zatrucia.
Dzieci: wyniki sprzeczne. Badanie z Chile (303 dzieci w wieku 1,5–3,5 roku, 3 miasta, 5600 lub 11 200 IU na tydzień przez 6 miesięcy): poziom witaminy D wzrósł, ale liczba infekcji się nie zmniejszyła. Metaanaliza 2025 (17 badań, 18 372 dzieci): ogółem brak istotnego zmniejszenia infekcji (ok. 18% mniej, nieistotne); w podgrupie dawek dziennych do 1000 IU efekt był duży (ok. 58% mniej), ale to analiza podgrupy, a wyższe dawki nie pomagały. Przegląd Cochrane (kwiecień 2026; 107 badań, 31 521 uczestników, dzieci do 5. roku życia, wliczając podawanie matkom w ciąży): witamina D może nieznacznie zmniejszać odsetek dzieci z wizytami u lekarza z powodu infekcji (ok. 5% mniej, pewność dowodów niska), ale prawdopodobnie nie zmniejsza liczby takich wizyt na dziecko; wyższa dawka (1000 IU i więcej) nie dawała lepszych wyników niż niższa. Dawki dla dzieci ustala pediatra.
Gdy już chorujesz: przegląd 18 badań (3648 osób) z witaminą D jako leczeniem ostrej infekcji dróg oddechowych: łącznie nie jest klinicznie skuteczna, a po ograniczeniu do badań dobrej jakości różnicy nie było. Cochrane o zapaleniu płuc u małych dzieci (7 badań, 1601 dzieci, głównie jednorazowe duże dawki 100 000–300 000 IU): prawdopodobnie bez wpływu na czas ustępowania choroby, wpływ na pobyt w szpitalu i śmiertelność niepewny. Żadne z przejrzanych wytycznych (polskie 2018 i 2023) nie podaje osobnej dawki „na czas infekcji”, a badania nie pokazują korzyści ze zwiększania dawki w chorobie; polskie wytyczne 2023 cytują w tym temacie tylko dane pomocnicze, bez reguły zwiększania dawki.
COVID-19: Cochrane o leczeniu (stan na marzec 2021, 3 małe badania, 356 osób) uznał, że dowodów jest za mało, by ocenić korzyści i szkody. W badaniu zapobiegania COVID-19 (USA, 955 osób, dawki 4000 i 10 000 IU wobec 400 IU na dobę) w głównym porównaniu nie było istotnej różnicy (10,9% vs 14,7% zachorowań); uczestnicy sami wybierali, z którą dawką chcą być porównani, a następnie byli losowani. Lepszy wynik pojawił się w analizie drugorzędnej tylko dla 4000 IU, a dla 10 000 IU go nie było. Polskie Towarzystwo Epidemiologów i Lekarzy Chorób Zakaźnych w zaleceniach z 13.10.2020 (cytowanych przez Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej, NCEŻ) nie wskazało witaminy D w zakażeniu SARS-CoV-2, o ile nie uzasadnia jej inny stan; NCEŻ ocenia jej stosowanie w tym zakażeniu jako bezzasadne (to ocena autorki opracowania NCEŻ; oryginalnego dokumentu towarzystwa nie otwarto).
Witamina K2 i magnez: w polskich wytycznych 2023 nie ma zaleceń dotyczących K2 ani dawek magnezu (w przeczytanej części tekstu); magnez pojawia się tylko jako jeden z czynników ryzyka niedoboru (zbyt małe spożycie). Wyszukiwanie badań z losowym przydziałem dało jedno badanie łączone (90 osób z COVID-19, 21 dni, witaminy C i D3, K2 i cynk razem; bez istotnej różnicy w samopoczuciu, badanie przerwano wcześniej), z którego nie da się wyodrębnić wpływu samej K2. Magnez zmieniał to, jak rośnie poziom witaminy D (180 dorosłych); w badaniu 12 tygodni na 95 osobach z nadwagą grupa z dodatkiem magnezu miała największy wzrost poziomu witaminy D (o ok. 6,3 ng/ml). To dotyczy poziomu witaminy D we krwi, nie liczby infekcji.
Co najwyżej minimalnie. Najnowsza zbiorcza analiza badań (2025; 40 badań, 61 589 osób) pokazuje ok. 6% mniej infekcji dróg oddechowych, ale wynik leży na granicy istotności statystycznej. Duże badania na osobach niewybieranych pod kątem niedoboru (VITAL, D-Health, CORONAVIT) nie pokazały ochrony. Jeśli efekt istnieje, jest mały i niepewny.
Ta metaanaliza (25 badań z placebo, 11 321 osób) pokazała, że witamina D zmniejszała szanse na ostrą infekcję dróg oddechowych o ok. 12%. Przy dawkowaniu codziennym lub co tydzień zmniejszenie wyniosło ok. 19%, a przy dużych pojedynczych dawkach praktycznie nie było różnicy (ok. 3%). Poważne działania niepożądane nie były częstsze niż po placebo. Późniejsze analizy (2021, 2025) pokazały efekt mniejszy.
To różne zestawy, a nie błąd. W 2021 r. kwalifikowało się 46 badań, ale wynik zbiorczy opierał się na 37 (dane do głównej analizy uzyskano z 43). W 2025 r. znaleziono 6 nowych badań, lecz dane uzyskano z trzech z nich (16 085 osób), więc 37 + 3 = 40 badań i 61 589 osób.
Nie ma na to pewnego dowodu. Metaanaliza z 2017 r. pokazywała największą korzyść przy bardzo niskim poziomie (poniżej 25 nmol/l, czyli poniżej 10 ng/ml): ok. 70% mniej infekcji przy dawkowaniu codziennym lub tygodniowym. W analizie z 2021 r. w żadnej kategorii poziomu wyjściowego efekt nie był istotny, a w analizie z 2025 r. poziom wyjściowy nie zmieniał wyniku. W dużych badaniach grup z głębokim niedoborem było mało.
To przesadzone wyniki w małych próbach. W 37 badaniach nad zapobieganiem infekcjom małe badania (do ok. 250 osób) pokazywały szanse na infekcję niższe o ok. 31%, a duże (od 248 do 16 000 osób) prawie zero (ok. 2%). Po skorygowaniu na stronniczość wynik był bliski braku efektu (ok. 4% mniej, nieistotnie). Wykres lejkowy w analizie z 2025 r. też jest asymetryczny, co bywa sygnałem wpływu małych badań lub stronniczości publikacji.
CORONAVIT (Wielka Brytania, 6200 osób) nie pokazało ochrony. Osobom z poziomem poniżej 75 nmol/l (ok. 30 ng/ml) podawano przez 6 miesięcy 800 lub 3200 IU na dobę. Infekcja dróg oddechowych wystąpiła u 4,6% w grupie kontrolnej, 5,7% przy 800 IU i 5,0% przy 3200 IU; różnice nie były istotne. Badanie było otwarte (bez placebo), ok. połowa grupy kontrolnej sama brała witaminę D, a zdarzeń było mało. Przy 3200 IU nie było lepszych wyników niż przy 800 IU.
