Najlepiej udokumentowana zasada to picie wody w takiej ilości, by dobowa objętość moczu wynosiła co najmniej 2,5 l. Wapń z jedzenia zostaw w normie, ogranicz sól i nadmiar białka zwierzęcego, a wysokie dawki witaminy C i suplementy wapnia stosuj tylko po konsultacji. Nie znaleziono badań, które łączyłyby kreatynę z kamicą.
Umiarkowane dowody: kilka badań randomizowanych albo niejednoznaczne metaanalizy. Jak oceniamy badania
Najlepiej udokumentowana zasada to pić tyle wody, by dobowa objętość moczu wynosiła co najmniej 2,5 l. W badaniu z losowym przydziałem na 199 osobach po pierwszym kamieniu nawroty wystąpiły u 12 z 99 osób pijących więcej wody i u 27 ze 100 w grupie kontrolnej. Zbiorcza analiza Cochrane ocenia pewność dowodów jako niską.
Płynów trzeba wypić więcej niż wynosi cel diurezy, bo nie wszystko jest wydalane: zwykle 2,5–3,0 l dziennie, a więcej przy dużej aktywności, biegunce i w upale. Wytyczne amerykańskie i europejskie (2026) zalecają wodę jako podstawowy napój.
Nie ograniczaj wapnia z jedzenia. W badaniu 120 mężczyzn z nawracającymi kamieniami przez 5 lat dieta z normalnym wapniem (ok. 1200 mg) oraz mniejszą ilością soli i białka zwierzęcego dała mniej nawrotów (12 z 60) niż dieta niskowapniowa (23 z 60). W dużych badaniach obserwacyjnych więcej wapnia z jedzenia wiązało się z mniejszym ryzykiem kamicy.
Suplementy wapnia i witaminy D wymagają ostrożności. W badaniu obserwacyjnym kobiety używające suplementów wapnia miały ryzyko o 20% wyższe, a w badaniu z losowym przydziałem na 36 282 kobietach wapń z witaminą D zwiększał liczbę kamieni (449 wobec 381). Wapń przyjmowany z posiłkiem zmniejszał szczawiany w moczu, a przed snem nie. Sama witamina D w dużym badaniu nie zwiększyła ryzyka.
Cytrynian w moczu chroni przed kamieniami. Świeży sok z cytryny (ok. 85 ml dziennie) zwiększał go 2,5 raza, a cytrynian potasu 3,5 raza, w badaniu na 30 osobach, ale nie sprawdzono nawrotów. Leczenie alkaliczne (np. cytrynian potasu) w czterech badaniach (330 osób) dało ok. cztery razy mniej nawrotów kamicy szczawianowo-wapniowej. Lek dobiera lekarz po badaniu moczu.
Sól i białko zwierzęce zwiększają ryzyko. Zbiorcza analiza 14 badań: mięso czerwone, przetworzone i białko zwierzęce niemleczne wiązały się z wyższym ryzykiem, a białko mleczne z niższym (jakość dowodów niska). Wytyczne europejskie podają dla osób z kamicą białko zwierzęce 0,8–1,0 g/kg dziennie i sól do 4–5 g na dobę.
Dużo warzyw i owoców chroni. W dużych badaniach obserwacyjnych (ponad 240 tysięcy osób) najwyższe stosowanie diety typu DASH (dużo warzyw, owoców, nabiału o małej zawartości tłuszczu, mało soli i mięsa przetworzonego) wiązało się z ryzykiem kamicy o ok. 40–45% niższym.
Szczawiany z diety nie są głównym czynnikiem ryzyka: najwyższe spożycie zwiększało ryzyko o ok. 20% u mężczyzn i starszych kobiet, a szpinak dawał ponad 40% szczawianów w diecie. Wytyczne zalecają ograniczać szczawiany tylko przy ich nadmiarze w moczu, a przy wysokim szczawianie jeść wapń razem z posiłkiem.
Słodzone napoje wiązały się z wyższym ryzykiem kamicy (cola o 23%, słodzone napoje bez koli o 33%), a kawa (o 26% niższe), herbata (o 11%) i sok pomarańczowy (o 12%) z niższym; w jedynym badaniu z losowym przydziałem ograniczenie napojów słodzonych i gazowanych zmniejszyło nawroty u mężczyzn po kamieniu (niska pewność dowodów).
Witamina C w dawce 1000 mg i więcej dziennie z suplementów wiązała się z ryzykiem kamicy wyższym o 19% u mężczyzn (u kobiet nie stwierdzono związku). Sam tlenek magnezu nie zmniejszał nawrotów w lepszym badaniu, a skuteczny był magnez z cytrynianem potasu.
Kreatyna: nie znaleziono badań łączących ją z kamicą nerkową. Kontrolowane badania nie wykazują szkodliwości kreatyny dla nerek, a kreatyna może podnosić kreatyninę we krwi bez uszkodzenia nerek. Białko serwatkowe w krótkim badaniu 18 osób nie zmieniło średnich wskaźników ryzyka, ale u części osób wapń w moczu rósł o ponad 50%; dieta niskowęglowodanowa i wysokobiałkowa zmniejszała pH moczu i cytrynian (10 osób, 6 tygodni).
Upał i trening: gdy średnia dobowa temperatura wynosiła 30°C, ryzyko zgłoszenia kamicy było o ok. 36–47% wyższe niż przy 10°C w czterech z pięciu miast. U sportowców uniwersyteckich mediana objętości moczu wynosiła 1,46 l, a często występowały czynniki ryzyka (mało cytrynianu, dużo sodu).
Wytyczne amerykańskie i europejskie (2026) zalecają pić głównie wodę w takiej ilości, by dobowa objętość moczu wynosiła co najmniej 2,5 l. Płynów trzeba wypić więcej niż wynosi ten cel, bo nie wszystko jest wydalane: tabela europejska podaje 2,5–3,0 l płynów dziennie, a więcej przy dużej aktywności, biegunce i w upale. W badaniu na 199 osobach po pierwszym kamieniu nawroty wystąpiły u 12 z 99 pijących więcej wody i u 27 ze 100 w grupie kontrolnej. Pewność dowodów jest niska, bo to w zasadzie jedno badanie.
Nie. Wytyczne zalecają 1000–1200 mg wapnia dziennie z jedzenia i nieograniczanie go. W badaniu 120 mężczyzn z nawracającymi kamieniami przez 5 lat dieta z normalnym wapniem (ok. 1200 mg), z mniejszą ilością soli i białka zwierzęcego, dała mniej nawrotów (12 z 60) niż dieta niskowapniowa (23 z 60). W dużych badaniach obserwacyjnych więcej wapnia z jedzenia wiązało się z mniejszym ryzykiem kamicy.
Nie ma powodu z zasady ich unikać. Wapń z posiłku wiąże szczawiany w jelitach i zmniejsza ich wchłanianie, a wytyczne amerykańskie i europejskie nie zalecają ograniczania wapnia. W zbiorczej analizie 14 badań obserwacyjnych białko mleczne wiązało się z nieco niższym ryzykiem kamicy niż białko zwierzęce niemleczne. Polski serwis medyczny zaleca przy kamicy szczawianowej ograniczyć mleko i przetwory, ale jest to sprzeczne z wytycznymi.
Wymagają ostrożności. W badaniu obserwacyjnym kobiety używające suplementów wapnia miały ryzyko kamicy o 20% wyższe, a w dużym badaniu z losowym przydziałem na 36 282 kobietach wapń z witaminą D zwiększał liczbę kamieni (449 wobec 381 przypadków). Wapń przyjmowany z posiłkiem zmniejszał szczawiany w moczu, a przed snem tego nie robił. Wytyczne europejskie nie zalecają suplementów wapnia poza hiperoksalurią jelitową, więc przyjmuj je tylko na zalecenie lekarza i z posiłkiem.
Sama witamina D w dużych badaniach nie zwiększała ryzyka. W badaniu 5110 osób (100 000 j.m. co miesiąc, mediana 3,3 roku) ryzyko kamicy było podobne jak w grupie placebo i nie stwierdzono hiperkalcemii. W małym badaniu na 21 osobach z kamicą dawki 1000 j.m. dziennie lub 50 000 j.m. tygodniowo przez 6 tygodni nie zmieniły wapnia w moczu. Natomiast połączenie wapnia z witaminą D zwiększało liczbę kamieni, więc suplementuj ją według poziomu we krwi i zaleceń lekarza.
Sól warto ograniczać, bo więcej sodu zwiększa wapń w moczu. Wytyczne europejskie podają limit 4–5 g na dobę (rozdział nie rozróżnia wyraźnie sodu i soli). W badaniu na 197 osobach każde zmniejszenie sodu w moczu o 100 mmol wiązało się z ok. 64 mg mniej wapnia w moczu, a dosalanie to tylko ok. 10% dobowego sodu, więc główną rolę grają produkty przetworzone. W dużym badaniu kobiet najwyższy poziom sodu wiązał się z ryzykiem kamicy o 30% wyższym.
