Przegląd przeglądów (201 zbiorczych analiz badań obserwacyjnych i 17 zbiorczych analiz badań z losowym przydziałem): kawa częściej wiązała się z korzyścią niż ze szkodą. Największa redukcja ryzyka była przy 3–4 filiżankach dziennie wobec braku kawy: śmiertelność ogólna niższa o ok. 17%, sercowo-naczyniowa o ok. 19%, a choroby sercowo-naczyniowe o ok. 15%. Ryzyko nowotworów było niższe o 18% (wysokie wobec niskiego spożycia). Szkodliwe skojarzenia w dużej mierze zanikały po uwzględnieniu palenia, a autorzy zaznaczają, że potrzebne są badania z losowym przydziałem, by ocenić przyczynowość.
Umiarkowane dowodyŹródło 1
Zbiorcza analiza zależności od dawki w badaniach obserwowanych grup (21 badań, ok. 1 mln uczestników): największa redukcja przy 4 filiżankach dziennie dla śmiertelności ogólnej (−16%) i przy 3 dla sercowo-naczyniowej (−21%), bez związku ze śmiertelnością z powodu nowotworów. Wyższe spożycie wiązało się z niższą śmiertelnością także w podgrupach palących i niepalących, a palenie zmienia wynik; szczegółowe liczby nie zostały zweryfikowane.
Umiarkowane dowodyŹródła 2, 3, 4
CRAVE (czasopismo NEJM, 2023; badanie z losowym przydziałem, w którym te same osoby próbowały obu wariantów, 100 zdrowych dorosłych, 14 dni): przedwczesne pobudzenia przedsionków 58 wobec 53 na dobę (różnica przypadkowa), przedwczesne pobudzenia komór serca częstsze w dni z kawą (154 wobec 102 na dobę, czyli ok. 1,5 raza częściej), częstoskurcze bez różnic. W dni z kawą było więcej kroków (ok. 1058 dziennie) i krótszy sen (ok. 36 min). Badanie nie było zaślepione, populacja była zdrowa, a okres krótki.
Umiarkowane dowody
Migotanie przedsionków: w otwartym badaniu DECAF (200 pacjentów po skutecznej kardiowersji, czyli przywróceniu rytmu serca, 6 miesięcy) picie co najmniej 1 filiżanki kawy dziennie dawało nawrót migotania lub trzepotania u 47% osób wobec 64% przy abstynencji od kawy i kofeiny (ryzyko nawrotu ok. 40% niższe). Zdarzeń niepożądanych nie było więcej. Ograniczenia to brak zaślepienia i jedna populacja. Zbiorcza analiza badań obserwowanych grup (ok. 724 tys. osób) pokazała zależność liniową, odwrotną i niewiarygodną statystycznie: ryzyko od 1,01 do 0,87 raza przy 1–7 filiżankach dziennie, a niepewność obejmowała brak związku.
Umiarkowane dowodyŹródła 6, 7
Ciśnienie: w zbiorczej analizie 16 badań z losowym przydziałem (1010 osób, co najmniej 7 dni) kawa i kofeina podniosły ciśnienie skurczowe o 2,04 mmHg, a rozkurczowe o 0,73 mmHg. Sama kawa (mediana 725 ml dziennie) podniosła skurczowe o 1,22 mmHg (różnica pewna), a rozkurczowe o 0,49 mmHg (różnica niepewna). Kofeina w kapsułkach (mediana 410 mg dziennie) podniosła je odpowiednio o 4,16 i 2,41 mmHg, przy pomijalnym wpływie na tętno. Badania obserwowanych grup nie pokazują wyraźnego zwiększenia ryzyka nadciśnienia przy większym spożyciu kawy; efekt jest mały i głównie doraźny.
Umiarkowane dowodyŹródła 11, 12, 13, 14
Cukrzyca typu 2 (zbiorcze analizy badań obserwowanych grup): przy najwyższym spożyciu kawy ryzyko było o ok. 30% niższe niż przy zerowym (w drugiej analizie o ok. 29%). Przy kawie bezkofeinowej ryzyko było niższe o ok. 21%, a na każde 2 filiżanki dziennie o 12%. Korzyść przy kawie bezkofeinowej sugeruje rolę nie tylko kofeiny. To dane obserwacyjne, bez badań z losowym przydziałem na punktach końcowych.
Umiarkowane dowodyŹródła 15, 16
Kafestol i kahweol (związki obecne głównie w kawach niefiltrowanych: french press, skandynawskiej gotowanej, tureckiej) podnoszą poziom cholesterolu LDL. W badaniu z losowym przydziałem kawa z prasy francuskiej zwiększała u osób z prawidłowymi lipidami aktywność białka CETP, zanim wzrósł LDL. Szacunek z 2025 r. to ok. +0,0104 mmol/l LDL na każdy mg kafestolu dziennie i +0,0016 mmol/l na mg kahweolu. Espresso i moka zawierają mniej tych związków (poziom pośredni).
Umiarkowane dowodyŹródła 21, 22
Sen: w małym badaniu z podwójnym zaślepieniem, w którym te same osoby próbowały wszystkich wariantów (kapsułka z 400 mg kofeiny tuż przed snem, 3 h i 6 h przed snem), kofeina wyraźnie zaburzała sen w porównaniu z placebo. Przy 6 h przed snem obiektywnie zmierzony całkowity czas snu skrócił się o ponad godzinę, a uczestnicy nie zawsze subiektywnie zauważali to zaburzenie.
Umiarkowane dowodyŹródło 24
Wyjątki w przeglądzie przeglądów: w ciąży wysokie spożycie kawy wiązało się z małą masą urodzeniową dziecka (szanse wyższe o ok. 31%), przedwczesnym porodem (o ok. 22% w I trymestrze i o ok. 12% w II) i utratą ciąży (o ok. 46%), a u kobiet (nie u mężczyzn) także ze złamaniami.
Słabe dowodyŹródło 1
UK Biobank (ok. 450 tys. osób): kawa mielona, rozpuszczalna i bezkofeinowa dawały podobnie obniżoną śmiertelność, najniższe ryzyko było przy 2–3 filiżankach dziennie. Mielona i rozpuszczalna (nie bezkofeinowa) wiązała się z mniejszą liczbą arytmii, w tym migotania przedsionków. Związek z niższą śmiertelnością był podobny u osób, które wolno i szybko rozkładają kofeinę, także przy co najmniej 8 filiżankach dziennie (dane obserwacyjne).
Słabe dowodyŹródła 8, 9
Wątroba: ryzyko raka wątrobowokomórkowego (rodzaju raka wątroby) było przy piciu jakiejkolwiek kawy o ok. 40% niższe niż przy braku kawy (badania obserwowanych grup i badania z grupą kontrolną). Zbiorcze analizy i omówienia badań wskazują na niższe ryzyko zwłóknienia i marskości, a omówienie badania biobankowego z 2026 r. także raka wątrobowokomórkowego i zgonu z powodu choroby wątroby, niezależnie od dodatku cukru lub słodzików. Liczby nie zostały potwierdzone, a realne jest ryzyko odwrotnej przyczynowości.
Słabe dowodyŹródła 17, 18, 19, 20
Żelazo: w badaniu z Korei (KNHANES), w którym oceniano ludzi jednorazowo, większe spożycie kawy wiązało się z niższą ferrytyną (wskaźnikiem zapasów żelaza): o 8,4% u mężczyzn i o 18,8% u kobiet przy co najmniej 3 kawach dziennie wobec mniej niż 1. Polifenole wiążą żelazo niehemowe, a hemowego (z mięsa) nie ograniczają. Badanie nie dowodzi przyczyny.
Słabe dowodyŹródło 23
