Najlepiej przebadane jest zastąpienie masła i smalcu płynnymi olejami roślinnymi: obniża cholesterol i LDL, a ograniczenie tłuszczów nasyconych zmniejszało liczbę zdarzeń sercowo-naczyniowych o 17%. Nie ma spójnych dowodów, że umiarkowane spożycie omega-6 szkodzi ani że dodatkowa ilość daje własną korzyść. Pozostałe spory (jajka, nabiał, gluten, keto, detoksy, ocet) opisano na podstawie wstępnych, niezweryfikowanych danych.
Umiarkowane dowody: kilka badań randomizowanych albo niejednoznaczne metaanalizy. Jak oceniamy badania
Olej kokosowy: w zbiorczej analizie badań z losowym przydziałem (Neelakantan 2020; dane niezweryfikowane) podnosił LDL o ok. 10 mg/dl względem olejów nietropikalnych (16 badań) i HDL (tzw. dobry cholesterol) o ok. 4 mg/dl, a LDL był podobny do tego po maśle i łoju. Brak dowodów na korzyści sercowo-naczyniowe, a AHA zaleca unikać oleju kokosowego.
Cochrane 2020 (ograniczenie tłuszczów nasyconych; badania z losowym przydziałem trwające co najmniej 24 miesiące, 12 badań, 53 758 osób): ryzyko zdarzeń sercowo-naczyniowych było niższe o 17% (jakość dowodów umiarkowana, wyniki badań dość różne). Aby jedna osoba uniknęła zdarzenia, tłuszcz nasycony musiało ograniczyć 56 osób w prewencji pierwotnej (zapobieganiu pierwszemu zdarzeniu) i 53 we wtórnej (po zdarzeniu), czyli ok. 1,8 na 100 osób w ciągu ok. 4 lat. Śmiertelność całkowita zmieniła się niewiele lub wcale.
W Cochrane 2020 większy spadek cholesterolu dawał większą korzyść i tłumaczył większość różnic między badaniami. Analiza podgrup nie wykazała wiarygodnych różnic między zastąpieniem tłuszczu nasyconego tłuszczami wielonienasyconymi a węglowodanami; dane o zastąpieniu tłuszczami jednonienasyconymi i białkiem były bardzo ograniczone.
Cochrane 2018 (zwiększenie omega-6; 19 badań z losowym przydziałem, 6461 osób): śmiertelność całkowita bez zmiany (niska jakość dowodów), zdarzenia sercowo-naczyniowe o ok. 3% rzadsze (niska jakość), śmiertelność sercowo-naczyniowa o ok. 9% wyższa, a zdarzenia wieńcowe o ok. 12% rzadsze, przy czym oba te wyniki były niepewne i mogły być przypadkowe. Dla zawału autorzy podali, że korzyść odnosi 1 osoba na 53. Wniosek autorów: brak dowodu na korzyść poza ewentualnym zawałem.
Minnesota Coronary Experiment, odzyskane dane (9423 osoby w szpitalach psychiatrycznych i domu opieki; tłuszcz nasycony zamieniono na olej kukurydziany i margarynę): cholesterol spadł o 13,8% (w grupie kontrolnej o 1,0%), ale w zbiorczej analizie 5 badań z losowym przydziałem (10 808 osób) nie było korzyści dla śmiertelności z powodu choroby wieńcowej (o ok. 13% wyższa, wynik niepewny) ani całkowitej (o ok. 7% wyższa, wynik niepewny). W analizie wewnątrz badania (obserwacyjnej) każdy spadek cholesterolu o 30 mg/dl wiązał się z ok. 22% wyższym ryzykiem zgonu. Ograniczenia: populacja zinstytucjonalizowana, tylko 2355 osób na diecie dłużej niż rok, a margaryny z tamtych lat mogły zawierać izomery trans.
Stanowisko Amerykańskiego Towarzystwa Kardiologicznego (AHA) z 2017 r. (dane niezweryfikowane): badania z losowym przydziałem, w których tłuszcz nasycony zastąpiono olejem roślinnym, zmniejszyły ryzyko chorób serca i naczyń o ok. 30%, „podobnie jak statyny”. AHA podkreśla przyczynową rolę LDL (zgodność dowodów biologicznych, z badań obserwowanych grup i z badań z losowym przydziałem). Podstawą tych szacunków są badania sprzed ery statyn – dziś poziom cholesterolu i wyjściowa dieta są inne.
Rozstrzygnięcie: największy sens dowodowy ma zamiana tłuszczów nasyconych (masło, smalec, tłuszcz kokosowy i palmowy) na nienasycone – ze względu na cholesterol i LDL oraz badania z losowym przydziałem. Nie ma przesłanki do panicznego unikania olejów roślinnych ani dowodu, że trzeba ich pić więcej, niż potrzeba do zastąpienia tłuszczu nasyconego.
Sydney Diet Heart Study (458 mężczyzn po incydencie wieńcowym; tłuszcze nasycone zastąpiono olejem krokoszowym i margaryną z niego): grupa interwencyjna (221 osób) miała więcej zgonów niż kontrola (237 osób): 17,6% wobec 11,8% (ryzyko ok. 1,6 raza wyższe, na granicy wiarygodności), a śmiertelność sercowo-naczyniowa 17,2% wobec 11,0% (ok. 1,7 raza wyższa). To małe badanie, w którym tłuszcz był bogaty w kwas linolowy (omega-6) i ubogi w ALA (omega-3); wynik nie przekłada się wprost na oliwę ani olej rzepakowy.
Zbiorcza analiza Hamley 2017 (dane niezweryfikowane): w badaniach „odpowiednio kontrolowanych” zamiana tłuszczów nasyconych na omega-6 nie dawała efektu (duże zdarzenia wieńcowe o ok. 6% częstsze, a śmiertelność całkowita o ok. 7% częstsza, oba wyniki niepewne), a po włączeniu badań słabo kontrolowanych zdarzenia wieńcowe spadały o ok. 20%. Autor przypisuje wcześniejsze korzyści gorszym badaniom.
Badania obserwowanych grup (nie dowodzą przyczyny): w zbiorczej analizie 38 badań (811 069 osób z oceną spożycia i 65 411 z pomiarem biomarkerów) wyższe spożycie lub biomarker kwasu linolowego wiązał się z umiarkowanie niższym ryzykiem śmiertelności. Analiza 30 takich badań (68 659 osób; dane niezweryfikowane) wiązała wyższy biomarker kwasu linolowego z niższym ryzykiem chorób serca i naczyń (o ok. 7%), śmiertelności sercowo-naczyniowej (o ok. 22%) i udaru niedokrwiennego (o ok. 12%); dla choroby wieńcowej wynik był graniczny (o ok. 6% niższe ryzyko).
Nie ma dowodów na korzyści sercowo-naczyniowe, a olej kokosowy podnosi LDL, więc traktuj go jak tłuszcz nasycony. AHA zaleca unikać oleju kokosowego. Jeśli go używasz, rób to okazjonalnie w daniach.
Nie ma spójnych dowodów u ludzi, że umiarkowane spożycie kwasu linolowego (omega-6) szkodzi. W badaniach obserwowanych grup wyższe spożycie lub wyższy biomarker kwasu linolowego wiązał się z umiarkowanie niższym ryzykiem śmiertelności, a nie wyższym. Zastąpienie masła i smalcu płynnymi olejami obniża cholesterol, w tym LDL. Pojedyncze badanie z losowym przydziałem, zwłaszcza Sydney Diet Heart, wskazywało jednak na możliwą szkodę przy diecie bogatej w kwas linolowy i ubogiej w ALA (omega-3).
Tak, zastąpienie masła i smalcu płynnymi olejami roślinnymi obniża cholesterol, w tym LDL. W Minnesota Coronary Experiment, gdzie tłuszcz nasycony zamieniono na olej kukurydziany i margarynę, cholesterol spadł o 13,8% (w grupie kontrolnej o 1,0%). Amerykańskie Towarzystwo Kardiologiczne (AHA) podkreśla przyczynową rolę LDL w chorobach serca.
Tak, przegląd Cochrane z 2020 r. (12 badań, 53 758 osób, co najmniej 24 miesiące) wykazał o 17% niższe ryzyko zdarzeń sercowo-naczyniowych. Jakość dowodów oceniono jako umiarkowaną, a wyniki badań dość się różniły. Większy spadek cholesterolu dawał większą korzyść i tłumaczył większość tych różnic.
W prewencji pierwotnej (zapobieganiu pierwszemu zdarzeniu) tłuszcz nasycony musi ograniczyć 56 osób, aby u jednej uniknąć zdarzenia sercowo-naczyniowego, a w prewencji wtórnej (po zdarzeniu) 53 osoby. Dotyczy to okresu ok. 4 lat, czyli ok. 1,8 na 100 osób.
Nie wykazano wyraźnego efektu na długość życia. W przeglądzie Cochrane 2020 śmiertelność całkowita zmieniła się niewiele lub wcale. Korzyść dotyczyła zdarzeń sercowo-naczyniowych (o 17% rzadszych).
