Łokieć tenisisty zwykle ustępuje z czasem także bez leczenia (po roku poprawę miało 89% osób, które nie były leczone). Najlepiej udokumentowane są stopniowane ćwiczenia, choć z małym efektem. Nie znaleziono badań o samodzielnym masażu piłeczkami ani o masażu mięśnia trójgłowego ramienia; masaż u terapeuty daje co najwyżej małą, krótkotrwałą ulgę, a zastrzyk ze sterydu daje po roku gorszy wynik.
Słabe dowody: małe badania, wyniki mieszane. Jak oceniamy badania
Zastrzyki z krwi własnej lub osocza bogatopłytkowego (PRP) w przeglądzie Cochrane z 2021 r. (32 badania, 2337 osób) nie dały korzyści wobec placebo: po 3 miesiącach ból był o 0,16 punktu niższy w skali 0–10, a sukces leczenia dotyczył 67% vs 65% osób; po 6 i 12 miesiącach brak ważnej korzyści; pewność umiarkowana. Fale uderzeniowe, laser i ultradźwięki: wyniki niespójne, a w analizie 27 badań po ponad 12 tygodniach żaden zabieg nie był lepszy od placebo.
Łokieć tenisisty w większości przypadków mija z czasem. W analizie grup bez leczenia z 24 badań (1085 osób) po roku poprawę zgłaszało 89% (189 z 213 osób), a ból zmniejszał się mniej więcej o połowę co 3–4 miesiące. Długość trwania objawów przed badaniem nie wskazywała na gorszy przebieg. To znaczy, że sama poprawa po dowolnej metodzie nie dowodzi, że ta metoda zadziałała.
Ćwiczenia mają najlepsze poparcie, ale efekt jest mały. Zbiorcza analiza 30 badań (2123 osoby): ćwiczenia były lepsze od zastrzyków ze sterydu we wszystkich wynikach poza krótkotrwałą ulgą w bólu (także siła chwytu bez bólu była większa po ćwiczeniach), pewność niska; wobec samego czekania różnice były nieliczne. Programy bardzo różniły się obciążeniem, czasem i częstotliwością. Analiza dawki w 110 badaniach różnych ścięgien: programy z dodatkowym obciążeniem i wykonywane rzadziej niż codziennie wiązały się z większym efektem, ale to zależność między badaniami, a nie dowód przyczyny.
Zastrzyk ze sterydu daje szybką, ale krótką ulgę. Badanie na 185 osobach: po 6 tygodniach sukces u 92% po zastrzyku, 47% po fizjoterapii i 32% przy czekaniu; po roku 69%, 91% i 83%. Badanie z placebo na 165 osobach: po roku wyzdrowienie lub dużą poprawę zgłaszało 83% osób po sterydzie i 96% po placebo, a objawy wróciły u 54% vs 12%. W badaniu na 60 osobach dodanie sterydu do 12 tygodni ćwiczeń nie wzmocniło efektu, a po roku wynik funkcji był o 15 punktów gorszy niż w grupie z pozorowanym igłowaniem.
Najbliższe dowody dotyczą masażu i terapii manualnej wykonywanej przez terapeutę. Przegląd Cochrane z 2024 r. (23 badania, 1612 osób, pewność niska): w jedynym badaniu z pozorowaną terapią (23 osoby, po 2–3 tygodniach) ból spadł z 4,1 do 2,0 w skali 0–10, a niesprawność z 40 do 15 w skali 0–100, bez kontroli po leczeniu. W 12 badaniach wobec braku leczenia ból był mniejszy o ok. 0,5 punktu w skali 0–10, a niesprawność o 5 punktów w skali 0–100; autorzy piszą, że zmiany mogą nie mieć znaczenia klinicznego i nie wydają się utrzymywać. Działania niepożądane (głównie ból po zabiegu) były łagodne i krótkotrwałe.
Masaż poprzeczny Cyriaxa (głębokie tarcie w miejscu przyczepu ścięgna): przegląd Cochrane z 2014 r. znalazł tylko 2 badania (57 osób, w łokciu 40); masaż dodany do ultradźwięków nie dał istotnej różnicy w ciągu 5 tygodni, pewność bardzo niska. Nowszy przegląd 6 badań (2025) uznał dowody za umiarkowane, ale nie wykazał przewagi nad innymi metodami. W badaniu na 20 osobach terapeuta masował kciukiem przez 10 minut aż do uzyskania drętwienia, potem wykonywał jedną manipulację, 3 razy w tygodniu przez 4 tygodnie; ból i niesprawność zmalały, ale mniej niż w grupie ćwiczeń.
Uwalnianie mięśniowo-powięziowe i mobilizacja narzędziowa. W badaniu na 68 pracownikach biurowych 12 sesji uwalniania w ciągu 4 tygodni zmniejszyło zgłaszaną niesprawność o 78,7% (w grupie z pozorowanymi ultradźwiękami o 6,8%); po 12 tygodniach poprawa utrzymywała się na poziomie 63,1%. Wynik jest bardzo duży, a w streszczeniu brakuje liczb w grupach. Przegląd badań o niskim ryzyku błędu uznał uwalnianie za lepsze niż pozorowane ultradźwięki, ale takich badań było w sumie tylko 6. Mobilizacja narzędziowa: pilotaż na 27 osobach (2 razy w tygodniu przez 5 tygodni) i badanie na 48 osobach (8 zabiegów, lepsze niż fale uderzeniowe i sama kontrola); mało danych.
Przykład ćwiczeń z opuszczaniem (ekscentrycznych). Badanie na 20 osobach: rozciąganie prostownika nadgarstka (3 razy po 30–45 sekund przed i po ćwiczeniu), 3 serie po 10 powolnych opuszczeń nadgarstka z wyprostowanym łokciem (na liczenie do 30), ciężar dodawany po opanowaniu ćwiczenia, 3 sesje w tygodniu przez 4 tygodnie; mniej bólu i niesprawności niż po masażu Cyriaxa, bez kontroli po leczeniu. W badaniu na 120 osobach ćwiczenia z opuszczaniem ciężaru wykonywane codziennie w domu przez 3 miesiące dały o ok. 10 punktów procentowych więcej osób z poprawą bólu niż ćwiczenia z podnoszeniem, bez różnicy w funkcji; liczby serii nie podano. W badaniu na 21 osobach dodanie ćwiczenia z gumowym prętem do zwykłej fizjoterapii (ok. 7 tygodni) zmniejszyło ból o 81% wobec 22% (dawki nie podano).
Izometria i ciężki powolny trening. Badanie na 40 osobach: codzienne ćwiczenia izometryczne (bez ruchu, napinanie mięśni) przez 8 tygodni bez nadzoru dały mniej bólu i niesprawności niż samo czekanie, ale nie poprawiły ogólnej oceny poprawy ani siły chwytu bez bólu; dawki nie podano. Badanie pilotażowe na 60 osobach: dwa ćwiczenia z hantlem (prostowanie nadgarstka oraz obracanie przedramienia), 3 serie, powtórzenia 15 w tygodniu 1, 12 w tygodniach 2–3, 10 w 4–5, 8 w 6–8 i 6 w 9–12, tempo 4 sekundy w górę i 4 w dół, 3 razy w tygodniu przez 12 tygodni; program wytrwało tylko 6 z 19 osób (32%), głównie z powodu nasilenia bólu, a we wszystkich grupach (także u osób tylko po poradzie) była poprawa.
Opaska i operacja. Zbiorcza analiza 17 badań (1145 osób): fizjoterapia wypadała lepiej niż opaska uciskowa, zwłaszcza w dłuższym terminie; opaska może być krótkotrwałą opcją na ból, ale żaden wynik nie był jednoznacznie istotny. Operacja: w badaniu na 26 osobach (objawy ponad 6 miesięcy, po co najmniej dwóch nieudanych metodach niechirurgicznych) wycięcie zwyrodniałej części ścięgna nie dało przewagi nad zabiegiem pozorowanym do 2,5 roku; badanie przerwano przed zaplanowaną liczbą osób. Brytyjska służba zdrowia (NHS) wspomina o operacji po 6–12 miesiącach.
Łokieć golfisty i praca. Przegląd 5 badań (143 osoby) ćwiczeń z opuszczaniem w łokciu golfisty: mogą zmniejszać ból i poprawiać funkcję, pewność niska. W badaniu na 20 osobach, bez grupy kontrolnej, ćwiczenie z gumowym prętem, 3 serie po 15 powtórzeń dwa razy dziennie przez średnio 6 tygodni, poprawiło wynik niesprawności z 34,7 do 7,9. W pracy ryzyko łokcia tenisisty było wyraźnie większe przy dużym obciążeniu mięśni przedramienia i przy obrocie przedramienia ponad 4 godziny dziennie; chwytanie, zgięcie i wyprost nadgarstka oraz ruchy powtarzalne nie wykazały związku. Badań o paskach, chwycie i zmianach w treningu siłowym (martwy ciąg, podciąganie, wyciskanie francuskie) nie znaleziono.
Nie znaleziono żadnego badania o samodzielnym masażu piłeczkami, rolowaniu ani automasażu łokcia, przedramienia czy mięśnia trójgłowego ramienia w łokciu tenisisty. Przeszukanie bazy PubMed dla mięśnia trójgłowego (punkty spustowe, ból przeniesiony, łokieć boczny) dało zero wyników. Badania punktów spustowych w tej dolegliwości dotyczą prostowników przedramienia; w badaniu 52 pianistów doświadczeni badacze zgadzali się co do ich położenia w 72–86% przypadków, a badacz bez doświadczenia w 48–61%. Nie wiadomo więc, czy samodzielny masaż działa, ani czy szkodzi; nie ma też danych, jak długo masować i jaki ból jest dopuszczalny.
Nie. Przegląd Cochrane z 2021 r. (32 badania, 2337 osób) nie wykazał korzyści wobec placebo: po 3 miesiącach ból był niższy tylko o 0,16 punktu w skali 0–10, a sukces leczenia dotyczył 67% vs 65% osób. Po 6 i 12 miesiącach nadal brak ważnej korzyści, a pewność dowodów dla bólu i funkcji jest umiarkowana.
U większości osób tak. W analizie grup bez leczenia z 24 badań (1085 osób) po roku poprawę miało 89%, a ból zmniejszał się mniej więcej o połowę co 3–4 miesiące. W badaniu na 185 osobach po roku sukces odnotowano u 83% osób, które tylko czekały.
Zwykle miesiące, a u części osób ponad rok. Bez leczenia połowa objawów znika mniej więcej co 3–4 miesiące, a po roku poprawę zgłasza ok. 9 na 10 osób. Brytyjska służba zdrowia (NHS) pisze, że dolegliwość „może trwać ponad rok”.
W analizie grup bez leczenia czas trwania objawów przed badaniem nie wiązał się z innym przebiegiem, więc długo utrzymujący się ból sam nie oznacza, że poprawa jest mało prawdopodobna. Szacunki po roku opierają się na 213 osobach i mają szerokie przedziały niepewności.
Ćwiczenia mają najlepsze poparcie, ale efekt jest mały: w analizie 30 badań (2123 osoby) wypadły lepiej niż zastrzyki ze sterydu we wszystkich wynikach poza krótkotrwałą ulgą w bólu, przy niskiej pewności dowodów. Żaden rodzaj ćwiczeń nie jest jednoznacznie najlepszy. Wybierz program, który tolerujesz i wykonujesz regularnie, najlepiej ustalony z fizjoterapeutą.
Przewaga jest mała i niepewna. W badaniu na 120 osobach ćwiczenia z opuszczaniem ciężaru dały o ok. 10 punktów procentowych więcej osób z poprawą bólu niż ćwiczenia z podnoszeniem (jedna dodatkowa osoba na 10 leczonych) i większy przyrost siły, ale funkcja i jakość życia były takie same.
