Melisa: pełny raport

Wniosek

Melisa lekarska (Melissa officinalis) może delikatnie obniżać lęk i napięcie oraz nieco poprawiać sen, ale dowody są ograniczone: kilka małych badań, często na markowych ekstraktach, z dużym rozrzutem wyników. Jedyna zbiorcza analiza badań nad lękiem i depresją (z 2021 r.) wypadła korzystnie, jednak jej autorzy ostrzegają przed dużą niejednorodnością [1]. Agencja EMA uznaje melisę wyłącznie za środek „tradycyjnego stosowania” (łagodny stres, wspomaganie snu, lekkie dolegliwości trawienne), a nie za lek o udowodnionym działaniu [24][25]. Dobrych badań na samej melisie dla osób, które trenują i chcą obniżyć kortyzol, brak. Nie ma też dowodów, że połączenie z L-teaniną obniża kortyzol [19].

Poziom dowodów

C (ogółem). Poziom różni się zależnie od pytania:

• Lęk, stres i nastrój: B. Jest metaanaliza badań z losowym przydziałem, korzystna dla lęku i depresji, ale z dużą niejednorodnością i małą liczbą badań [1]. Nowe badania pojedynczą dawką są mieszane [5][8].
• Sen i bezsenność: C. Pojedyncze badania, część wyłącznie na mieszankach (z kozłkiem, kocimiętką), część bez grupy kontrolnej [11][12][14][16][18]. Badanie mieszanki z L-teaniną (64 osoby) nie dało przewagi nad placebo [19].
• Funkcje poznawcze i uspokojenie po jednej dawce: C. Małe badania (po 18-20 młodych zdrowych osób) z wynikami zależnymi od dawki i preparatu, a część dawek pogarszała pamięć [6][7][8]. Nowsze badanie na 106 osobach nie potwierdziło głównego celu (uspokojenia) [5]. Duże, długie badanie u starszych osób nie wykazało różnic w głównym wskaźniku [21].
• Kołatanie serca: C. Jedno badanie [20].
• Wpływ na tarczycę u ludzi: D jako dowód szkodliwości lub leczenia; są tylko badania laboratoryjne, na zwierzętach i opisy dwóch przypadków [22][23][24].
• Melisa z L-teaniną „na kortyzol": D. Nie znaleziono badania na samej mieszance melisa plus teanina z wynikiem dla kortyzolu; jedyne badanie mieszanki z teaniną nie zmieniło kortyzolu [19].

Co mówią badania

Lęk, stres, nastrój

• Metaanaliza badań z losowym przydziałem (do października 2020 r.) wykazała, że melisa obniżyła wyniki lęku w porównaniu z placebo (SMD -0,98; 95% CI od -1,63 do -0,33) oraz depresji (SMD -0,47; 95% CI od -0,73 do -0,21), bez poważnych działań niepożądanych. Autorzy podkreślają wysoką niejednorodność, małą liczbę badań i różnice w metodach; skuteczność wydawała się największa w ostrym stanie. Liczby badań i uczestników nie ma w abstrakcie, więc nie podajemy jej [1].
• Przegląd narracyjny z 2024 r. ocenia melisę jako obiecującą substancję uspokajającą, ale zaznacza, że potrzeba więcej solidnych badań z losowym przydziałem [2]. Przegląd integracyjny z 2026 r. wskazuje, że najbardziej spójne sygnały dotyczą lęku, stresu i snu, a dla pozostałych zastosowań dowody są mieszane lub niepotwierdzone; skuteczność mocno zależy od preparatu (ekstrakt bogaty w polifenole a olejek eteryczny) [4].
• Badania na zdrowych młodych osobach, pojedyncza dawka: 18 osób, ekstrakt 300 i 600 mg, laboratoryjnie wywołany stres. Dawka 600 mg zmniejszyła negatywny wpływ stresu na nastrój (większe poczucie spokoju, mniejsza czujność); dawka 300 mg przyspieszyła liczenie bez spadku dokładności [8].
• Najnowsze badanie z podwójnie ślepą próbą (2026 r.): 106 zdrowych młodych dorosłych z umiarkowanym stresem, jedna dawka 300 mg markowego ekstraktu. Główny cel (ogólne poczucie spokoju) nie wykazał zmian. Po 5 godzinach była lepsza wydajność w najtrudniejszych zadaniach wykonawczych i szybszy powrót chwilowego spokoju po wysiłku umysłowym [5].
• Badania napojów i jogurtu z melisą (dwa badania naprzemienne na zdrowych młodych dorosłych): poprawa nastroju lub wyników poznawczych, ale też „koszty" przy niektórych dawkach, zależne od nośnika [9].
• 3 tygodnie, 100 osób z umiarkowanym przygnębieniem, lękiem, stresem lub złym snem; 200 mg ekstraktu w fosfolipidach dwa razy dziennie (400 mg/dobę): autorzy opisują istotną poprawę nastroju, lęku, stresu, samopoczucia i jakości życia (abstrakt podaje istotność, ale nie wielkość różnicy względem placebo) [10]. To markowy ekstrakt w tabletkach.
• 8 tygodni, 80 pacjentów ze stabilną dławicą piersiową, 3 g sproszkowanej melisy dziennie: mniej objawów depresji, lęku, stresu i zaburzeń snu niż w grupie placebo [15]. To grupa chorych na serce, więc wynik nie przenosi się wprost na zdrowych.
• Otwarte badanie bez grupy kontrolnej (20 osób, 15 dni, standaryzowany ekstrakt): wg autorów lęk zmalał o 18%, a bezsenność o 42%; brak grupy kontrolnej oznacza, że wynik nie dowodzi działania [14]. Agencja EMA wskazała, że rozważane przez nią małe badanie lęku i zaburzeń snu miało wady projektu uniemożliwiające wnioski; nie ustalono, czy chodziło o to właśnie badanie [25].

Sen i bezsenność (sama melisa)

• Badanie naprzemienne z podwójnie ślepą próbą na ekstrakcie w fosfolipidach (Phytosome): wskaźnik nasilenia bezsenności był niższy w grupie melisy (6,8 wobec 9,7 pkt, różnica 2,9 pkt); faza snu głębokiego wydłużyła się średnio o 15%, a faza REM skróciła o 10%; poprawę snu zgłosiło 87% badanych wobec 30% przy placebo; nie zmienił się poziom lęku ani aktywność fizyczna [11]. Wielkość grupy nie jest podana w abstrakcie.
• Badanie bez grupy kontrolnej, 32 osoby, 3 tygodnie, 200 lub 400 mg ekstraktu w fosfolipidach: poprawa wskaźnika jakości snu, z większą poprawą przy 400 mg; autorzy sami piszą, że potrzebne są badania z placebo [12].
• Przegląd narracyjny z 2025 r. zbiera badania na ludziach i wskazuje na potencjał melisy dla snu, ale podkreśla, że dowody są ograniczone i potrzeba badań o wyższej jakości [3].

Mieszanki (nie traktuj ich jako dowodu na samą melisę)

• Melisa z kozłkiem: 100 kobiet w wieku 50-60 lat ze skargami na sen, badanie z losowym przydziałem i placebo; mniej zaburzeń snu w grupie leczonej. Abstrakt nie podaje czasu, dawek ani wielkości efektu [16].
• Melisa z kocimiętką (Nepeta menthoides): 1000 mg melisy plus 400 mg kocimiętki na noc przez 4 tygodnie, badanie z potrójnie ślepą próbą; wskaźnik nasilenia bezsenności spadł o ok. 5 pkt wobec ok. 1,6 pkt przy placebo [18].
• Melisa z kozłkiem u dzieci poniżej 12 lat (918 dzieci, badanie otwarte, bez grupy kontrolnej): lekarze i rodzice zgłaszali poprawę snu i niepokoju ruchowego; takie badanie nie pozwala odróżnić działania preparatu od przypadku [17].
• Mieszanka z L-teaniną, melisą, kozłkiem i szafranem: 64 osoby ze złym snem (zrekrutowano 64, 6 tygodni ukończyło 58), pomiary aktygrafem. Nie było istotnej różnicy względem placebo w efektywności snu ani w punktach jakości snu, a kortyzol w ślinie się nie zmienił; nie zgłoszono poważnych działań niepożądanych [19].

Kortyzol

• Podgrupa 12 osób z badania nad ekstraktem w fosfolipidach (400 mg/dobę, 3 tygodnie): spadek kortyzolu w ślinie w czasie. To analiza dodatkowa, bez grupy kontrolnej, więc wynik jest tylko wstępny [13].
• Jedyne znalezione badanie z udziałem teaniny i melisy (mieszanka z kozłkiem i szafranem) nie zmieniło kortyzolu [19]. Badania „melisa plus L-teanina" na kortyzol nie znaleziono.

Funkcje poznawcze

• Badanie naprzemienne, 20 młodych zdrowych osób, pojedyncze dawki standaryzowanego ekstraktu 300, 600 i 900 mg: dawka 600 mg poprawiła dokładność uwagi, ale były też dawkowo zależne pogorszenia pamięci wtórnej i roboczej; dawka 300 mg zwiększyła poczucie spokoju we wczesnych pomiarach, a 900 mg obniżyła czujność [6].
• Drugie badanie tej grupy (20 osób, suszony liść w dawkach 600, 1000 i 1600 mg): największa dawka poprawiła pamięć i spokój we wszystkich pomiarach, ale mniejsze dawki spowalniały wykonywanie zadań. Autorzy zauważają, że różne preparaty z tej samej rośliny działają odmiennie [7].
• Duże badanie u starszych osób (323 osoby z subiektywnymi lub łagodnymi zaburzeniami poznawczymi, 96 tygodni, ekstrakt z 500 mg kwasu rozmarynowego dziennie): brak różnic w głównym wskaźniku poznawczym w porównaniu z placebo; w analizie podgrupy osób bez nadciśnienia autorzy zaobserwowali niewielką różnicę w jednym wskaźniku (skala CDR-SB), co jako wynik podgrupy wymaga potwierdzenia. Nie było różnic w parametrach życiowych ani objętości hipokampa [21].

Kołatanie serca

• Badanie z podwójnie ślepą próbą: 71 osób z łagodnym kołataniem, 14 dni, 500 mg liofilizowanego wyciągu wodnego dwa razy dziennie; badanie ukończyło 55 osób. Częstość epizodów kołatania i liczba osób odczuwających lęk były mniejsze niż przy placebo; brak poważnych działań niepożądanych [20]. To jedno badanie, więc wynik wymaga potwierdzenia. Kołatanie serca zawsze wymaga najpierw oceny lekarskiej.

Dawkowanie i stosowanie

• Zalecenia tradycyjne (EMA, monografia z 2013 r.): dorośli, osoby starsze i młodzież powyżej 12 lat. Herbata: 1,5-4,5 g rozdrobnionego liścia na 150 ml wrzącej wody, 1-3 razy dziennie. Sproszkowany liść: 0,19-0,55 g, 2-3 razy dziennie. Płynny ekstrakt 2-4 ml lub nalewka 2-6 ml, 1-3 razy dziennie. Suche ekstrakty w dawkach odpowiadających tym ilościom. Jeśli objawy utrzymują się dłużej niż 2 tygodnie, trzeba skonsultować się z lekarzem [24].
• Dawki w badaniach: ekstrakt standaryzowany 300-600 mg jednorazowo (badania laboratoryjnego stresu i nastroju) [6][8]; 300 mg w badaniu 2026 r. [5]; 400 mg dziennie ekstraktu w fosfolipidach przez 3 tygodnie [10][12]; 500 mg liofilizowanego wyciągu dwa razy dziennie przez 14 dni [20]; 3 g sproszkowanego liścia dziennie przez 8 tygodni [15]; 500 mg kwasu rozmarynowego dziennie przez 96 tygodni [21].
• Herbata a standaryzowany ekstrakt: w znalezionych źródłach nie ma zawartości kwasu rozmarynowego w naparze, więc nie da się wiarygodnie przeliczyć 300-600 mg ekstraktu na filiżanki herbaty. Dawki w badaniach dotyczą ekstraktów o określonym składzie (często markowych), a zalecenie EMA dla herbaty to 1,5-4,5 g liścia na filiżankę. Przeliczenie wprost byłoby zgadywaniem.
• Po jakim czasie działa: w badaniach jednorazowych efekty mierzono po 1-6 godzinach (spokój najwcześniej, wpływ na zadania po kilku godzinach) [6][7][5]; w badaniach kilkunastodniowych i kilkutygodniowych poprawę opisywano po 14 dniach i 3 tygodniach [10][14][20]. EMA zaleca konsultację, gdy objawy nie ustępują po 2 tygodniach [24].
• Długość stosowania: najdłuższe badanie trwało 96 tygodni (ekstrakt z kwasem rozmarynowym, starsze osoby), bez różnic w parametrach życiowych i badaniu neurologicznym [21]. Dla herbaty nie ma danych o długim stosowaniu poza tradycją.

Formy i porównania

• Badania dotyczą bardzo różnych preparatów: ekstraktu wodnego, ekstraktu w fosfolipidach (lepsze wchłanianie według autorów), suszonego liścia, proszku, napojów, a także olejku eterycznego w aromaterapii; wyniki jednej formy nie przenoszą się na inne [4][7][11].
• EMA dopuszcza jako „tradycyjne" herbatę oraz stałe i płynne preparaty doustne (ekstrakt płynny, nalewka, suchy ekstrakt) [24].
• Wiele nowszych badań nad snem i stresem dotyczy markowych ekstraktów (Zensera, Relissa, Phytosome). Źródło finansowania w abstraktach nie było podane, więc go nie oceniamy; warto o tym pamiętać, bo wyniki dotyczą konkretnych produktów [5][10][11][12].

Bezpieczeństwo, skutki uboczne i interakcje

• Działania niepożądane: EMA podaje „brak znanych" i brak zgłoszonych przypadków przedawkowania [24]. W badaniach, które opisują bezpieczeństwo, nie zgłaszano poważnych zdarzeń [1][19][20][21]. Żadne z przejrzanych badań nie było jednak zaprojektowane głównie pod kątem bezpieczeństwa.
• Senność, prowadzenie pojazdów i obsługa maszyn: EMA wpisuje, że melisa „może upośledzać zdolność prowadzenia pojazdów i obsługi maszyn", a osoby, u których to wystąpi, nie powinny prowadzić ani obsługiwać maszyn [24]. W badaniach laboratoryjnych największe dawki obniżały czujność [6][8], a niektóre dawki pogarszały pamięć i szybkość reakcji [6][7].
• Łączenie z lekami uspokajającymi, alkoholem i innymi środkami nasennymi: EMA zapisuje „brak danych" o interakcjach [24]. Nie znaleziono badań nad interakcją melisy z alkoholem lub lekami uspokajającymi. Ponieważ melisa może obniżać czujność, ostrożność przy łączeniu jest rozsądna, ale to wniosek ostrożnościowy, a nie wynik badań.
• Tarczyca: w badaniach in vitro wyciągi z melisy (i kilku innych roślin) wiązały TSH i hamowały działanie przeciwciał z choroby Gravesa-Basedowa [22]. EMA zapisuje, że dane z badań in vitro i na zwierzętach wskazują, iż wodny wyciąg z melisy może hamować aktywność TSH, a znaczenie kliniczne jest nieznane [24]. U ludzi znaleziono jedynie opis dwóch przypadków choroby Gravesa leczonych homeopatycznymi preparatami z karbieńcem (Lycopus) i melisą (jedna pacjentka wcześniej brała tiamazol, który odstawiła z powodu podwyższonych enzymów wątrobowych); autorzy opisują normalizację wyników, ale to streszczenie konferencyjne, nie badanie, co nie daje podstaw do wniosków [23]. Nie znaleziono badania z losowym przydziałem, które sprawdzałoby wpływ melisy na tarczycę u ludzi. Osoby z chorobą tarczycy lub leczone na tarczycę powinny omówić stosowanie melisy z lekarzem.
• Ciąża i karmienie: EMA: bezpieczeństwo nie zostało ustalone, a przy braku danych stosowanie w ciąży i podczas karmienia nie jest zalecane. Brak danych o płodności [24].
• Dzieci: nie zaleca się poniżej 12 lat z powodu braku danych [24].
• Alergia: przeciwwskazaniem jest nadwrażliwość na substancję czynną [24].
• Czerwone flagi, kiedy iść do lekarza: objawy nie mijają po 2 tygodniach stosowania lub się nasilają [24]; bezsenność trwająca tygodniami, nasilony lęk, objawy depresji (smutek, utrata chęci do życia, myśli rezygnacyjne); kołatanie serca z bólem w klatce piersiowej, omdleniem lub dusznością; zaburzenia tarczycy lub leczenie tarczycy; ciąża i karmienie. Przy zażywaniu leków na receptę (uspokajających, nasennych, na tarczycę) najpierw skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.

Mity

• „Melisa działa tak samo jak herbata, jak kapsułka ze standaryzowanym ekstraktem." Nie: badania dotyczą konkretnych ekstraktów, a przy herbacie nie ma danych o zawartości kwasu rozmarynowego [4][7][24].
• „Melisa jest udowodnionym lekiem na lęk i bezsenność." Nie: EMA opiera swoje stanowisko na tradycyjnym stosowaniu, a nie na dowodach klinicznych [24][25]; metaanaliza jest korzystna, ale z dużą niejednorodnością [1].
• „Melisa to ‚naturalny alprazolam'." W żadnym z przejrzanych badań nie porównano melisy z lekami z grupy benzodiazepin, a efekty na lęk w badaniach są umiarkowane i niepewne [1][4].
• „Melisa z L-teaniną obniża kortyzol." Nie znaleziono takiego badania; jedyne badanie z teaniną i melisą (w mieszance z kozłkiem i szafranem) nie zmieniło kortyzolu ani snu względem placebo [19].
• „Badania mieszanek (melisa z kozłkiem) dowodzą działania melisy." Nie: nie da się oddzielić wpływu składników [16][17][18].
• „Melisa jest groźna dla tarczycy" i odwrotnie: „melisa leczy nadczynność tarczycy". Jedno i drugie wykracza poza dowody: są tylko badania in vitro, zwierzęce i opisy przypadków [22][23][24].
• „Roślina oznacza brak skutków ubocznych." Brak zgłoszeń to nie to samo co brak ryzyka: melisa może obniżać czujność, a dane o interakcjach i ciąży są niewystarczające [24].

Źródła

1. Ghazizadeh J, Sadigh-Eteghad S, Marx W, Fakhari A, Hamedeyazdan S, Torbati M, Taheri-Tarighi S, Araj-Khodaei M, Mirghafourvand M. The effects of lemon balm (Melissa officinalis L.) on depression and anxiety in clinical trials: A systematic review and meta-analysis. Phytother Res, 2021. Przegląd systematyczny i metaanaliza. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34449930/
2. Mathews IM, Eastwood J, Lamport DJ, Cozannet RL, Fanca-Berthon P, Williams CM. Clinical Efficacy and Tolerability of Lemon Balm (Melissa officinalis L.) in Psychological Well-Being: A Review. Nutrients, 2024. Przegląd narracyjny. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39458539/
3. Oliveira MVB, Garguerra JA, Lamas CB, Laurindo LF i wsp. Unraveling the Effects of Melissa officinalis L. on Cognition and Sleep Quality: A Narrative Review. Int J Mol Sci, 2025. Przegląd narracyjny. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/41226605/
4. Cîmpeanu IA, Boru C, Dehelean CA i wsp. Melissa officinalis L. (Lemon Balm): An Integrative Review of Phytochemistry and Evidence from Preclinical Research to Clinical Studies. Plants (Basel), 2026. Przegląd integracyjny. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/41754356/
5. Mathews I, Eastwood J, Bell L, Lamport D, Le Cozannet R, Fanca-Berthon P i wsp. The acute effects of Zensera (Melissa officinalis L.) extract on mood and cognitive performance during cognitive overload: a randomised placebo-controlled, double-blind study in healthy young adults with moderate subjective stress. Ther Adv Psychopharmacol, 2026. Badanie z losowym przydziałem, n = 106. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/41782777/
6. Kennedy DO, Scholey AB, Tildesley NT, Perry EK, Wesnes KA. Modulation of mood and cognitive performance following acute administration of Melissa officinalis (lemon balm). Pharmacol Biochem Behav, 2002. Badanie naprzemienne z losowym przydziałem, n = 20. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12062586/
7. Kennedy DO, Wake G, Savelev S, Tildesley NT, Perry EK, Wesnes KA, Scholey AB. Modulation of mood and cognitive performance following acute administration of single doses of Melissa officinalis (Lemon balm) with human CNS nicotinic and muscarinic receptor-binding properties. Neuropsychopharmacology, 2003. Badanie naprzemienne z losowym przydziałem, n = 20. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12888775/
8. Kennedy DO, Little W, Scholey AB. Attenuation of laboratory-induced stress in humans after acute administration of Melissa officinalis (Lemon Balm). Psychosom Med, 2004. Badanie naprzemienne z losowym przydziałem, n = 18. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15272110/
9. Scholey A, Gibbs A, Neale C, Perry N, Ossoukhova A, Bilog V i wsp. Anti-stress effects of lemon balm-containing foods. Nutrients, 2014. Dwa badania naprzemienne z losowym przydziałem. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25360512/
10. Bano A, Hepsomali P, Rabbani F, Farooq U, Kanwal A, Saleem A i wsp. The possible "calming effect" of subchronic supplementation of a standardised phospholipid carrier-based Melissa officinalis L. extract in healthy adults with emotional distress and poor sleep conditions: results from a prospective, randomised, double-blinded, placebo-controlled clinical trial. Front Pharmacol, 2023. Badanie z losowym przydziałem, n = 100. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37927585/
11. Di Pierro F, Sisti D, Rocchi M, Belli A, Bertuccioli A, Cazzaniga M i wsp. Effects of Melissa officinalis Phytosome on Sleep Quality: Results of a Prospective, Double-Blind, Placebo-Controlled, and Cross-Over Study. Nutrients, 2024. Badanie naprzemienne z losowym przydziałem. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39683592/
12. Rondanelli M, Mazzola G, Barrile GC, Misiano P, Perna S. Melissa phospholipids improves sleep quality and mental well-being: concluding results from clinical study in adults with emotional distress. Food Nutr Res, 2026. Badanie otwarte bez grupy kontrolnej, n = 32. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/41777239/
13. Mazzola G, Rondanelli M, Lazzarotti A, Misiano P, Petrangolini G i wsp. Salivary cortisol dynamics and their relationship with sleep and mental well-being in adults receiving a phospholipid-based Melissa officinalis supplement: a secondary analysis in a subpopulation. Food Nutr Res, 2026. Analiza dodatkowa, n = 12. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/42232738/
14. Cases J, Ibarra A, Feuillère N, Roller M, Sukkar SG. Pilot trial of Melissa officinalis L. leaf extract in the treatment of volunteers suffering from mild-to-moderate anxiety disorders and sleep disturbances. Med J Nutrition Metab, 2011. Badanie otwarte bez grupy kontrolnej, n = 20. https://doi.org/10.1007/s12349-010-0045-4
15. Haybar H, Javid AZ, Haghighizadeh MH, Valizadeh E, Mohaghegh SM, Mohammadzadeh A. The effects of Melissa officinalis supplementation on depression, anxiety, stress, and sleep disorder in patients with chronic stable angina. Clin Nutr ESPEN, 2018. Badanie z losowym przydziałem, n = 80. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29908682/
16. Taavoni S, Nazem Ekbatani N, Haghani H. Valerian/lemon balm use for sleep disorders during menopause. Complement Ther Clin Pract, 2013. Badanie z losowym przydziałem, mieszanka melisa z kozłkiem, n = 100. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24199972/
17. Müller SF, Klement S. A combination of valerian and lemon balm is effective in the treatment of restlessness and dyssomnia in children. Phytomedicine, 2006. Badanie otwarte, mieszanka melisa z kozłkiem, n = 918. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16487692/
18. Ranjbar M, Salehi A, Rezaeizadeh H i wsp. Efficacy of a Combination of Melissa officinalis L. and Nepeta Menthoides Boiss. & Buhse on Insomnia: A Triple-Blind, Randomized Placebo-Controlled Clinical Trial. J Altern Complement Med, 2018. Badanie z losowym przydziałem, mieszanka. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29741926/
19. Gutiérrez-Romero SA, Torres-Narváez ES, Zamora-Gómez AC, Castillo-Castillo S i wsp. Effect of a nutraceutical combination on sleep quality among people with impaired sleep: a randomised, placebo-controlled trial. Sci Rep, 2024. Badanie z losowym przydziałem, mieszanka L-teanina z melisą, kozłkiem i szafranem, n = 64. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38580720/
20. Alijaniha F, Naseri M, Afsharypuor S, Fallahi F, Noorbala A i wsp. Heart palpitation relief with Melissa officinalis leaf extract: double blind, randomized, placebo controlled trial of efficacy and safety. J Ethnopharmacol, 2015. Badanie z losowym przydziałem, n = 71 (55 ukończyło). https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25680840/
21. Noguchi-Shinohara M, Hamaguchi T, Sakai K, Komatsu J, Iwasa K i wsp. Effects of Melissa officinalis Extract Containing Rosmarinic Acid on Cognition in Older Adults Without Dementia: A Randomized Controlled Trial. J Alzheimers Dis, 2023. Badanie z losowym przydziałem, n = 323, 96 tygodni. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36502333/
22. Auf'mkolk M, Ingbar JC, Kubota K, Amir SM, Ingbar SH. Extracts and auto-oxidized constituents of certain plants inhibit the receptor-binding and the biological activity of Graves' immunoglobulins. Endocrinology, 1985. Badanie laboratoryjne in vitro. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/2985357/
23. Kaplan D, Dosiou C. Two Cases of Graves' Hyperthyroidism Treated With Homeopathic Remedies Containing Herbal Extracts from Lycopus spp. and Melissa officinalis. J Endocr Soc, 2021. Streszczenie konferencyjne, opis dwóch przypadków. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8090196/
24. European Medicines Agency, HMPC. Community herbal monograph on Melissa officinalis L., folium (EMA/HMPC/196745/2012), wersja końcowa z 14 maja 2013. https://www.ema.europa.eu/en/documents/herbal-monograph/final-community-herbal-monograph-melissa-officinalis-l-folium_en.pdf
25. European Medicines Agency. Melissae folium, herbal medicinal product: podsumowanie dla publiczności (EMA/HMPC/310761/2013). https://www.ema.europa.eu/en/medicines/herbal/melissae-folium

Weryfikacja

• zgodne – metaanaliza lęku i depresji: SMD -0,98 (95% CI od -1,63 do -0,33) i -0,47 (od -0,73 do -0,21), badania do 30.10.2020, wysoka niejednorodność, bez poważnych działań niepożądanych [1]
• zgodne – 18 osób, 300 i 600 mg, 600 mg poprawiła nastrój w stresie, 300 mg przyspieszyła liczenie bez spadku dokładności [8]
• zgodne – 20 osób, 300/600/900 mg ekstraktu (Pharmaton): 600 mg poprawiła dokładność uwagi, spadki pamięci zależne od dawki, 900 mg obniżyła czujność [6]; 20 osób, suszony liść 600/1000/1600 mg, najwyższa dawka poprawiła pamięć i spokój [7]
• zgodne – 100 osób, 3 tygodnie, 200 mg dwa razy dziennie (400 mg/dobę) ekstraktu w fosfolipidach [10]
• zgodne – ISI 6,8 wobec 9,7 (różnica 2,9 pkt), głęboki sen +15%, REM -10%, poprawa snu u 87% wobec 30% [11]
• poprawione – było „poprawa … w porównaniu z placebo” [10], jest „autorzy opisują istotną poprawę” (abstrakt nie podaje wielkości różnicy względem placebo)
• poprawione – było „Duże badanie mieszanki z L-teaniną” [19], jest „Badanie mieszanki z L-teaniną (64 osoby)”; dopisano, że ukończyło je 58 osób (31 + 27); wynik zgodny: brak przewagi nad placebo w śnie, kortyzol bez zmian [19]
• zgodne – 71 osób (55 ukończyło), 14 dni, 500 mg liofilizowanego wyciągu dwa razy dziennie, mniej epizodów kołatania i mniej osób z lękiem [20]
• zgodne – 323 osoby, 96 tygodni, 500 mg kwasu rozmarynowego dziennie, brak różnic w głównym wskaźniku; poprawione – było „wynik przypadkowy lub wymagający potwierdzenia”, jest „wynik podgrupy bez nadciśnienia (CDR-SB), wymaga potwierdzenia” [21]
• zgodne – 80 chorych na dławicę, 3 g dziennie, 8 tygodni [15]; 1000 mg melisy + 400 mg kocimiętki, ISI -4,97 wobec -1,60 [18]; 106 osób, 300 mg, główny cel bez zmian [5]
• poprawione – było „preparaty z kozłkiem i melisą” w opisie dwóch przypadków Gravesa, jest „homeopatyczne preparaty z karbieńcem (Lycopus) i melisą”; jedna pacjentka brała wcześniej tiamazol (odstawiony z powodu enzymów wątrobowych), druga tylko preparat ziołowy; to streszczenie konferencyjne [23]
• zgodne – monografia EMA/HMPC z 14.05.2013: tradycyjne stosowanie (łagodny stres, sen, lekkie dolegliwości trawienne), herbata 1,5-4,5 g na 150 ml 1-3 razy dziennie, proszek 0,19-0,55 g 2-3 razy, płynny ekstrakt 2-4 ml, nalewka 2-6 ml, 2 tygodnie do lekarza, brak danych o interakcjach, ciąża i karmienie niezalecane, poniżej 12 lat niezalecane, może upośledzać prowadzenie pojazdów, wyciąg wodny może hamować TSH (znaczenie kliniczne nieznane) [24]
• zgodne – podsumowanie EMA (EMA/HMPC/310761/2013): wniosek oparty na długim stosowaniu, małe badanie lęku i snu z wadami projektu [25]
• zgodne – opis 20 osób, 15 dni, lęk -18%, bezsenność -42%, bez grupy kontrolnej [14]; 32 osoby, 200 lub 400 mg, PSQI -15% i -30%, otwarte [12]; kortyzol w ślinie, podgrupa 12 osób, 400 mg, 3 tygodnie [13]
• zgodne – 100 kobiet 50-60 lat, melisa z kozłkiem [16]; 918 dzieci, badanie otwarte [17]; in vitro: wyciągi hamują wiązanie przeciwciał Gravesa i TSH [22]
• poprawione – było „Casas-Hernández MF” jako czwarty autor [19], jest „Castillo-Castillo S” (lista autorów z bazy Europe PMC); pozostałe cytowania (autorzy, rok, czasopismo, adresy PubMed i DOI) zgodne z bazą dla źródeł 1-23
• nie do sprawdzenia – skrót nazwisk po „i wsp.” w cytowaniach [3], [4], [18], [21] nie był porównywany z pełną listą autorów