Rada „pij dużo płynów” nie ma dowodów z badań z losowym przydziałem: nie wiadomo, czy pomaga, ani czy szkodzi. Rozsądna zasada to pić do pragnienia i do jasnego koloru moczu, a przy wymiotach i biegunce zapytać farmaceutę lub lekarza o doustny płyn nawadniający.
Słabe dowody: małe badania, wyniki mieszane. Jak oceniamy badania
Doustny płyn nawadniający (DPN) dotyczy utraty płynów przez żołądek i jelita (wymioty, biegunka), nie samego przeziębienia. WHO: biegunkę leczy się roztworem czystej wody, cukru i soli; strona nie podaje domowej receptury ani ilości. Europejskie wytyczne dla dzieci (2014 r.): główne leczenie ostrego zapalenia żołądka i jelit to wczesne nawadnianie doustne płynem o niskiej osmolarności, bez przerywania karmienia piersią i bez zmiany zwykłego jedzenia; doustne nawadnianie jest lepsze od dożylnego, jeśli się da. Przegląd z 2024 r. (9 badań z losowym przydziałem, 1942 dzieci poniżej 10 lat): płyn o niskiej osmolarności nieznacznie skracał biegunkę (umiarkowana pewność dowodów). Płyny na bazie polimerów (np. ryżowe) w przeglądzie Cochrane z 2016 r. (35 badań, 4284 osoby) wypadały nieco lepiej od zwykłych, z niską pewnością dowodów. Dla dorosłych z przeziębieniem lub grypą bez wymiotów i biegunki nie znaleziono zaleceń użycia takich płynów.
Ten sam przegląd opisuje możliwą szkodę, ale tylko jako obserwacje: przy infekcjach dolnych dróg oddechowych (np. zapalenie płuc) organizm zatrzymuje więcej wody, a duża ilość płynów może obniżyć sód we krwi. Niski sód miało 27,9% dorosłych przyjętych do szpitala z zapaleniem płuc (95 z 342), 42% dzieci z zapaleniem płuc leczonych ambulatoryjnie (zwykle łagodnie) i 33% niemowląt z zakażeniem RSV na intensywnej terapii. Przy zwykłym przeziębieniu taki problem opisano jako rzadki (dwa opisy przypadków u niemowląt). To dane obserwacyjne, głównie ze szpitali; nie wynika z nich, że „pić nie wolno”.
Brytyjska służba zdrowia (NHS) radzi pić płyny, najlepiej wodę, żeby nie dopuścić do odwodnienia, i oceniać to po kolorze moczu: ma być jasnożółty lub przezroczysty. Więcej pić trzeba przy wymiotach, biegunce i poceniu się. Żadna z tych stron nie podaje liczby szklanek ani litrów. W praktyce: pij do pragnienia i do jasnego koloru moczu.
Europejski urząd ds. bezpieczeństwa żywności (EFSA, 2010 r.) podaje 2,0 litra wody dziennie dla kobiet i 2,5 litra dla mężczyzn. To norma dla zdrowych dorosłych: woda ze wszystkich źródeł łącznie (napoje, woda pitna i wilgoć z jedzenia), przy umiarkowanej temperaturze i umiarkowanej aktywności. Nie jest to zalecenie na czas choroby; osobnej normy na chorobę z gorączką nie sprawdzono. Pełnego tekstu opinii nie udało się otworzyć, więc warunki pochodzą z jej cytatów, a liczby 2,0 i 2,5 l z komunikatu EFSA.
Gorące napoje: badanie z losowym przydziałem na 30 osobach z przeziębieniem lub grypą (2008 r.) porównało gorący napój owocowy z tym samym napojem o temperaturze pokojowej. Gorący dał natychmiastową ulgę przy katarze, kaszlu, kichaniu, bólu gardła, dreszczach i zmęczeniu; pokojowy tylko przy katarze, kaszlu i kichaniu. Obiektywny pomiar przepływu powietrza w nosie się nie zmienił, choć uczestnicy czuli, że nos jest bardziej drożny. Możliwy efekt placebo; to ulga w objawach, nie dowód na skrócenie choroby. NHS ostrzega, żeby nie dawać małym dzieciom gorących napojów, a strona NHS o kaszlu zaznacza, że dowody na ulgę po gorącym napoju z cytryną i miodem są ograniczone. Dowodów, że sam sok z cytryny leczy, nie znaleziono.
Zupa i rosół: w małym badaniu z 1978 r. (15 zdrowych osób bez infekcji) łyk gorącego rosołu lub gorącej wody chwilowo przyspieszył ruch śluzu w nosie (z 6,9 do 9,2 mm na minutę po rosole; z 6,2 do 8,4 po gorącej wodzie), po 30 minutach wartości wracały do wyjściowych, a zimna woda go spowalniała (z 7,3 do 4,5). Przegląd z 2025 r. (4 małe badania, 342 osoby, zbyt różne, żeby je zsumować) wskazuje na skromną poprawę objawów i skrócenie choroby o ok. 1–2,5 dnia; wniosek wstępny.
Herbaty ziołowe (lipa, malina, czarny bez, tymianek, mięta, imbir) i mleko z miodem: w otwartych źródłach nie znaleziono badań na ludziach, że któraś z tych herbat leczy przeziębienie lub grypę. Dla lipy EMA ma europejską monografię ziołową z obszarem „kaszel i przeziębienie”, ale otwarta strona nie zawierała dawek ani ograniczeń wiekowych. Miód na kaszel: przegląd Cochrane z 2018 r. (6 badań, 899 dzieci od 12. miesiąca życia do 18 lat) – prawdopodobnie łagodzi kaszel bardziej niż brak leczenia lub placebo (dowody średniej do niskiej pewności); większość dzieci dostała go tylko przez jedną noc. Dla dorosłych osobnych danych nie znaleziono. Mleko i nabiał u 60 dorosłych zakażonych celowo wirusem (dane od 51 osób) nie były związane z większą wydzieliną z nosa ani większym zatkaniem.
Kawa, herbata, napoje energetyczne i alkohol: w badaniu z 2016 r. (72 zdrowych mężczyzn, każdy wypił 1 litr wody lub jednego z trzech innych napojów, łącznie 13 napojów) po kawie, herbacie (gorącej i mrożonej), coli, piwie jasnym, soku pomarańczowym, wodzie gazowanej i napoju sportowym wydalono tyle samo moczu co po wodzie; po doustnym płynie nawadniającym i mleku mniej (więcej płynu zostawało w organizmie). To zdrowi, a nie chorzy, i jedna dawka. NHS mimo to radzi unikać napojów z kofeiną i alkoholu przy odwodnieniu. W małym badaniu u 28 zdrowych osób napoje z kofeiną dawały nieco gorsze nawodnienie niż woda, ale napój z elektrolitami i węglowodanami był jak woda. Nie sprawdzono, jaka ilość kawy zmienia ten obraz. Przegląd o alkoholu dotyczy intensywnego picia (częstsze zapalenia płuc i inne zakażenia), a nie „lampki wina przy katarze”.
Ogrzane, nawilżone powietrze z urządzenia, płukanie nosa i gardła: przegląd Cochrane z 2017 r. (6 badań, 387 osób) nie wykazał ani korzyści, ani szkody (niska pewność dowodów), ale badano konkretne urządzenie, a nie domowy nawilżacz czy miskę z gorącą wodą; czy domowy nawilżacz coś daje, nie sprawdzono. Płukanie nosa solą (Cochrane 2015, 5 badań, 749 osób): „możliwe, że pomaga”, ale badania są małe i niskiej jakości. Płukanie gardła zwykłą wodą u 387 zdrowych dorosłych przez 60 dni wiązało się z o około jedną trzecią mniejszą częstością pierwszej infekcji górnych dróg oddechowych; to zapobieganie, nie leczenie. Unikaj pary znad miski z wrzątkiem, zobacz temat o inhalacjach.
Przegląd Cochrane z 2011 r. (wyszukiwanie do grudnia 2010 r.) nie znalazł żadnego badania z losowym przydziałem, które sprawdzałoby radę „pij więcej” w ostrych infekcjach dróg oddechowych. Autorzy piszą, że nie ma dowodów ani za, ani przeciw tej radzie, i że takie badania są potrzebne. Nie sprawdzono, czy po 2011 r. ukazała się nowsza wersja przeglądu.
Reguła „przy gorączce traci się o 10% więcej płynów na każdy stopień powyżej 37°C”: nie znaleziono dla niej podstaw. Nie ma jej w przeglądzie Cochrane ani na stronach NHS. Jedyne znalezione badanie (1981 r., 29 pacjentów z gorączką) mówi o stratach wody przez oddech: ok. 110 g dodatkowo na dobę, a straty z potem (500–1000 g na dobę) autorzy uznali za ważniejsze. To nie jest reguła „na stopień” i nie potwierdza liczby 10%. Bezpieczniejsze sformułowanie: przy gorączce i poceniu się traci się więcej płynów, więc patrz na pragnienie i kolor moczu.
To płyn przeznaczony do uzupełniania wody i soli traconych przez żołądek i jelita, czyli przy wymiotach i biegunce, a nie przy samym katarze czy kaszlu. WHO leczy biegunkę roztworem czystej wody, cukru i soli. Europejskie wytyczne dla dzieci (2014 r.) uznają wczesne nawadnianie doustne płynem o niskiej osmolarności za podstawę leczenia ostrego zapalenia żołądka i jelit. Dobór płynu omów z farmaceutą lub lekarzem, zwłaszcza gdy chodzi o małe dziecko lub osobę starszą.
Brytyjska służba zdrowia (NHS) radzi pić płyny, najlepiej wodę, żeby nie dopuścić do odwodnienia, i oceniać to po kolorze moczu: ma być jasnożółty lub przezroczysty. Żadna z tych stron nie podaje liczby szklanek ani litrów. W praktyce pij do pragnienia i do jasnego koloru moczu; więcej płynów potrzeba przy wymiotach, biegunce i poceniu się.
Tak, to możliwe, ale opisywano to rzadko i głównie przy infekcjach dolnych dróg oddechowych u osób leczonych w szpitalu. Duża ilość płynów może wtedy obniżyć sód we krwi. Bezpiecznej górnej granicy w litrach dla osoby chorej nie znaleziono, więc jej nie podajemy. Praktyczny wniosek: pij do pragnienia i do jasnego koloru moczu, a nie na siłę.
Przy infekcjach dolnych dróg oddechowych organizm zatrzymuje więcej wody, a duża ilość płynów może obniżyć sód we krwi. Niski sód miało 27,9% dorosłych przyjętych do szpitala z zapaleniem płuc (95 z 342), 42% dzieci z zapaleniem płuc leczonych ambulatoryjnie (zwykle łagodnie) i 33% niemowląt z zakażeniem RSV na intensywnej terapii. To dane obserwacyjne, głównie ze szpitali, a nie dowód, że „pić nie wolno”. Przy zwykłym przeziębieniu taki problem opisano jako rzadki.
Europejski urząd ds. bezpieczeństwa żywności (EFSA) podał w 2010 r. 2,0 litra dziennie dla kobiet i 2,5 litra dla mężczyzn. To norma dla zdrowych dorosłych: woda ze wszystkich źródeł łącznie (napoje, woda pitna i wilgoć z jedzenia), przy umiarkowanej temperaturze i umiarkowanej aktywności. Nie jest to zalecenie na czas choroby. Osobnej normy na chorobę z gorączką nie sprawdzono.
Najprostsza wskazówka to kolor moczu: ma być jasnożółty lub przezroczysty. Ciemnożółty, silnie pachnący mocz i rzadsze oddawanie moczu mogą oznaczać odwodnienie. Pij tyle w ciągu dnia, żeby mocz miał jasny kolor, a więcej przy wymiotach, biegunce i poceniu się.
