Obwód talii zmierzony miarką to prosty wskaźnik tłuszczu z brzucha, który w dużych badaniach wiąże się z ryzykiem cukrzycy, chorób serca i krótszego życia, także przy prawidłowym BMI. Warto mierzyć talię razem z masą ciała lub porównać ją ze wzrostem.
Umiarkowane dowody: kilka badań randomizowanych albo niejednoznaczne metaanalizy. Jak oceniamy badania
Talia zmniejsza się w skali miesięcy. Cardio zmniejszało talię średnio o 3,2 cm względem kontroli (25 badań, 1686 osób), a każde 30 minut cardio tygodniowo to ok. 0,56 cm (116 badań, 6880 osób; przy 150 minutach tygodniowo zmiana jest już istotna). W badaniach trwających 18 miesięcy talia spadła o 4,7–5,7% przy diecie śródziemnomorskiej. Ćwiczenia zmniejszały tłuszcz wokół narządów o 6,1% nawet bez spadku wagi.
Ocena „oponki” opiera się na talii, nie na samej wadze. Konsensus ekspertów z 2020 roku uznaje obwód talii za „parametr życiowy”, który warto mierzyć obok BMI. Typowe progi BMI pomijają mniej więcej połowę osób z nadmiarem tłuszczu (25 prac, 31 968 osób).
Stosunek talii do wzrostu ma w przeglądzie 78 badań granicę ok. 0,5 dla kobiet i mężczyzn („talia poniżej połowy wzrostu”). W analizie 31 prac (ponad 300 000 dorosłych) rozróżniał osoby z czynnikami ryzyka o 4–5% lepiej niż BMI, a sama talia o 3% lepiej niż BMI.
Większa talia wiąże się z cukrzycą typu 2, chorobami serca i nowotworami przewodu pokarmowego. Na każde 10 cm talii ryzyko cukrzycy rośnie 1,6 raza (216 badań, ok. 26 mln osób), a niewydolności serca 1,28 raza (35 badań, ponad milion osób). W 43 badaniach na nowotwory przewodu pokarmowego większa talia wiązała się z ryzykiem wyższym o ok. 48%. To związki z obserwacji, nie dowód przyczyny.
Talia wiąże się też z długością życia. W zbiorczej analizie 650 386 osób śmiertelność była o 52% wyższa u mężczyzn z talią co najmniej 110 cm niż poniżej 90 cm i o 80% wyższa u kobiet z talią co najmniej 95 cm niż poniżej 70 cm. W badaniu 359 387 Europejczyków talia i stosunek talii do bioder przewidywały ryzyko śmierci także po uwzględnieniu BMI.
Prawidłowe BMI nie wyklucza ryzyka. W badaniu 15 184 dorosłych osoby z prawidłowym BMI i otyłością brzuszną miały wyższą śmiertelność niż osoby o podobnym BMI bez niej (o 87% u mężczyzn i 48% u kobiet) i gorsze przeżycie niż osoby z otyłością wg samego BMI. Związek talii ze śmiertelnością był podobny przy każdym BMI od 20 do 50.
Talia nie odróżnia tłuszczu wokół narządów od podskórnego, a ten pierwszy silniej wiąże się z cukrzycą i ciśnieniem (3001 osób zbadanych tomografią). Do rozdzielenia ich służą tomografia i rezonans; DEXA w jednym badaniu 69 kobiet po menopauzie zgadzała się z rezonansem (korelacja 0,90). Do codziennego śledzenia wystarczy miarka.
Wzdęcia zmieniają obwód brzucha. W badaniu 139 osób z czynnościowym wzdęciem obwód mierzony miarką rósł podczas epizodu rozdęcia u 138 z nich, a nie wynikało to z ilości gazu w jelitach. Wzdęcie bez niepokojących objawów nie wymaga rutynowych badań, a uporczywe lub z niepokojącymi objawami powinien ocenić lekarz.
W metaanalizie 25 badań (1686 osób) cardio zmniejszało talię średnio o 3,2 cm względem kontroli (intensywne o 4,2 cm, umiarkowane o 2,5 cm). W analizie 116 badań każde 30 minut cardio tygodniowo dawało ok. 0,56 cm mniej, a przy 150 minutach tygodniowo zmiana była już istotna.
Stań prosto, owiń miarkę poziomo wokół brzucha tuż nad kośćmi biodrowymi i odczytaj wynik zaraz po wydechu (zalecenie instytutu NHLBI). Miejsc pomiaru jest kilka (najwęższe miejsce, połowa odległości między żebrem a biodrem, pępek), a w przeglądzie 120 badań sposób pomiaru nie zmieniał związku talii z ryzykiem. Mierz za każdym razem w tym samym miejscu.
W zbiorczej analizie 650 386 osób śmiertelność była o 52% wyższa u mężczyzn z talią co najmniej 110 cm niż poniżej 90 cm i o 80% wyższa u kobiet z talią co najmniej 95 cm niż poniżej 70 cm. Najwyższa kategoria talii wiązała się z krótszym życiem o ok. 3 lata u mężczyzn i 5 lat u kobiet. To związek z obserwacji.
Dzielisz obwód talii przez wzrost. Przegląd 78 badań wskazał granicę ok. 0,5 dla kobiet i mężczyzn, czyli talia poniżej połowy wzrostu. W analizie 31 prac ten wskaźnik rozróżniał osoby z czynnikami ryzyka o 4–5% lepiej niż BMI.
Talia lub jej stosunek do wzrostu radzą sobie w badaniach nieco lepiej niż samo BMI, a stosunek talii do wzrostu wypadał lepiej niż sama talia. W badaniu 359 387 osób talia i stosunek talii do bioder przewidywały ryzyko śmierci także po uwzględnieniu BMI. Eksperci zalecają mierzyć talię obok BMI.
Nie zawsze. W metaanalizie 25 prac (31 968 osób) typowe progi BMI wykrywały nadmiar tłuszczu u połowy osób, a rzadko uznawały za otyłe osoby bez nadmiaru tłuszczu. BMI nie pokazuje też, gdzie tłuszcz leży, a to ma znaczenie dla ryzyka.
