Nie ma dowodów, że typowa ekspozycja na mikroplastik szkodzi zdrowiu, a pomiary w tkankach i wodzie są metodologicznie sporne. Ekspozycję na mikroplastik, trwałe związki PFAS (z powłok nieprzywierających i opakowań tłuszczoodpornych) i bisfenol A (BPA) można tanio zmniejszyć prostymi nawykami, a z ryb, zbóż, warzyw i owoców nie trzeba rezygnować, bo ich korzyści zwykle przeważają.
Słabe dowody: małe badania, wyniki mieszane. Jak oceniamy badania
PFAS: EFSA w 2020 r. ustaliła grupową tolerowaną tygodniową dawkę (TWI) 4,4 ng/kg masy ciała na tydzień dla sumy czterech związków (PFOA, PFOS, PFNA i PFHxS). Najbardziej krytycznym skutkiem było osłabienie odpowiedzi immunologicznej (najniższy poziom w surowicy, przy którym ją stwierdzono, wyniósł 17,5 ng/ml u rocznych dzieci), a wcześniej (2018) za najważniejszy uznawano wzrost cholesterolu. Średnie narażenie dorosłych i młodzieży wynosiło 3–22 ng/kg na tydzień (u 5 na 100 osób najbardziej narażonych 9–70), więc część populacji UE przekracza TWI. Podstawą jest głównie epidemiologia obserwacyjna, nie badania z losowym przydziałem.
Woda butelkowana: badanie Qian z 2024 r. (PNAS; tylko woda butelkowana z kilku marek) oszacowało średnio ok. 240 tys. cząstek na litr, z czego ok. 90% to nanoplastik (cząstki mniejsze niż mikrometr). Praca nie porównywała wody butelkowanej z kranową, a komentarz w PNAS zarzuca pominięcie zanieczyszczenia wykrytego w próbach ślepych (kontrolnych), co czyni wyniki ilościowe „fundamentalnie niewiarygodnymi”. Nie znaleziono niezależnej replikacji.
Kran a butelka (starszymi metodami, cząstki zwykle większe niż 1–5 µm): w badaniu z Chin średnia wyniosła 72,32 ± 44,64 szt./l w wodzie butelkowanej i 49,67 ± 17,49 szt./l w wodzie z kranu (głównie celuloza i PVC, cząstki 10–50 µm). Przegląd opisowy 21 badań (12 o kranówce, 9 o butelkowanej) wskazuje wyższe stężenia w butelkowanej, ale wyniki są bardzo zmienne i trudne do porównania.
Gotowanie twardej wody usuwa większość cząstek PS, PE i PP (rzędu 80%), bo osadzają się razem z kamieniem kotłowym. To badanie laboratoryjne, a nie dowód korzyści zdrowotnej.
Herbata: Hernandez 2019 szacowało, że filiżanka herbaty z plastikowej torebki w 95 °C uwalnia ok. 11,6 mld cząstek mikroplastiku (w tym 2,3 mln >1 µm) i 3,1 mld nanoplastiku; niemiecki BfR uznał liczby dla cząstek >1 µm za zawyżone o 2–3 rzędy wielkości (własne pomiary: 5 800–20 400 na torebkę), większość cząstek to prawdopodobnie oligomery poliamidu lub PET, i nie spodziewa się szkodliwych skutków zdrowotnych.
Butelki do karmienia z polipropylenu uwalniały do 16,2 mln cząstek na litr, a sterylizacja i gorąca woda istotnie zwiększały uwalnianie; szacowane narażenie niemowląt w 48 regionach wynosiło od 14 600 do 4,55 mln cząstek na osobę dziennie (badanie laboratoryjne i szacunek, nie pomiar w organizmie dzieci).
Marfella i wsp. 2024 (NEJM; badanie obserwacyjne, 304 pacjentów z bezobjawowym zwężeniem tętnicy szyjnej, 257 w obserwacji, średnio 33,7 miesiąca): zawał lub udar niezakończony zgonem albo zgon z dowolnej przyczyny wystąpiły u 7,5% osób bez mikro- i nanoplastiku w blaszce miażdżycowej i u 20,0% z nim (ok. 4,5 raza większe ryzyko). Autorzy podkreślają, że wyniki nie dowodzą przyczynowości, a zanieczyszczenie laboratoryjne i niezmierzone inne czynniki (m.in. pyły zawieszone PM2,5 i PM10) nie są wykluczone.
Metoda pomiaru jest podważana: badanie z 2025 r. wykazało, że dla PE i PVC w ludzkiej krwi występują zakłócenia dające fałszywe wyniki dodatnie w metodzie Py-GC-MS (stosowanej do wykrywania plastiku), a komentarz z 2026 r. ostrzega, że sygnał z tłuszczów lub białek można pomylić z plastikiem. Nowsze prace raczej zwiększyły niepewność co do wiarygodności pomiarów, a niezależnej replikacji badania Marfelli w „czystych pomieszczeniach” nie znaleziono.
Przegląd systematyczny dowodów u ludzi (Environmental Health 2026): mikro- i nanoplastik wykrywa się w wielu narządach i opisano związki z zapaleniem i upośledzeniem funkcji, ale ryzyko zakłóceń i błędu pomiaru oceniono jako umiarkowane lub wysokie. Nie znaleziono badań z losowym przydziałem, które sprawdzałyby, czy zmniejszenie ekspozycji poprawia zdrowie. Dowody na szkodliwość pochodzą głównie z badań na komórkach i zwierzętach (wysokie dawki).
BPA: EFSA w 2023 r. ustaliła nową tolerowaną dawkę dobową (TDI) 0,2 ng/kg masy ciała na dobę (poprzednia, tymczasowa: 4 µg/kg na dobę, ok. 20 000 razy więcej), opierając się na wpływie na liczbę komórek odpornościowych Th17. Według EFSA średnie i wysokie narażenie z diety we wszystkich grupach wiekowych przekraczało nową TDI o 2–3 rzędy wielkości (setki–tysiące razy). Niemiecki BfR nie zgodził się z podejściem EFSA, a dowody na szkody u ludzi opierają się na badaniach na zwierzętach i obserwacyjnych, bez badań z losowym przydziałem.
EFSA w 2020 r. ustaliła grupową tolerowaną tygodniową dawkę (TWI) 4,4 ng/kg masy ciała na tydzień dla sumy czterech związków PFAS (PFOA, PFOS, PFNA i PFHxS). Najbardziej krytycznym skutkiem było osłabienie odpowiedzi immunologicznej (najniższy poziom w surowicy, przy którym ją stwierdzono, wyniósł 17,5 ng/ml u rocznych dzieci). Średnie narażenie dorosłych i młodzieży wynosiło 3–22 ng/kg na tydzień, a u 5 na 100 osób najbardziej narażonych 9–70 ng/kg na tydzień, więc część populacji UE przekracza TWI. Podstawą oceny jest głównie epidemiologia obserwacyjna, a nie badania z losowym przydziałem.
Wcześniej (w ocenie z 2018 r.) za najważniejszy skutek PFAS uznawano wzrost cholesterolu, ale w ocenie z 2020 r. EFSA za najbardziej krytyczny uznała osłabienie odpowiedzi immunologicznej. Podstawą są głównie badania obserwacyjne (m.in. odpowiedź na szczepienia), a nie badania z losowym przydziałem.
Nie ma dziś dowodów, że typowa ekspozycja na mikroplastik szkodzi zdrowiu. Przegląd systematyczny dowodów u ludzi opisał związki z zapaleniem i upośledzeniem funkcji, ale ryzyko zakłóceń i błędu pomiaru oceniono jako umiarkowane lub wysokie. Dowody na szkodliwość pochodzą głównie z badań na komórkach i zwierzętach (wysokie dawki), a nie znaleziono badań z losowym przydziałem, które sprawdzałyby, czy zmniejszenie ekspozycji poprawia zdrowie.
Badanie Qian z 2024 r. (PNAS) oszacowało średnio ok. 240 tys. cząstek na litr w wodzie butelkowanej z kilku marek, z czego ok. 90% to nanoplastik. Wyniki są jednak kwestionowane: komentarz w PNAS zarzuca pominięcie zanieczyszczenia wykrytego w próbach ślepych (kontrolnych), co czyni wyniki ilościowe „fundamentalnie niewiarygodnymi”. Nie znaleziono niezależnej replikacji, a praca nie porównywała wody butelkowanej z kranową.
Prawdopodobnie tak, ale dane są niepewne. W badaniu z Chin średnia wyniosła 72,32 ± 44,64 szt./l w wodzie butelkowanej i 49,67 ± 17,49 szt./l w wodzie z kranu (głównie cząstki 10–50 µm, celuloza i PVC), a przegląd narracyjny 21 badań wskazuje wyższe stężenia w butelkowanej. Wyniki są jednak bardzo zmienne i trudne do porównania, więc wniosek „kran zwykle nie gorszy niż butelka” jest rozsądny, ale nie jest ilościowo pewny.
Przy dobrej jakości lokalnej wody to rozsądny, tani wybór, choć korzyść zdrowotna nie jest udowodniona. Badania wskazują na niższe stężenia cząstek w kranówce niż w wodzie butelkowanej, lecz wyniki są bardzo zmienne. Przegląd wskazał też, że butelki wielokrotnego użytku (PET) i szklane miały wyższe zanieczyszczenie cząstkami niż inne opakowania.
