Antybiotyki, leki przeciwwirusowe i szczepionka: co działa na przeziębienie i grypę: pełny raport

Wniosek

Antybiotyki działają tylko na bakterie, więc na przeziębienie i grypę (choroby wirusowe) nie pomagają, a mogą szkodzić działaniami ubocznymi i oporem bakterii. Leki przeciwwirusowe na grypę (oseltamiwir, baloksawir) w badaniach skracają chorobę o około pół dnia do doby (zależnie od badania i grupy) i tylko gdy zacznie się je przyjmować w ciągu około 2 dni od pierwszych objawów; wytyczne zalecają je głównie osobom ciężko chorym i z grup ryzyka, a nie każdemu zdrowemu choremu. Szczepionka przeciw grypie w badaniach zmniejszała względne ryzyko potwierdzonej grypy o około 60% (zdrowi dorośli i osoby starsze), ale ryzyko objawów grypopodobnych spadało tylko o kilka punktów procentowych; jest bezpieczna i w Polsce bezpłatna dla dzieci, kobiet w ciąży i osób od 65 lat (według PSSE, sezon 2024/2025).

Poziom dowodów

B. Brak skuteczności antybiotyków w przeziębieniu i większości kaszlu, zapaleń zatok i gardła potwierdzają spójne przeglądy Cochrane. Przy lekach przeciwwirusowych wyniki zależą od tego, co się mierzy: szybsze ustępowanie objawów jest potwierdzone, ale wpływ na hospitalizacje jest niepewny, a dowody oceniane przez WHO to głównie niska i bardzo niska pewność. Przy szczepionce wnioski opierają się na przeglądach Cochrane o umiarkowanej pewności (potwierdzona grypa u zdrowych dorosłych) i niskiej do umiarkowanej pewności (osoby starsze, mało badań z losowym przydziałem). Dla zasady, że antybiotyków nie bierze się „na wirusy”: A. Dla leków przeciwwirusowych: B. Dla szczepionki: B. Dla sterydów w bólu gardła: B (większość badań, w których chorzy dostawali też antybiotyk).

Co mówią badania

Antybiotyki a przeziębienie i inne infekcje dróg oddechowych

• Przeziębienie: w przeglądzie Cochrane (6 badań, do ponad 1000 osób w pojedynczej analizie) antybiotyki nie zmniejszały wyraźnie liczby osób z utrzymującymi się objawami. Działania niepożądane występowały częściej, zwłaszcza u dorosłych. Autorzy piszą, że nie ma dowodów korzyści i że nie zaleca się rutynowego stosowania [1]. Przegląd z 2025 roku potwierdza ten wniosek (w streszczeniu wciąż opisuje przeszukanie z 2013 roku, więc nowych badań mogło nie być) [1].
• Ropny katar (żółta lub zielona wydzielina z nosa) też nie jest wskazaniem: w zbiorczej analizie (5 badań) nie wykazano istotnej korzyści z antybiotyku, a działań niepożądanych było więcej [1].
• Ostre zapalenie zatok u dorosłych: przegląd 15 badań (3057 osób). Antybiotyk pomagał niewielkiej części chorych: żeby jedna dodatkowa osoba wyzdrowiała, trzeba było leczyć około 19 osób z rozpoznaniem na podstawie objawów (około 10 osób przy potwierdzeniu na zdjęciu). Jednocześnie u mniej więcej 1 na 8 leczonych pojawiały się działania niepożądane. W badaniach zdarzył się też 1 przypadek ropnia mózgu na 3057 uczestników [2]. CDC podaje, że większość zapaleń zatok wywołują wirusy [24].
• Ostre zapalenie oskrzeli (kaszel z infekcji): przegląd 17 badań (ponad 5000 osób). Antybiotyk nie poprawiał ogólnego stanu chorych w porównaniu z placebo, skracał kaszel średnio o pół dnia, a chorobę o około 0,6 dnia, ale działania niepożądane występowały częściej (około 1 dodatkowa osoba na 24 leczone) [3]. Przy tym przeglądzie wersje z 2014 i 2017 roku podają różne liczby dla niektórych wyników, dlatego tu użyto tylko wersji z 2017 roku.
• Ból gardła: przegląd 29 badań (ponad 15 tysięcy przypadków, większość badań z lat 50. XX wieku, głównie dorośli). Po 3 dniach ból gardła miało o około 30% mniej osób leczonych antybiotykiem niż w grupie bez antybiotyku, ale po tygodniu różnica była mała: żeby jedna dodatkowa osoba nie miała bólu po tygodniu, trzeba było leczyć około 18 osób. Około 82% nieleczonych antybiotykiem nie miało objawów po tygodniu. Antybiotyk zmniejszał też rzadkie powikłania: ropień okołomigdałkowy i zapalenie ucha środkowego oraz gorączkę reumatyczną, która jest bardzo rzadka (szczególnie w nowszych badaniach) [4].
• Gdy lekarz nie jest pewien, opcją jest „recepta na później” (antybiotyk do wykupienia tylko, gdy objawy się nie poprawią lub się nasilą). W przeglądzie 12 badań z 2023 roku antybiotyk przyjmowało około 30% osób z receptą „na później” wobec 93% przy antybiotyku od razu. Zadowolenie pacjentów było podobne (86% przy recepcie „na później” i 91% przy antybiotyku od razu). Autorzy sugerują, że najmniej antybiotyków zużywa się, gdy nie przepisuje się ich wcale i prosi o powrót, jeśli objawy się nie cofną (zadowolenie 82% bez antybiotyku wobec 87% przy recepcie „na później”). Żadne z badań nie sprawdzało wpływu na oporność bakterii [5].
• Kiedy antybiotyk bywa potrzebny: angina paciorkowcowa jest przyczyną około 20 do 30% bólów gardła u dzieci i 5 do 15% u dorosłych (wg CDC); większość to infekcje wirusowe. Kaszel, katar, chrypka, owrzodzenia w jamie ustnej lub zapalenie spojówek przemawiają za wirusem; bez takich objawów CDC zaleca szybki test antygenowy lub posiew [23]. Brytyjskie wytyczne NICE oceniają skalą FeverPAIN lub Centora, czy antybiotyk może pomóc (według streszczeń wytycznych znalezionych w wyszukiwarce: przy 0 do 1 punktu FeverPAIN lub 0 do 2 punktów Centora antybiotyku nie proponuje się; przy co najmniej 4 punktach FeverPAIN lub co najmniej 3 Centora rozważa się antybiotyk od razu lub „na później”). Pełnego tekstu NICE nie udało się otworzyć (odmowa dostępu), więc progi trzeba traktować jako niepotwierdzone w oryginale [26].
• Oporność: według WHO z opornością bakterii na antybiotyki powiązano ponad 4,7 miliona zgonów na świecie w 2021 roku; wśród przyczyn wymieniane jest m.in. niewłaściwe i nadmierne stosowanie antybiotyków [25].

Leki przeciwwirusowe na grypę

• Przegląd Cochrane z 2014 roku (oparty na pełnych dokumentach badań ujawnionych przez producentów i organy regulacyjne): oseltamiwir skracał czas do pierwszej poprawy objawów u dorosłych średnio o około 17 godzin (16,8 godz.), zanamiwir o około 0,6 dnia. Hospitalizacji u dorosłych nie zmniejszał w sposób istotny. Oseltamiwir powodował więcej nudności (około 4 dodatkowe osoby na 100) i wymiotów (około 5 dodatkowych na 100); u dzieci więcej wymiotów (około 5 na 100) [6].
• Analiza zbiorcza danych indywidualnych z dziewięciu badań (4328 dorosłych, Dobson 2015, finansowanie opisane jako fundacja MUGAS): u osób z potwierdzoną grypą objawy ustępowały około 21% szybciej (mediana około 98 godzin wobec około 123 godzin w grupie placebo); mniej było też powikłań dolnych dróg oddechowych wymagających antybiotyku (4,9% wobec 8,7%) i hospitalizacji (0,6% wobec 1,7%). Powiązań autorów z producentami nie sprawdzano [7].
• Nowsza zbiorcza analiza 15 badań (Hanula i wsp., JAMA Internal Medicine, opublikowana online w 2023 roku, w druku 2024; 6166 osób z potwierdzoną grypą): oseltamiwir u dorosłych i młodzieży leczonych ambulatoryjnie nie zmniejszał istotnie ryzyka hospitalizacji (RR 0,79; przedział ufności 0,48 do 1,29), także u osób starszych i z grup ryzyka. Autorzy wskazują na brak odpowiednio dużego badania w grupie wysokiego ryzyka [8].
• Baloksawir: według EPAR EMA w badaniu z udziałem około 1400 zdrowych osób od 12. roku życia objawy ustępowały po około 54 godzinach wobec około 80 godzin przy placebo, czyli podobnie jak po 5-dniowej kuracji oseltamiwirem. W badaniu z około 2200 osobami z grup ryzyka poprawa następowała po około 73 godzinach wobec 81 godzin po oseltamiwirze i 102 godzin po placebo. W profilaktyce po kontakcie z chorym zachorowało około 2% przyjmujących baloksawir wobec około 14% przyjmujących placebo [11]. CDC pisze, że jest on ogólnie porównywalny z oseltamiwirem, a w badaniu w grupie ryzyka przy grypie typu B skracał medianę czasu do poprawy o ponad dobę w porównaniu z oseltamiwirem [10].
• Wytyczne WHO z 2024 roku (streszczenie w BMJ): warunkowo zalecają oseltamiwir w grypie ciężkiej oraz baloksawir w grypie nieciężkiej u osób z dużym ryzykiem pogorszenia; antybiotyków przy nieciężkiej grypie zdecydowanie nie zalecają. Wytyczne opierają się na badaniach o niskiej i bardzo niskiej pewności dowodów [9]. Streszczenie w BMJ nie podaje wprost zaleceń dla osób nieciężko chorych z niskim ryzykiem [9].
• CDC (strona dla lekarzy, aktualizacja z marca 2026): leczyć przeciwwirusowo należy chorych hospitalizowanych, z ciężkim, powikłanym lub pogarszającym się przebiegiem oraz z grup ryzyka; pozostałych chorych ambulatoryjnych można rozważyć do leczenia według oceny lekarza, jeśli leczenie zacznie się w ciągu 2 dni od początku objawów. Nie trzeba czekać na wynik testu. Korzyść jest największa w ciągu 48 godzin; u ciężko chorych obserwacje sugerują korzyść także po tym czasie [10].

Szczepionka przeciw grypie

• Zdrowi dorośli (Cochrane 2018, 52 badania, ponad 80 tysięcy osób): grypę stwierdzono u około 0,9% zaszczepionych wobec 2,3% niezaszczepionych (około 71 osób trzeba zaszczepić, żeby jednej uniknąć grypy). Objawy grypopodobne miało 18,1% zaszczepionych wobec 21,5% niezaszczepionych. Wpływ na hospitalizacje był mały i niepewny (niska pewność dowodów); gorączka była nieco częstsza po szczepieniu (2,3% wobec 1,5%). Ochrona kobiet w ciąży była umiarkowana [13].
• Osoby starsze (Cochrane 2018, 8 badań, ponad 5000 osób): grypę miało 2,4% zaszczepionych wobec 6% niezaszczepionych; objawy grypopodobne 3,5% wobec 6%. Pewność dowodów niska (grypa) do umiarkowanej (objawy grypopodobne), a dane o powikłaniach i szkodach niewystarczające [14].
• NIZP-PZH podaje, że szczepienie zapobiega zachorowaniu u około 40 do 70% zaszczepionych, zależnie od sezonu i grupy [17].
• Bezpieczeństwo: typowe działania uboczne to ból i zaczerwienienie w miejscu wkłucia, ból głowy, gorączka, nudności i bóle mięśni (zwykle mijają w kilka dni). Zespół Guillaina-Barré po szczepieniu (jeśli w ogóle występuje; część badań nie wykazała związku) to według CDC mniej niż 1 do 2 przypadków na milion zaszczepionych; po samej grypie jest częstszy. Szczepionka nie może wywołać grypy [15].
• Polska: bezpłatne szczepienie przysługuje dzieciom od 6 miesięcy do 18 lat, kobietom w ciąży i osobom od 65 lat; pozostali mają 50% refundacji; osoby od 60 lat mogą mieć 50% refundacji szczepionki wysokodawkowej (dane ze strony PSSE, sezon 2024/2025; wyszukiwarka wskazuje te same zasady w sezonie 2025/2026, ale zasad na sezon 2026/2027 nie sprawdzono) [16]. Zalecany termin: wrzesień lub październik, ale można szczepić się przez cały sezon; odporność rozwija się 2 do 3 tygodni [16].

Sterydy w bólu gardła

• Przegląd Cochrane 2020 (aktualizacja przeglądu Haywarda z 2012 roku; 9 badań, 1319 osób): sterydy zwiększały szansę na całkowite ustąpienie bólu po 24 godzinach (potrzeba było leczyć około 5 osób, by jedna dodatkowa nie miała bólu) i skracały czas do całkowitego ustąpienia bólu o około 12 godzin. W ośmiu z dziewięciu badań wszyscy dostawali też antybiotyk (w dziewiątym antybiotyk „na później”); opis działań niepożądanych w badaniach był słaby [18].
• Duże badanie z losowym przydziałem bez antybiotyku od razu (Hayward 2017, JAMA, 565 dorosłych, pojedyncza dawka deksametazonu 10 mg): po 24 godzinach całkowite ustąpienie objawów miało 22,6% wobec 17,7% w grupie placebo, różnica nieistotna statystycznie (P = 0,14; główny cel badania nie został osiągnięty); po 48 godzinach 35,4% wobec 27,1% (P = 0,03; wynik dodatkowy) [19].

Zalecenia praktyczne

Poniżej opis tego, co mówią wytyczne i badania, nie porada indywidualna.

• Przy przeziębieniu, większości kaszlu i bólu gardła wytyczne NHS i CDC zalecają leczenie objawowe: odpoczynek, picie płynów i leki przeciwbólowe lub przeciwgorączkowe z apteki, a antybiotyk rozważa się tylko przy podejrzeniu infekcji bakteryjnej [20][22][24].
• Kolor wydzieliny z nosa (zielony lub żółty) sam nie przesądza o potrzebie antybiotyku: w przeglądzie Cochrane ropny katar nie był wskazaniem do antybiotyku [1].
• O tym, czy antybiotyk jest potrzebny, decyduje lekarz po badaniu (np. podejrzenie anginy paciorkowcowej, zapalenia płuc lub bakteryjnego zapalenia zatok). Kryteria Centora i FeverPAIN to narzędzia dla lekarza; nie służą do samodzielnej diagnozy [23][26].
• Antybiotyk, jeśli został przepisany, w Polsce wydaje się na receptę. Nie ma sensu brać resztek po poprzedniej chorobie ani prosić o antybiotyk „na wszelki wypadek”, bo w badaniach nie skraca to przeziębienia, a powoduje działania niepożądane [1][3].
• Przy grypie z grup ryzyka (wiek 65+, ciąża, choroby przewlekłe, osłabiona odporność, dzieci, osoby ciężko chore) skontaktuj się z lekarzem jak najszybciej, najlepiej w pierwszych 1 do 2 dniach objawów, bo wtedy leki przeciwwirusowe mają największy sens. Decyzję o przepisaniu podejmuje lekarz [10][21].
• Przy grypie nie łącz leków przeciwgorączkowych z preparatami „na grypę”, które zawierają ten sam składnik (ryzyko przedawkowania paracetamolu); dzieciom i młodzieży do 16 lat nie podaje się aspiryny (NHS) [21].
• Szczepienie przeciw grypie w Polsce: wrzesień lub październik jest najlepszym terminem, ale szczepić można się przez cały sezon; zapytaj lekarza lub farmaceutę o refundację i o typ szczepionki [16].

Dawkowanie i stosowanie

W tym dziale podajemy tylko to, co jest w oficjalnych źródłach i co udało się w nich otworzyć; nie jest to zalecenie przyjmowania leku.

• Oseltamiwir (Tamiflu): lek wydawany na receptę (w Polsce). W ulotce (Medycyna Praktyczna) dla dorosłych i młodzieży od 13 lat o masie co najmniej 40 kg jest: 75 mg dwa razy na dobę przez 5 dni, najlepiej zacząć w ciągu 2 dni od pierwszych objawów; u osób z osłabioną odpornością w ulotce jest 75 mg dwa razy na dobę przez 10 dni; przy chorobach nerek dawkę ustala lekarz według klirensu kreatyniny [12]. CDC podaje dla dorosłych i dzieci o masie powyżej 40 kg 75 mg dwa razy na dobę przez 5 dni [10]. Przeciwwskazanie w ulotce: nadwrażliwość na składniki; ulotka ostrzega o możliwych zaburzeniach neuropsychiatrycznych, szczególnie u dzieci i młodzieży [12]. Refundacji w Polsce nie sprawdzono.
• Baloksawir (Xofluza): według EMA zarejestrowany w UE od 7 stycznia 2021 roku do leczenia niepowikłanej (nieciężkiej) grypy i profilaktyki po kontakcie z chorym od 1. roku życia. Jedna dawka doustna: 40 mg przy masie od 20 do poniżej 80 kg, 80 mg przy masie co najmniej 80 kg; poniżej 20 kg dawka zależy od masy ciała [11]. Według CDC (USA) lek podaje się w ciągu 48 godzin od początku objawów lub kontaktu z chorym, a w USA jest zatwierdzony od 5. roku życia [10]. Czy jest dostępny w Polsce i czy refundowany, nie sprawdzono.
• Zanamiwir: według CDC 10 mg (dwie inhalacje po 5 mg) dwa razy na dobę przez 5 dni, od 7. roku życia; CDC odradza przy astmie i POChP (ryzyko skurczu oskrzeli) [10]. Dostępności w Polsce nie sprawdzono.
• Sterydy w bólu gardła: dawki nie podajemy; decyzja należy do lekarza. Czy polskie wytyczne zalecają takie leczenie, nie sprawdzono.
• Szczepionka przeciw grypie: według NIZP-PZH szczepienie zaleca się corocznie wszystkim od 6. miesiąca życia, o ile nie ma przeciwwskazań [17]; termin według PSSE: wrzesień lub październik [16].

Formy i porównania

Szczepionka przeciw grypie: w Polsce szczepionkę wysokodawkową ma w refundacji 50% osoby od 60 lat [16]. Dostępności innych typów szczepionek (w tym donosowej) nie sprawdzono.

Bezpieczeństwo, skutki uboczne i interakcje

Antybiotyki

• Typowe działania niepożądane: wymioty, nudności, wzdęcia, niestrawność, biegunka; groźne reakcje alergiczne zdarzają się rzadko, głównie przy penicylinach i cefalosporynach. CDC ostrzega także przed zakażeniem Clostridioides difficile (ciężka biegunka) [20][24].
• Brać antybiotyk można tylko wtedy, gdy zalecił go lekarz, i według jego zaleceń.

Leki przeciwwirusowe

• Oseltamiwir: nudności, wymioty, ból głowy; rzadko ciężkie reakcje skórne i krótkotrwałe zaburzenia neuropsychiatryczne (CDC, ulotka) [10][12]. Przyjmowanie z jedzeniem może zmniejszać dolegliwości żołądkowe [10].
• Baloksawir: w badaniach nie było działań niepożądanych częstszych niż przy placebo (CDC); według EPAR u osób od 12 lat rzadko zdarza się świąd i wysypka, u dzieci poniżej 12 lat biegunka, wymioty i wysypka [10][11].
• Przy chorobach przewlekłych, w ciąży, u dzieci i przy lekach przyjmowanych na stałe: skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.

Szczepionka

• Nie szczepi się niemowląt poniżej 6. miesiąca życia ani osób z ciężką alergią na szczepionkę lub jej składniki; w razie przebytego zespołu Guillaina-Barré, ciężkiej alergii na jajka, ostrej infekcji z gorączką (według NIZP-PZH powyżej 38 °C) skonsultuj się z lekarzem [15][17].

Czerwone flagi: kiedy pilnie do lekarza lub na SOR

• Na SOR lub dzwoń pod numer alarmowy 112 przy: nagłym bólu w klatce piersiowej, silnej duszności, odkrztuszaniu krwi (NHS, grypa) [21]; trudnościach z oddychaniem lub połykaniem, ślinieniu się, świszczącym oddechu (stridor) lub szybko narastających objawach przy bólu gardła [22].
• Pilny kontakt z lekarzem (NHS dla grypy): niepokój o niemowlę lub dziecko; wiek 65+; ciąża lub połóg; choroby przewlekłe (cukrzyca, serca, płuc, wątroby, nerek, układu nerwowego); osłabiona odporność; złe samopoczucie lub duszność; brak poprawy po 7 dniach [21].
• Przy bólu gardła (NHS): bardzo wysoka temperatura, odwodnienie (rzadziej oddawany mocz, ciemny mocz), osłabiona odporność lub inny niepokój o objawy [22].
• Przy zapaleniu zatok (CDC): silny ból głowy lub twarzy, objawy nasilające się po poprawie, trwające dłużej niż około 10 dni, gorączka dłuższa niż 3 do 4 dni, częste nawroty [24].
• Reakcja alergiczna na lek lub szczepionkę (wysypka ze swędzeniem, obrzęk twarzy, warg lub języka, świsty, duszność): natychmiast pomoc medyczna [20][15].

Mity

• „Antybiotyk skróci przeziębienie lub zapobiegnie powikłaniom.” Nie: w przeglądzie Cochrane nie wykazano korzyści w przeziębieniu, a działań niepożądanych było więcej u dorosłych [1].
• „Zielony katar to bakterie, więc potrzebny jest antybiotyk.” Nie: w przeglądzie Cochrane ropny katar nie był wskazaniem do antybiotyku, a działań niepożądanych było więcej [1].
• „Tamiflu to lek na każdą grypę i zapobiega szpitalowi.” Nie: skraca chorobę o około pół dnia do doby, a w nowej analizie 15 badań nie wykazano istotnego zmniejszenia hospitalizacji [6][7][8].
• „Po szczepionce dostanę grypy.” Nie: szczepionki wstrzykiwane zawierają zabity wirus lub jego fragment i nie mogą wywołać grypy; po szczepieniu mogą się pojawić gorączka i bóle mięśni, które mijają w kilka dni [15].
• „Szczepionka nie działa, bo i tak się przeziębiłem.” Szczepionka chroni tylko przed grypą, nie przed innymi wirusami wywołującymi przeziębienie, a jej skuteczność zmienia się z sezonu na sezon [17][13].
• „Sterydy na ból gardła to standard.” Nie: w przeglądzie Cochrane korzyść jest umiarkowana i dotyczy głównie osób, które i tak dostawały antybiotyk; w dużym badaniu bez antybiotyku wynik główny był nieistotny [18][19].

Krótko o szczepieniach przeciw RSV i COVID-19

• Zalecenia dotyczące szczepień przeciw RSV i COVID-19 nie były przedmiotem weryfikacji w tym raporcie; aktualne zasady podaje oficjalny Program Szczepień Ochronnych i lekarz.

Źródła

1. Kenealy T, Arroll B. Antibiotics for the common cold and acute purulent rhinitis. Cochrane Database Syst Rev 2025 (poprzednia wersja 2013, PMID 23733381). Przegląd systematyczny badań z losowym przydziałem. PMID 41277585, DOI 10.1002/14651858.CD000247.pub4. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/41277585/ (otwarto streszczenie przez Europe PMC)
2. Lemiengre MB, van Driel ML, Merenstein D, Liira H, Mäkelä M, De Sutter AI. Antibiotics for acute rhinosinusitis in adults. Cochrane Database Syst Rev 2018. Przegląd systematyczny. PMID 30198548, DOI 10.1002/14651858.CD006089.pub5. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30198548/
3. Smith SM, Fahey T, Smucny J, Becker LA. Antibiotics for acute bronchitis. Cochrane Database Syst Rev 2017. Przegląd systematyczny. PMID 28626858, DOI 10.1002/14651858.CD000245.pub4. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28626858/
4. Spinks A, Glasziou PP, Del Mar CB. Antibiotics for treatment of sore throat in children and adults. Cochrane Database Syst Rev 2021. Przegląd systematyczny (29 badań). PMID 34881426, DOI 10.1002/14651858.CD000023.pub5. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34881426/
5. Spurling GK, Dooley L, Clark J, Askew DA. Immediate versus delayed versus no antibiotics for respiratory infections. Cochrane Database Syst Rev 2023. Przegląd systematyczny (12 badań). PMID 37791590, DOI 10.1002/14651858.CD004417.pub6. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37791590/
6. Jefferson T, Jones MA, Doshi P i wsp. Neuraminidase inhibitors for preventing and treating influenza in adults and children. Cochrane Database Syst Rev 2014. Przegląd systematyczny (dokumenty badań klinicznych). PMID 24718923, DOI 10.1002/14651858.CD008965.pub4. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24718923/ (nowszej aktualizacji nie znaleziono)
7. Dobson J, Whitley RJ, Pocock S, Monto AS. Oseltamivir treatment for influenza in adults: a meta-analysis of randomised controlled trials. Lancet 2015;385:1729-37. Zbiorcza analiza danych indywidualnych z 9 badań. PMID 25640810, DOI 10.1016/S0140-6736(14)62449-1. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25640810/
8. Hanula R, Bortolussi-Courval É, Mendel A, Ward BJ, Lee TC, McDonald EG. Evaluation of oseltamivir used to prevent hospitalization in outpatients with influenza: a systematic review and meta-analysis. JAMA Intern Med 2024;184(1):18-27. Przegląd systematyczny i metaanaliza 15 badań. PMID 37306992, DOI 10.1001/jamainternmed.2023.0699. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37306992/
9. Vandvik PO, Agarwal A, Rylance J, Agoritsas T, Guyatt G, Leo YS, McGloughlin S, Diaz J. Summary of WHO clinical practice guidelines for influenza. BMJ 2026;392:e087397 (szybkie zalecenie na podstawie wytycznych WHO z 12.09.2024). PMID 41760115, DOI 10.1136/bmj-2025-087397. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/41760115/ (otwarto streszczenie przez Europe PMC)
10. CDC. Influenza antiviral treatment: summary for clinicians (aktualizacja 10.03.2026). Strona instytucji. https://www.cdc.gov/flu/hcp/antivirals/summary-clinicians.html
11. EMA. Xofluza (baloksawir marboksyl), EPAR. Strona instytucji. https://www.ema.europa.eu/pl/medicines/human/EPAR/xofluza
12. Medycyna Praktyczna. Tamiflu, kapsułki twarde (ulotka dla pacjenta, kategoria Rp). https://www.mp.pl/pacjent/leki/lek/66797,Tamiflu-kapsulki-twarde (pełnej Charakterystyki Produktu Leczniczego w rejestrze URPL nie otwarto)
13. Demicheli V, Jefferson T, Ferroni E, Rivetti A, Di Pietrantonj C. Vaccines for preventing influenza in healthy adults. Cochrane Database Syst Rev 2018. Przegląd systematyczny (52 badania). PMID 29388196, DOI 10.1002/14651858.CD001269.pub6. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29388196/
14. Demicheli V, Jefferson T, Di Pietrantonj C, Ferroni E, Thorning S, Thomas RE, Rivetti A. Vaccines for preventing influenza in the elderly. Cochrane Database Syst Rev 2018. Przegląd systematyczny (8 badań). PMID 29388197, DOI 10.1002/14651858.CD004876.pub4. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29388197/
15. CDC. Flu vaccine safety. Strona instytucji. https://www.cdc.gov/flu/vaccine-safety/index.html
16. PSSE Warszawa (gov.pl). Szczepienia przeciw grypie (treść dotyczy sezonu 2024/2025). https://www.gov.pl/web/psse-warszawa/szczepienia-przeciw-grypie (zasady na sezon 2025/2026 według wyników wyszukiwania; na 2026/2027 nie sprawdzono)
17. NIZP-PZH. Szczepienia: grypa. Strona instytucji. https://szczepienia.pzh.gov.pl/szczepionki/grypa/
18. de Cassan S, Thompson MJ, Perera R, Glasziou PP, Del Mar CB, Heneghan CJ, Hayward G. Corticosteroids as standalone or add-on treatment for sore throat. Cochrane Database Syst Rev 2020 (aktualizacja przeglądu Haywarda i wsp. 2012, PMID 23076943). Przegląd systematyczny (9 badań). PMID 32356360, DOI 10.1002/14651858.CD008268.pub3. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32356360/
19. Hayward GN, Hay AD, Moore MV i wsp. Effect of oral dexamethasone without immediate antibiotics vs placebo on acute sore throat in adults: a randomized clinical trial. JAMA 2017;317(15):1535-43. Badanie z losowym przydziałem. PMID 28418482, DOI 10.1001/jama.2017.3417. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28418482/
20. NHS. Antibiotics. Strona instytucji. https://www.nhs.uk/conditions/antibiotics/
21. NHS. Flu. Strona instytucji. https://www.nhs.uk/conditions/flu/
22. NHS. Sore throat. Strona instytucji. https://www.nhs.uk/conditions/sore-throat/
23. CDC. Clinical features and diagnosis of group A strep pharyngitis (strep throat), strona dla lekarzy. https://www.cdc.gov/groupastrep/diseases-hcp/strep-throat.html
24. CDC. Sinus infection basics. Strona instytucji. https://www.cdc.gov/antibiotic-use/sinus-infection.html
25. WHO. Antimicrobial resistance, fact sheet. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/antimicrobial-resistance
26. NICE. Sore throat (acute): antimicrobial prescribing, NG84 (2018). https://www.nice.org.uk/guidance/ng84 (pełny tekst niedostępny, odmowa dostępu; progi FeverPAIN i Centora z podsumowań w wyszukiwarce, nieotwarte w oryginale)

Weryfikacja

• zgodne – Dobson 2015: 9 badań, 4328 dorosłych, objawy o ok. 21% krócej, mediana ok. 98 wobec ok. 123 godz. (97,5 wobec 122,7), finansowanie MUGAS [7]
• zgodne – Jefferson 2014: oseltamiwir skraca czas do poprawy o 16,8 godz., zanamiwir o 0,6 dnia; brak istotnej różnicy w hospitalizacjach; nudności RD ok. 3,7 pkt proc., wymioty ok. 4,6 pkt proc. (dzieci ok. 5,3) [6]
• zgodne – Hanula 2024, JAMA Intern Med 184(1):18-27: 15 badań, brak istotnego zmniejszenia hospitalizacji (RR 0,79; 0,48-1,29), także u starszych i z grup ryzyka [8]
• zgodne – EPAR Xofluza: rejestracja 7.01.2021, od 1. roku życia, 54 wobec 80 godz. (zdrowi, ok. 1436), 73 wobec 81 wobec 102 godz. (grupa ryzyka, ok. 2182), profilaktyka ok. 2% wobec ok. 14% [11]
• zgodne – dawki baloksawiru 40 mg (20 do <80 kg) i 80 mg (co najmniej 80 kg) w EMA i CDC; oseltamiwir 75 mg 2 razy na dobę przez 5 dni w ulotce MP i CDC; 10 dni u osób z osłabioną odpornością w ulotce MP; zanamiwir 10 mg 2 razy na dobę przez 5 dni od 7. r.ż. w CDC [10][11][12]
• zgodne – Cochrane 2018, zdrowi dorośli: grypa 0,9% wobec 2,3%, NNV 71, objawy grypopodobne 18,1% wobec 21,5%, gorączka 2,3% wobec 1,5%, 52 badania [13]
• zgodne – Cochrane 2018, osoby starsze: grypa 2,4% wobec 6%, objawy grypopodobne 3,5% wobec 6%, 8 badań [14]
• zgodne – Hayward 2017: 22,6% wobec 17,7% po 24 godz. (nieistotne), 35,4% wobec 27,1% po 48 godz., deksametazon 10 mg [19]
• zgodne – Cochrane 2020, sterydy: 9 badań, 1319 osób, NNTB ok. 5 po 24 godz., skrócenie ok. 12 godz. (11,6), 8 z 9 badań z antybiotykiem u wszystkich [18]
• zgodne – zapalenie zatok: 15 badań, 3057 osób, NNTB 19 (objawy) i 10 (zdjęcie), NNTH 8, 1 ropień mózgu [2]
• zgodne – zapalenie oskrzeli: 17 badań, ok. 5100 osób, kaszel o 0,46 dnia krócej, choroba o 0,64 dnia, NNTH 24 [3]
• zgodne – ból gardła: 29 badań, 15337 przypadków, RR 0,70 po 3 dniach, NNTB 18 po tygodniu, 82% bez objawów w grupie kontrolnej [4]
• zgodne – recepta „na później”: 12 badań, 93% wobec ok. 30% stosowania antybiotyku, zadowolenie 86% wobec 91% i 82% wobec 87%, brak badań nad opornością [5]
• zgodne – przeziębienie i ropny katar (Cochrane 2025, wyszukiwanie do 2013): brak wyraźnej korzyści, więcej działań niepożądanych (u dorosłych RR 2,62) [1]
• zgodne – WHO: ponad 4,7 mln zgonów powiązanych z opornością w 2021 roku [25]; CDC: angina paciorkowcowa 20-30% (dzieci) i 5-15% (dorośli) bólów gardła [23]; NHS: czerwone flagi dla grypy i bólu gardła oraz aspiryna do 16. r.ż. [21][22]; NIZP-PZH 40-70% i granica 38 °C [17]; PSSE: grupy bezpłatne i 50% refundacji, 2-3 tygodnie do odporności [16]
• zgodne – CDC: baloksawir wobec oseltamiwiru przy grypie B w grupie ryzyka skraca czas do poprawy o ponad 24 godz.; wyższa częstość wariantów o obniżonej wrażliwości u dzieci poniżej 12 lat; interakcje z nabiałem i wapniem, brak zalecenia w ciąży [10]
• poprawione – było „szczepionka zmniejsza liczbę zachorowań o około połowę do ponad połowy”, jest „względnie o ok. 60% potwierdzonej grypy, ale objawy grypopodobne spadają tylko z 21,5% do 18,1% u zdrowych dorosłych” [13][14]
• poprawione – było „leki przeciwwirusowe skracają chorobę zwykle o mniej niż dobę”, jest „o około pół dnia do doby” (17 godz. w Cochrane, ok. 25 godz. mediany w analizie Dobsona, ok. 26 godz. baloksawir wobec placebo) [6][7][11]
• poprawione – było „około 570 dorosłych” w badaniu Haywarda, jest 565; dopisano P = 0,14 (24 godz.) i P = 0,03 (48 godz.) [19]
• poprawione – było „CDC ... ogólnie porównywalny, ... przy grypie typu B o ponad dobę” jako ogólny wynik, jest uściślone: mediana czasu do poprawy, badanie w grupie ryzyka [10]
• poprawione – było „brak poprawy po tygodniu” w czerwonych flagach dla bólu gardła (NHS), jest usunięte (nie ma tego na stronie NHS o bólu gardła) [22]
• poprawione – było „jedna dawka rocznie” i „ten sam termin wskazują PSSE i NIZP-PZH”, jest „zalecane corocznie” (NIZP-PZH) i termin tylko wg PSSE (we fragmencie NIZP-PZH terminu nie potwierdzono) [16][17]
• poprawione – było baloksawir „od 1. roku życia, w ciągu 48 godzin” przypisane do EMA, jest: wiek 1+ i dawki wg EMA, okno 48 godz. i wiek 5+ w USA wg CDC; dopisano, że poniżej 20 kg dawka zależy od masy [10][11]
• poprawione – było „z leków przeciwwirusowych WHO nie zaleca oseltamiwiru przy niskim ryzyku” (ze streszczenia hiszpańskiego, nieotwartego), jest „streszczenie BMJ nie podaje wprost zaleceń dla niskiego ryzyka”; adres PDF WHO usunięty z pozycji [9]
• poprawione – było „preparat donosowy w sezonie 2025/2026 nie był dostępny”, jest usunięte (niepotwierdzone, bez otwartego dokumentu); zachowano tylko refundację szczepionki wysokodawkowej [16]
• poprawione – było „zielony katar ... (materiały Narodowego Programu Ochrony Antybiotyków)”, jest oparte na przeglądzie Cochrane dla ropnego kataru [1]; dawne źródło 28 usunięte
• poprawione – było krótkie omówienie RSV z liczbami i polskimi refundacjami oraz uwaga o COVID-19, jest jedno zdanie bez twierdzeń liczbowych; dawne źródło 27 (CDC RSV i dwa serwisy komercyjne, nieotwarte) usunięte
• poprawione – było w sekcji „Poziom dowodów” zdanie z nawiasem „(to byłoby A)”, jest uporządkowane bez sprzeczności
• nie do sprawdzenia – progi FeverPAIN (0-1 brak antybiotyku; co najmniej 4 antybiotyk od razu lub „na później”) i Centora (0-2; co najmniej 3): NICE zwraca 403, progi tylko ze streszczeń z wyszukiwarki, zostawiono z zastrzeżeniem [26]
• nie do sprawdzenia – pełna Charakterystyka Produktu Leczniczego oseltamiwiru i baloksawiru (URPL), refundacja oseltamiwiru i dostępność baloksawiru w Polsce, polskie wytyczne dla sterydów w bólu gardła: oznaczone w tekście jako „nie sprawdzono” [12][11]
• nie do sprawdzenia – WHO/BMJ: zalecenie „oseltamiwir w grypie ciężkiej, baloksawir w nieciężkiej z dużym ryzykiem” potwierdzone tylko na poziomie streszczenia, bez pełnego tekstu wytycznych [9]
• nie do sprawdzenia – powiązania autorów Dobsona z producentami (nie badano) [7]