Ból barku związany z mankietem rotatorów (dawniej „impingement”) leczy się w pierwszej kolejności stopniowanymi ćwiczeniami: wszystkie przeanalizowane wytyczne je zalecają, ale żaden jeden zestaw, liczba serii ani częstość nie wygrywa. Operacja usuwająca kość z przestrzeni pod barkiem jest odradzana, zastrzyk sterydowy daje tylko krótką i niewielką ulgę, a zamrożony bark trwa miesiące lub lata i po roku różne metody dają podobny wynik.
Umiarkowane dowody: kilka badań randomizowanych albo niejednoznaczne metaanalizy. Jak oceniamy badania
Ćwiczenia to pierwszy wybór. Wytyczne amerykańskich fizjoterapeutów z 2025 r. oceniają je najwyżej: powinny obejmować stopniowany trening z oporem i ćwiczenia kontroli ruchu, dopasowane do bólu i celów. Przegląd 9 wytycznych dla chorób mankietu: wszystkie zalecają ćwiczenia, ale tylko 3 z 9 wytycznych miało wysoką jakość, a zalecenia o operacji i badaniach obrazowych były niespójne.
Operacja usuwająca kość z przestrzeni podbarkowej jest odradzana. Wytyczne BMJ z 2019 r. dla dorosłych z bólem barku trwającym ponad 3 miesiące: silne zalecenie przeciw, bo operacja nie dawała istotnej poprawy bólu, funkcji i jakości życia w porównaniu z operacją pozorowaną lub innymi opcjami.
Najlepiej opisany program ćwiczeń: 102 osoby z bólem barku trwającym ponad 6 miesięcy, które czekały na operację. Przez 12 tygodni jedna grupa wykonywała ćwiczenia ekscentryczne (z opuszczaniem ciężaru) mankietu, ćwiczenia łopatki i mobilizację, a druga ogólne ćwiczenia szyi i barku; obie miały 5–6 wizyt i ćwiczenia w domu raz lub dwa razy dziennie. Operację wybrało 20% osób z pierwszej grupy i 63% z drugiej, a po roku 24% vs 63%. Źródło nie podaje liczby serii i powtórzeń.
Nie ma jednego najlepszego schematu. Przegląd 22 badań (46 programów) pokazał ogromną rozpiętość: 2–7 razy w tygodniu, 1–3 serie po 4–30 powtórzeń, od 4 do 16 tygodni. Ciężki i lekki trening przez 12 tygodni (100 osób) dały ten sam wynik; jedno ćwiczenie wykonywane samodzielnie dało wynik porównywalny z zwykłą fizjoterapią (86 osób, ale w analizie zostało 60).
Wielu wizyt nie trzeba. W badaniu 708 osób z chorobą mankietu do 6 wizyt z ćwiczeniami nie dało lepszego wyniku po roku niż jedna wizyta i samodzielny, stopniowo trudniejszy zestaw ćwiczeń z filmami; zastrzyk też nie zmienił wyniku. Poważnych zdarzeń niepożądanych nie zgłoszono.
Terapia manualna z ćwiczeniami domowymi w badaniu z placebo (120 osób, 10 wizyt w 10 tygodni) po 11 tygodniach nie dała przewagi, po 22 tygodniach poprawiła funkcję i siłę, ale nie ból. Przegląd Cochrane (60 badań, 3620 osób) ocenił, że dowody są słabe (ryzyko błędu wysokie w 43 badaniach) i że efekt może być podobny do zastrzyku lub operacji.
Ból w trakcie ćwiczeń nie musi być przeszkodą. W zbiorczej analizie 7 badań (385 osób, przewlekły ból mięśni i stawów, nie tylko barku) ćwiczenia dopuszczające ból dały krótkoterminowo nieco mniejszy ból niż ćwiczenia bezbolesne, a w dłuższym czasie wynik był taki sam.
Zastrzyk sterydowy daje małą, przejściową ulgę. W analizie 11 badań (726 osób) pomagał po 4–8 tygodniach (trzeba zastrzyknąć co najmniej 5 osób, by u jednej ból spadł przejściowo do łagodnego), po 3 miesiącach nie był lepszy od placebo, a powtarzanie nie było skuteczniejsze od jednego zastrzyku. Wytyczne: nie jako pierwszy wybór, pod kontrolą USG.
Zerwanie mankietu: dwa badania mówią co innego, zależnie od populacji i czasu. W Finlandii (180 barków, osoby po 55. roku życia, małe nieurazowe zerwania, średnio 6,2 roku) leczenie ćwiczeniami dało taki sam wynik jak operacja. Przegląd Cochrane (9 badań, 1007 osób): po roku operacja daje ból niższy o niecały 1 punkt w skali 0–10 i niewielką poprawę funkcji. W Norwegii (103 osoby, zerwania do 3 cm) po 10 i 15 latach wynik był lepszy po zszyciu, ale 14 osób (po 10 latach) i 15 z 51 (po 15 latach) z grupy ćwiczeń przeszło później operację, a zerwanie w niezoperowanych barkach urosło średnio z 16 do 32 mm.
Zwapnienia w mankiecie: w analizie 28 badań (niejednorodnych) wysokoenergetyczna fala uderzeniowa była w tendinopatii zwapniającej lepsza od placebo w zmniejszaniu bólu i poprawie funkcji, a zwapnienia się wchłaniały; w tendinopatii bez zwapnień różnicy nie było. Sieciowa analiza 19 badań (1160 osób) nie wskazała złotego standardu leczenia zachowawczego.
Zamrożony bark trwa miesiące lub lata i nie ma dowodów, że sam w pełni mija. Przegląd 7 badań niskiej jakości: bez leczenia zakres ruchu poprawia się, ale niecałkowicie, a większość poprawy następuje wcześnie. W badaniu UK FROST (503 osoby) po roku manipulacja, uwolnienie torebki i fizjoterapia z zastrzykiem (12 sesji w maks. 12 tygodni) dały podobny wynik, a poważnych powikłań było najwięcej po uwolnieniu torebki (8, przy manipulacji 2). Zastrzyk do stawu zmniejszał ból krótkoterminowo o ok. 1 punkt w skali bólu (VAS), najlepiej razem z ćwiczeniami domowymi (65 badań, 4097 osób).
Badania obrazowe nie na początku. Wytyczne z 2025 r.: nie zlecać obrazowania na początku, a jeśli jest potrzebne, to USG po 12 tygodniach nieskutecznego leczenia; skierowanie do specjalisty przy uporczywych, ciężkich objawach po 12 tygodniach. Po urazie pierwszym badaniem jest zdjęcie rentgenowskie.
W pierwszej kolejności ćwiczeniami: wytyczne z 2025 r. oceniają je najwyżej i zalecają stopniowany trening z oporem oraz ćwiczenia kontroli ruchu, dopasowane do bólu i celów. Przegląd 9 wytycznych pokazał, że wszystkie zalecają ćwiczenia. Zastrzyk, leki przeciwbólowe i terapia manualna są dodatkami, a operacja jest odradzana.
Zwykle nie. Wytyczne BMJ z 2019 r. dla dorosłych z bólem barku trwającym ponad 3 miesiące zawierają silne zalecenie przeciw dekompresji podbarkowej, bo nie dawała istotnej poprawy bólu, funkcji i jakości życia w porównaniu z operacją pozorowaną lub innymi opcjami. Zamrożony bark może być po niej częstszy.
Tak, najlepszy przykład to badanie 102 osób z bólem barku ponad 6 miesięcy, które czekały na operację. Po 12 tygodniach ćwiczeń ekscentrycznych mankietu i łopatki operację wybrało 20% osób, a przy ćwiczeniach ogólnych 63%; po roku 24% vs 63%. Pewność dowodów w innych badaniach jest jednak niska, bo wiele z nich było małych.
Nie ma jednego najlepszego zestawu. W 22 badaniach (46 programów) ćwiczenia różniły się typem i dawką, a ciężki i lekki trening przez 12 tygodni (100 osób) dały ten sam wynik. Wybierz program, który zrobisz regularnie, i ustal go z fizjoterapeutą.
W badaniach nad mankietem ćwiczono od 1 do 3 serii po 4–30 powtórzeń, 2–7 razy w tygodniu. Pojedyncze badania nie podają dokładnej dawki w streszczeniu, a autorzy przeglądu ostrzegają, że nie ma jednego schematu dla wszystkich. Rozsądny punkt wyjścia w tych granicach ustal z fizjoterapeutą.
Programy w badaniach trwały od 4 do 16 tygodni, najczęściej 12; po tym czasie zwykle oceniano efekt. Według brytyjskiej służby zdrowia ćwiczenia stosuje się 6–8 tygodni, a pełny powrót po bólu barku może zająć 6 miesięcy lub dłużej. Wytyczne zalecają skierowanie do specjalisty, jeśli po 12 tygodniach objawy nadal są uporczywe i ciężkie.
