BCAA i EAA: pełny raport

Wniosek

Przy wystarczającej ilości białka w diecie (ok. 1,4–2,0 g/kg/dobę) BCAA nie dają wiarygodnie więcej masy mięśniowej ani siły. Przeglądy systematyczne nie znajdują takiego efektu [4][5][6]. Zgadza się z tym komentarz Wolfe'a [7], który jest jednak przeglądem narracyjnym. Wyraźniejszy, ale niepewny jest tylko umiarkowany efekt na bolesność mięśni (DOMS) [1][2][3][5]. Dla syntezy białek mięśniowych (MPS) kompletne EAA albo pełnowartościowe białko są logiczniejsze niż same BCAA [7][10]. Dla osoby, która je dość białka, EAA nie mają jednak udowodnionej przewagi nad zwykłym białkiem, np. serwatkowym.

Poziom dowodów

C (ogółem). Oceny cząstkowe:

• BCAA przy wystarczającym białku, masa i siła: D. Przeglądy systematyczne nie wykazują korzyści, a pojedyncze pozytywne badania są małe i bez porównania z białkiem [4][6][12].
• BCAA a DOMS: B. Kilka metaanaliz wskazuje korzyść, ale badania są niejednorodne, małe (w metaanalizie [1] tylko 8 badań i 61 uczestników), a wynik opiera się na subiektywnych skalach [1][2][3].
• EAA a BCAA a białko pod kątem MPS: C. Są to głównie badania ostre i mechanistyczne, na małych próbach, bez długich badań porównujących formy [8][9][10][11].
• Trening na czczo: C/D. Nie znalazłem długoterminowych badań RCT z BCAA lub EAA przy treningu na czczo.

Ograniczenia przeglądu: pod koniec wyczerpał się limit narzędzi wyszukiwania. Dla części prac miałem tylko abstrakt lub fragment, a nie pełny tekst. Przy takich pracach nie podaję liczb, których nie widziałem. Przy weryfikacji też nie udało się ponownie otworzyć wszystkich prac (patrz sekcja „Weryfikacja"). Nie znalazłem polskich wytycznych (np. NIZP-PZH) ani stanowiska EFSA dotyczącego BCAA/EAA.

Co mówią badania

1. Czy BCAA/EAA dają coś przy wystarczającym białku?

• Przegląd systematyczny RCT u ludzi stwierdził, że BCAA nie poprawia wyników sportowych, siły ani masy mięśniowej. Wśród 9 badań oceniających parametry wydolnościowe tylko jedno (siła nóg) wypadło korzystnie. Subiektywna bolesność mięśni była w niektórych badaniach niższa [4].
• Przegląd u sportowców (24 badania) wykazał, że korzyści dla wydolności i składu ciała były znikome, a efekty na wyniki wydolnościowe trywialne. Autorzy uznali doustne BCAA za wysoce wątpliwe dla optymalizacji wydolności i syntezy białek [6].
• Przegląd systematyczny RCT z 2025 r. (22 badania, 511 uczestników; bez metaanalizy z powodu niejasnego/wysokiego ryzyka błędu systematycznego) uznał dowody na wpływ BCAA na siłę, wytrzymałość i skład ciała za niespójne. Wyniki umiarkowanie przemawiały za zmniejszeniem bolesności mięśni [5].
• Wolfe: twierdzenie, że same BCAA pobudzają MPS lub działają anabolicznie u ludzi, jest nieuzasadnione. Do syntezy potrzebne są wszystkie EAA. W infuzjach samych BCAA spadały zarówno synteza, jak i rozpad białek mięśniowych [7]. To komentarz/przegląd narracyjny, nie metaanaliza.
• Więcej białka daje korzyść tylko do pewnego pułapu. W metaanalizie dawka–odpowiedź siła rosła o 0,72% (95% CI 0,40–1,04) na każde 0,1 g/kg/dobę białka, ale tylko do 1,5 g/kg/dobę, a powyżej tej wartości nie było dalszych zysków [14]. Stanowisko ISSN: 1,4–2,0 g/kg/dobę wystarcza do budowy i utrzymania masy mięśniowej [13].
• Jedno badanie z korzyścią z BCAA: 17 mężczyzn, 8 tygodni diety hipokalorycznej, BCAA (n=9) vs węglowodany (n=8). Grupa BCAA utrzymała beztłuszczową masę ciała, a grupa kontrolna straciła 0,90 kg [12]. Według opisu w [6] siła górnej i dolnej części ciała wzrosła istotnie w grupie BCAA, a w grupie węglowodanów zmiany były mniejsze. Badanie jest bardzo małe, a kontrola to węglowodany, nie białko, więc nie dowodzi przewagi BCAA nad zwykłą dietą z odpowiednią ilością białka.
• EAA+HMB: w 12-tygodniowym RCT preparat EAA z HMB (Abbott) dał większe przyrosty LBM, siły i mocy niż kontrola izoazotowa [17]. Preparat zawierał HMB, więc efektu nie można przypisać samym EAA. Badanie było prawdopodobnie sponsorowane przez producenta (nazwa handlowa produktu firmy Abbott, finansowania nie zweryfikowałem).
• Przegląd metaanaliz u osób starszych: dodatek białka/aminokwasów dawał niewielki wzrost beztłuszczowej masy ciała, ale minimalny i niespójny efekt na masę mięśniową, siłę i sprawność. Przy dobrej podaży białka korzyść jest więc mała [16].

2. Trening na czczo

• Przegląd [15]: w warunkach na czczo (po wysiłku oporowym) bilans białkowy netto pozostaje ujemny przez wzrost rozpadu białek mięśniowych (MPB). Podanie białka lub EAA przed albo po treningu zwiększa MPS i daje dodatni bilans.
• W krzyżowym badaniu na 12 osobach (trening z masą ciała, bez jedzenia poza suplementem) EAA+ (9 g EAA, 3 g leucyny) i BCAA (6 g BCAA, 3 g leucyny) dały podobną retencję leucyny (~60%), większą niż placebo węglowodanowe. Marker rozpadu mięśni (3MH:Cr) był o 23% niższy po EAA+ niż po BCAA (p=0,026). Różnica EAA+ vs placebo to tylko trend (−32%, p=0,096) [9]. To 12 osób, krótki pomiar (5 h) i marker pośredni.
• Nie znalazłem długoterminowych RCT, które pokazywałyby wpływ BCAA/EAA przed treningiem na czczo na hipertrofię lub siłę.
• To, że EAA działają lepiej niż BCAA na czczo, jest rozsądnym wnioskiem z mechanizmu, a nie udowodnionym korzyścią dla wyników treningowych.

3. Regeneracja i DOMS

• Metaanaliza Fedewa 2019 (37 efektów z 8 badań, łącznie 61 uczestników): BCAA po wysiłku vs placebo dały duży efekt na DOMS (ES = 0,73; 95% CI 0,50–0,96) [1]. Uczestników było niewielu, więc wynik jest kruchy.
• Metaanaliza 2024 (18 RCT; 13 wysokiej, 5 akceptowalnej jakości): BCAA obniżały CK natychmiast (g = −0,44) i po 72 h (g = −0,99), ale nie po 24, 48 i 96 h. DOMS były niższe po 24 h (g = −1,34), 48 h (−1,75), 72 h (−1,82) i 96 h (−0,82), ale nie bezpośrednio po wysiłku. LDH się nie zmieniała. W metaregresji wyższe dawki dzienne i dłuższa suplementacja (>7 dni) wiązały się z największym efektem na CK. Dla DOMS korzystniejsza była wyższa dawka łączna (>5 g/dobę) [2].
• Przegląd i metaanaliza Weber 2021 (10 RCT, 9 w metaanalizie): 7 badań wykazało mniejsze DOMS po 24–72 h. Efekt był najlepiej widoczny u osób wytrenowanych, przy niskich dawkach (do 255 mg/kg/dobę) i łagodnym lub umiarkowanym uszkodzeniu mięśni. Autorzy ostrzegają przed dużą zmiennością między badaniami. Nie zaleca się też podawania BCAA wyłącznie po wysiłku [3].
• Moja interpretacja: efekty rzędu g ≈ −1,3 do −1,8 [2] są nieprawdopodobnie duże. Wskazują na silną heterogeniczność i prawdopodobny błąd małych badań, a DOMS jest miarą subiektywną. Wiarygodniej brzmi „możliwe umiarkowane złagodzenie bólu". Nie ma dowodu, że szybciej wraca siła ani że poprawia się adaptacja treningowa.
• DOMS nie jest wyznacznikiem skuteczności treningu. Mniejszy ból nie oznacza większego wzrostu mięśni.

4. EAA vs BCAA vs pełne białko (MPS)

• U młodych dorosłych po wysiłku oporowym MPS rośnie zależnie od dawki białka do ok. 20 g (zawierającego ok. 10 g EAA) [10]. Że główną stymulację MPS zapewniają EAA, a nie NEAA, to ogólny wniosek literatury; nie potwierdziłem go w [10] na poziomie liczb.
• Jackman 2017: 10 młodych (ok. 20 lat) wytrenowanych mężczyzn, 5,6 g BCAA vs placebo bezpośrednio po treningu oporowym, pomiar 4 h (crossover). Same BCAA zwiększyły MPS miofibrylarną o 22% względem placebo (0,110 vs 0,090 %/h; p=0,012) [8]. Dowód na ludziach, ale n=10 i brak porównania z białkiem w tym samym badaniu.
• Przegląd [10]: pełnowartościowe białko z kompletem EAA (w tym BCAA) skuteczniej wspiera poposiłkową MPS niż same BCAA i jest potrzebne do optymalnej ostrej odpowiedzi anabolicznej na wysiłek i odżywianie. Brak dowodów, że BCAA są bardziej anaboliczne niż inne EAA.
• EAA vs serwatka: RCT na młodych zdrowych dorosłych porównywało mieszankę wolnych EAA z białkiem (6,3 g i 12,6 g) z 17,9 g izolatu serwatki. Tytuł pracy mówi o większej odpowiedzi anabolicznej na kompozycję EAA+serwatka niż na samą serwatkę [11]. Z dostępnego fragmentu nie mam liczb FSR ani informacji o finansowaniu. Badanie dotyczy mieszanki EAA z białkiem, a nie samych EAA, więc nie rozstrzyga porównania EAA vs serwatka.
• Dowody dotyczą głównie ostrej MPS. Długich badań bezpośrednio porównujących formy (EAA, BCAA, serwatka) jest niewiele. To moja ocena, nie wniosek z konkretnego źródła.

Zalecenia praktyczne (trening, dieta)

• Podstawa: 1,4–2,0 g białka/kg/dobę [13]. Wyniki metaanalizy sugerują, że powyżej ok. 1,5 g/kg/dobę dalsze korzyści dla siły są niewielkie lub żadne [14]. Pełnowartościowe białko (mięso, ryby, nabiał, jaja, serwatka, miks roślinny) zawiera już wszystkie EAA, w tym BCAA.
• Kiedy BCAA nie mają sensu: gdy jesz dość białka. Zwykłe białko daje BCAA plus resztę EAA (to wniosek z [7][10]). Dla większości osób BCAA są zbędnym wydatkiem.
• Trening na czczo: jeśli chcesz ograniczyć rozpad mięśni, porcja pełnego białka (np. serwatka) przed lub po treningu jest sensowniejsza niż BCAA. Alternatywą jest ok. 9–10 g EAA (w badaniu: 9 g EAA z 3 g leucyny [9]; ok. 10 g EAA zawiera porcja ok. 20 g białka, która jest górnym zakresem dawka–odpowiedź MPS [10]). Pamiętaj, że BCAA i EAA zawierają kalorie (ok. 4 kcal/g), więc formalnie przerywają post. To ogólna wiedza, nie z cytowanych źródeł.
• DOMS: jeśli chcesz to sprawdzić, metaanaliza [2] wskazuje korzystniejszy efekt na DOMS przy dawce łącznej >5 g BCAA/dobę. Suplementacja dłuższa niż 7 dni wiązała się z większym efektem głównie na CK. Przegląd [3] wskazuje, że nie należy podawać BCAA wyłącznie po wysiłku, a lepsze efekty były przy niższych dawkach (do 255 mg/kg/dobę). Efekt jest niepewny i nie ma dowodu na lepsze adaptacje. Spokojniejsze wejście w objętość treningową (progresja) zwykle zmniejsza DOMS lepiej niż suplement.
• Kiedy EAA mogą mieć sens: gdy nie możesz zjeść pełnego białka (podróż, nietolerancja laktozy), a chcesz ostrą stymulację MPS [10][11]. To raczej wygoda niż udowodniona przewaga.

Formy i porównania

Bezpieczeństwo, skutki uboczne i interakcje

• W pobranych pracach nie znalazłem doniesień o poważnych działaniach niepożądanych. Badania nie były jednak projektowane pod kątem bezpieczeństwa długoterminowego, więc nie mogę tego uznać za dowód bezpieczeństwa.
• W danych obserwacyjnych opisuje się związek wyższych stężeń BCAA we krwi z insulinoopornością. Nie zweryfikowałem, czy [18] to potwierdza, a nawet jeśli tak, jest to związek, nie dowód przyczynowości po suplementacji.
• Z mojej ogólnej wiedzy (nie z cytowanych źródeł): przeciwwskazaniem jest choroba syropu klonowego (MSUD). Przy chorobach nerek, wątroby i innych schorzeniach metabolicznych warto skonsultować się z lekarzem.
• Kalorie i koszt: 5–10 g BCAA lub EAA to ok. 20–40 kcal, a koszt jest wyższy niż w przypadku białka serwatkowego.

Mity

• „BCAA budują mięśnie same z siebie." Same BCAA nie dają kompletnej syntezy, bo brakuje pozostałych EAA [7][10]. W badaniu Jackmana pobudziły MPS (+22% w 4 h), ale nie porównano ich z pełnym białkiem [8].
• „Bez BCAA na czczo tracę mięśnie." Rozpad jest większy na czczo [15], ale nie znalazłem dowodów, że BCAA przed treningiem poprawiają wyniki długoterminowe. Pełne białko lub EAA jest racjonalniejsze [9].
• „BCAA likwidują DOMS." Są dowody na umiarkowane złagodzenie bólu [2][3][5], ale silnie heterogeniczne i niepewne. Nie poprawiają dowiedzionej regeneracji siły.
• „EAA są lepsze od serwatki." Jedno badanie sugeruje przewagę mieszanki EAA+serwatka nad samą serwatką [11], ale brak badań długoterminowych i liczb z pełnego tekstu.
• „Więcej BCAA = więcej efektu." Dla DOMS meta-regresja sugeruje wyższe dawki łączne [2], ale przegląd [3] wskazuje lepsze efekty przy niższych dawkach (do 255 mg/kg/dobę). Dla masy i siły brak potwierdzenia [4][6].

Źródła

1. Fedewa MV, Spencer SO, Williams TD, Becker ZE, Fuqua CA. Effect of branched-chain amino acid supplementation on muscle soreness following exercise: a meta-analysis. Int J Vitam Nutr Res. 2019;89:348–356. Metaanaliza RCT (8 badań, 37 efektów, 61 uczestników). https://doi.org/10.1024/0300-9831/a000543
2. Attenuating muscle damage biomarkers and muscle soreness after an exercise-induced muscle damage with branched-chain amino acid (BCAA) supplementation: a systematic review and meta-analysis with meta-regression. Sports Med Open. 2024;10:42. Przegląd systematyczny + metaanaliza (18 RCT). https://doi.org/10.1186/s40798-024-00686-9
3. Weber MG, Dias SS, de Angelis TR, Fernandes EV, Bernardes AG, Milanez VF, Jussiani EI, de Paula Ramos S. The use of BCAA to decrease delayed-onset muscle soreness after a single bout of exercise: a systematic review and meta-analysis. Amino Acids. 2021;53(11). https://doi.org/10.1007/s00726-021-03089-2
4. Marcon M, Zanella PB. The effect of branched-chain amino acids supplementation in physical exercise: a systematic review of human randomized controlled trials. Sci Sports. 2022;37:393–404. Przegląd systematyczny RCT. https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0765159721002008
5. Julea M, Saleh SN. The effect of oral pure branched-chain amino acid supplementation on exercise performance and body composition: a systematic review. Cureus. 2025 (DOI 10.7759/cureus.96017). Przegląd systematyczny RCT (22 badania, 511 uczestników). https://www.cureus.com/articles/429019-the-effect-of-oral-pure-branched-chain-amino-acid-supplementation-on-exercise-performance-and-body-composition-a-systematic-review.pdf
6. Martinho DV, Nobari H, Faria A, Field A, Duarte D, Sarmento H. Oral branched-chain amino acids supplementation in athletes: a systematic review. Nutrients. 2022;14(19):4002. Przegląd systematyczny (24 badania). https://doi.org/10.3390/nu14194002
7. Wolfe RR. Branched-chain amino acids and muscle protein synthesis in humans: myth or reality? J Int Soc Sports Nutr. 2017;14:30. Przegląd narracyjny. https://doi.org/10.1186/s12970-017-0184-9
8. Jackman SR, Witard OC, Philp A, Wallis GA, Baar K, Tipton KD. Branched-chain amino acid ingestion stimulates muscle myofibrillar protein synthesis following resistance exercise in humans. Front Physiol. 2017;8:390. RCT crossover, n=10. https://doi.org/10.3389/fphys.2017.00390
9. Essential amino acid ingestion facilitates leucine retention and attenuates myofibrillar protein breakdown following bodyweight resistance exercise in young adults in a home-based setting. 2022 (autorzy i czasopismo niepotwierdzone). RCT crossover, n=12. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC9460609/
10. The effects of branched-chain amino acids on muscle protein synthesis, muscle protein breakdown and associated molecular signalling responses in humans: an update. 2023 (autorzy niepotwierdzeni). Przegląd narracyjny. https://www.researchgate.net/publication/373774260_The_Effects_of_Branched-Chain_Amino_Acids_on_Muscle_Protein_Synthesis_Muscle_Protein_Breakdown_and_Associated_Molecular_Signalling_Responses_in_Humans_An_Update
11. Anabolic response to essential amino acid plus whey protein composition is greater than whey protein alone in young healthy adults. J Int Soc Sports Nutr. 2020 (autorzy niepotwierdzeni we fragmencie; finansowanie niezweryfikowane). RCT. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32041644/
12. Dudgeon WD, Kelley EP, Scheett TP. In a single-blind, matched group design: branched-chain amino acid supplementation and resistance training maintains lean body mass during a caloric restricted diet. J Int Soc Sports Nutr. 2016;13:1. RCT, n=17. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4700774/
13. Jäger R, Kerksick CM, Campbell BI, i wsp. International Society of Sports Nutrition Position Stand: protein and exercise. J Int Soc Sports Nutr. 2017;14:20. Stanowisko towarzystwa. https://doi.org/10.1186/s12970-017-0177-8 (PMID 28642676)
14. Tagawa R. i wsp. Synergistic effect of increased total protein intake and strength training on muscle strength: a dose-response meta-analysis of randomized controlled trials. Sports Med Open. 2022. Metaanaliza RCT. https://doi.org/10.1186/s40798-022-00508-w (PMC9441410)
15. Hulmi JJ, Lockwood CM, Stout JR. Effect of protein/essential amino acids and resistance training on skeletal muscle hypertrophy: a case for whey protein. Nutr Metab. 2010. Przegląd narracyjny. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2901380/
16. Doctor AK, Monnig JM, Kerr CN, Bagg AM, Pickering CE, Reidy PT. Role of ingested amino acids/protein in the promotion of resistance exercise-training adaptations in aging: analysis of meta-analyses. Nutr Healthy Aging. 2023. Przegląd metaanaliz. https://doi.org/10.3233/NHA-220183
17. Kraemer WJ i wsp. Effects of amino acids supplement on physiological adaptations to resistance training. Med Sci Sports Exerc. 2009. RCT, 12 tyg. (preparat EAA+HMB firmy Abbott). https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19346975/
18. Associations between plasma branched chain amino acids and health biomarkers in response to resistance exercise training across age. (autorzy i rok niepotwierdzeni). Badanie obserwacyjne/interwencyjne. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7601782/

Weryfikacja

• zgodne – [2]: 18 RCT (13 wysokiej, 5 akceptowalnej jakości); CK g = −0,44 (natychmiast) i −0,99 (72 h), bez efektu po 24/48/96 h; DOMS g = −1,34/−1,75/−1,82/−0,82 (24/48/72/96 h), bez efektu bezpośrednio po wysiłku; LDH bez zmian.
• poprawione – [2]: było „>5 g/dobę łącznie i >7 dni" jako warunek korzyści dla DOMS, jest „>5 g/dobę łącznie dla DOMS; >7 dni i wyższe dawki dzienne dotyczyły głównie CK"; usunięto też numer PMC i nazwisko pierwszego autora, których nie potwierdziłem.
• zgodne – [3]: 10 RCT (9 w metaanalizie), 7 badań z mniejszym DOMS po 24–72 h, efekt u wytrenowanych, przy dawkach do 255 mg/kg/dobę i łagodnym lub umiarkowanym uszkodzeniu mięśni, nie podawać wyłącznie po wysiłku.
• poprawione – [1]: było „32 z 37 efektów (86,5%), uczestnicy ok. 22 lata, 13,5% efektów u wytrenowanych", jest „37 efektów z 8 badań, 61 uczestników, ES 0,73 (95% CI 0,50–0,96)". Usunięte liczby nie występują w dostępnym abstrakcie. Autorzy i czasopismo zgodne.
• zgodne – [4]: z 9 badań wydolnościowych tylko jedno korzystne (siła kończyn dolnych); dodano autorów (Marcon, Zanella; Sci Sports 2022) oraz informację, że w części badań subiektywna bolesność była niższa.
• zgodne – [5]: przegląd systematyczny bez metaanalizy z powodu niejasnego/wysokiego ryzyka błędu, dowody na siłę, wytrzymałość i skład ciała niespójne. Dodano autorów (Julea, Saleh), 22 badania i 511 uczestników oraz umiarkowane wsparcie dla zmniejszenia bolesności.
• poprawione – Wniosek: było „przeglądy systematyczne nie znajdują efektu [4][5][6][7]", jest [4][5][6]; [7] to przegląd narracyjny.
• poprawione – [6]: było „autorzy zaznaczają, że przy odpowiednim spożyciu białka rola BCAA jest wątpliwa; badanie z ok. 1,67 g białka/kg", jest „24 badania, korzyści negligible/trywialne, doustne BCAA wysoce wątpliwe dla wydolności i syntezy białek". Powiązanie z poziomem białka i liczba 1,67 g/kg nie występują w dostępnym tekście. Dodano autorów i czasopismo (Martinho i wsp., Nutrients 2022) oraz adres DOI.
• zgodne – [8]: n=10, 5,6 g BCAA, pomiar 4 h, MPS miofibrylarna +22% (0,110 vs 0,090 %/h; p=0,012). Zamiast liczby „z pamięci" jest liczba potwierdzona w abstrakcie. Adres PMC zastąpiono DOI.
• poprawione – [10]: było „MPS rośnie zależnie od dawki pełnego zestawu EAA aż do ok. 10 g EAA", jest „zależnie od dawki białka do ok. 20 g (zawierającego ok. 10 g EAA)". Dotyczy to też zaleceń praktycznych i tabeli. Liczba +22% dla Jacksona w [10] zgodna z [8].
• poprawione – [12]/[6]: było „siła w przysiadzie wzrosła bardziej w grupie BCAA", jest „wg opisu w [6] istotnie wzrosła siła górnej i dolnej części ciała, w grupie węglowodanów zmiany były mniejsze". Opis „siła w przysiadzie" nie wynika z dostępnych źródeł.
• nie do sprawdzenia – [12]: n=17 (9 vs 8), strata 0,90 kg w grupie kontrolnej i trening wytrenowanych mężczyzn (nie otworzyłem pracy).
• nie do sprawdzenia – [14]: 0,72% (95% CI 0,40–1,04) na 0,1 g/kg/dobę i plateau przy 1,5 g/kg/dobę (nie otworzyłem pracy; liczby zachowane bez potwierdzenia).
• nie do sprawdzenia – [13]: zakres 1,4–2,0 g/kg/dobę (zgodny z moją wiedzą o stanowisku ISSN, ale pracy nie otworzyłem).
• nie do sprawdzenia – [9]: n=12, 9 g EAA+3 g leucyny, retencja leucyny ~60%, 3MH:Cr −23% (p=0,026), trend −32% (p=0,096); autorów i czasopisma nie ustaliłem.
• nie do sprawdzenia – [11]: dawki 6,3 g i 12,6 g EAA vs 17,9 g izolatu serwatki oraz rodzaj badania (RCT).
• nie do sprawdzenia – [17], [7], [15], [16], [18]: opisy i kierunki efektów (Kraemer 2009 – EAA+HMB 12 tyg., Wolfe 2017 – infuzje BCAA, Hulmi 2010 – ujemny bilans na czczo, Doctor 2023 – przegląd u osób starszych, [18] – związek BCAA z insulinoopornością). Zdanie o insulinooporności zmiękczono, a z [15] usunięto przypisanie oceny o małej mocy badań długoterminowych.
• usunięte – [19] (metaanaliza czasu podaży białka, „5 badań"): nie udało się potwierdzić ani pracy, ani liczby; źródło nie wspierało żadnego wniosku raportu, więc usunięto je razem z odwołaniem.