Ból barku u trenujących najczęściej mieści się w pojęciu bólu barku związanego z mankietem rotatorów, a pierwszym wyborem są stopniowane ćwiczenia z modyfikacją wyciskania; operacja dekompresji nie wypadła lepiej od operacji pozorowanej. Łokieć tenisisty zwykle ustępuje w ciągu roku, ćwiczenia dają co najwyżej niewielką korzyść, a zastrzyk sterydowy daje krótką ulgę i gorszy wynik po roku.
Umiarkowane dowody: kilka badań randomizowanych albo niejednoznaczne metaanalizy. Jak oceniamy badania
Ból barku związany z mankietem rotatorów (RCRSP) obejmuje m.in. dawny „impingement” (uciskanie ścięgna przez kość), tendinopatię (chorobę ścięgna) mankieta i objawowe naderwania; zwykle nie da się wskazać jednej „winnej” struktury. Stopniowane, dobrze zaplanowane ćwiczenia dają co najmniej taką samą korzyść jak operacja, a programy kontroli ruchu są prawdopodobnie nieco lepsze od innych ćwiczeń pod względem sprawności barku, ale już nie bólu. Zbiorcza analiza porównująca wiele metod (89 badań, 5532 osoby) pokazuje bardzo niepewne dowody; większość dodatków nie jest lepsza od samych ćwiczeń barku.
Zmiany w mankiecie są częste także bez bólu: w analizie zbiorczej 30 badań (6112 barków) odsetek nieprawidłowości rósł z 9,7% u osób do 20. roku życia do 62% po 80. roku życia, także u osób bez objawów. Sam wynik obrazowania nie dowodzi, że to on powoduje ból.
Operacja dekompresji nie wygrywa z placebo. W badaniu CSAW (313 osób) po 6 miesiącach różnica w ocenie funkcji barku (skala Oxford Shoulder Score) między dekompresją a samą artroskopią wyniosła −1,3 pkt i była nieistotna. W badaniu FIMPACT (210 osób) po 24 miesiącach różnice w bólu w spoczynku (−4,6) i przy ruchu (−9,0) były poniżej progu istotności klinicznej 15 pkt. Po 10 latach (168 z 210 osób) nie było istotnych różnic między dekompresją, operacją pozorowaną i ćwiczeniami (ból przy ruchu 14,2, 17,4 i 23,6 pkt).
Łokieć tenisisty zwykle ustępuje: w badaniu (185 osób) po 52 tygodniach sukces odnotowano u 83% osób w grupie „poczekaj i obserwuj”, 91% z fizjoterapią i 69% po zastrzykach sterydowych. Po zastrzyku sterydowym poprawa po roku była gorsza niż po placebo (83% wobec 96%), a nawrót częstszy (54% wobec 12%); zbiorcza analiza 41 badań potwierdza krótką ulgę i efekt odbicia.
Ćwiczenia w łokciu tenisisty: zbiorcza analiza 30 badań (2123 osoby) wykazała, że ćwiczenia były lepsze od zastrzyków sterydowych w większości wyników (poza krótkoterminowym bólem), ale efekt był mały, a pewność dowodów niska lub bardzo niska. W zbiorczej analizie 13 badań w średnim terminie fizjoterapia i ćwiczenia były lepsze od placebo (niewielka poprawa w skali oceny łokcia tenisisty), a w krótkim żadna metoda nie przewyższała kontroli.
Modyfikacje wyciskania leżąc pochodzą z modelowania biomechanicznego: u 10 doświadczonych sportowców chwyt węższy niż 1,5 szerokości barków zmniejszał nacisk w stawie barkowo-obojczykowym, a cofnięcie łopatek i taki chwyt zmniejszały siły ścinające w stawie ramiennym i aktywność mankieta; kąt ramion miał mniejszy wpływ. Szeroki i średni chwyt dawał podobne maksymalne ciężary (109,8 i 108,9 kg wobec 103,7 kg wąsko), więc wybór chwytu to kompromis między wynikiem a obciążeniem stawu. Badań porównujących hantle, maszyny czy wyciskanie nad głowę pod kątem bólu barku nie znaleziono.
Profilaktyczne ćwiczenia mankieta mają słabe dowody tylko ze sportów z ruchami nad głową: przegląd 17 badań znalazł ograniczone dowody, a zbiorcza analiza badań w piłce ręcznej (5 badań, 1872 zawodników) nie wykazała istotnej różnicy w liczbie urazów barku. Dla rekreacyjnych trenujących siłowo nie ma takich badań.
Strzelanie w barku: w prospektywnym badaniu 100 osób z bólem barku 60% zgłaszało klikanie lub trzaski, ale nie wiązały się one z żadnym rodzajem uszkodzenia mankieta, nawet całkowitym (klikanie słabo odróżniało osoby z uszkodzeniem od osób bez uszkodzenia). Sygnałem alarmowym są ból, blokada lub niestabilność, a nie sam dźwięk.
Urazy w sportach siłowych: w podnoszeniu ciężarów 2,4–3,3 urazu na 1000 godzin treningu, w trójboju 1,0–4,4, a bark należy do najczęstszych lokalizacji. Osteoliza (zanik kości) dalszego końca obojczyka wystąpiła u 7 z 25 ciężarowców (28%) i u żadnej z 25 osób nietrenujących siłowo (stare, małe badanie). Przy zerwaniu mięśnia piersiowego większego operacja, najlepiej w ciągu 8 tygodni, dawała lepsze wyniki niż leczenie zachowawcze (opisy przypadków).
Typ ćwiczeń w łokciu tenisisty nie jest rozstrzygnięty: ćwiczenie ekscentryczne dodane do terapii dało większą poprawę bólu (81% wobec 22%), ale w badaniu na 21 osobach. W badaniu na 120 osobach ćwiczenia ekscentryczne dały nieco więcej odpowiedzi na leczenie niż koncentryczne (różnica ok. 1 osoby na 10), bez różnic w funkcji. Ciężki powolny trening wykonało tylko 6 z 19 osób (32%), głównie z powodu nasilenia bólu.
Izometria i odpoczynek: w ścięgnie rzepki jedno małe badanie (6 siatkarzy) pokazało spadek bólu z 7,0 do 0,17, w ścięgnie Achillesa (91 osób) izometria nie dała natychmiastowej ulgi; dla barku i łokcia nie ma badań. W badaniu (38 osób, ścięgno Achillesa) kontynuowanie aktywności z monitorowaniem bólu nie dało gorszych wyników niż 6 tygodni odpoczynku (wynik w skali VISA-A po 12 miesiącach: 85 wobec 91 pkt).
Łokieć golfisty i ból tylny łokcia: przegląd 2026 r. znalazł 5 badań (143 pacjentów) ćwiczeń ekscentrycznych w łokciu golfisty, pewność niska, bez metaanalizy. Badań nad leczeniem i przyczynami bólu łokcia przy wyciskaniu francuskim i podciąganiu nie znaleziono.
Nie. W dwóch dużych badaniach z operacją pozorowaną (CSAW na 313 osobach i FIMPACT na 210) dekompresja podbarkowa nie była lepsza od samej artroskopii (zabiegu z wprowadzeniem kamery do stawu). Po 10 latach FIMPACT nie wykazał przewagi dekompresji ani nad placebo, ani nad ćwiczeniami.
W badaniach z operacją pozorowaną nie. W CSAW różnica w ocenie funkcji barku (skala Oxford Shoulder Score) między dekompresją a samą artroskopią wyniosła −1,3 pkt i była nieistotna, a obie operacje były o 2,8 i 4,2 pkt lepsze niż brak leczenia, ale bez znaczenia klinicznego. W FIMPACT po 24 miesiącach różnice w bólu (−4,6 w spoczynku, −9,0 przy ruchu) nie osiągnęły progu 15 pkt na skali 0–100.
Nie musi tak być. W analizie zbiorczej 30 badań (6112 barków) odsetek nieprawidłowości mankieta rósł z 9,7% u osób do 20. roku życia do 62% po 80. roku życia, także u osób bez objawów. Zmiany w obrazie są więc częste i nie dowodzą, że to one wywołują ból.
Tak, ćwiczenia są leczeniem pierwszego wyboru: stopniowane, dobrze zaplanowane programy dają co najmniej taką samą korzyść jak operacja. Zbiorcza analiza 22 badań (1281 osób) wskazała, że programy kontroli ruchu są prawdopodobnie nieco lepsze od innych ćwiczeń pod względem sprawności barku, ale nie bólu. Pewność dowodów jest umiarkowana lub niska.
Nie ma jednego udowodnionego zestawu. Dla ćwiczeń ekscentrycznych, łopatki i intensywności wyniki są niejednoznaczne (niska lub bardzo niska pewność), a autorzy nie wiedzą, czy korzyść wynika z typu ćwiczeń, czy z progresji i dopasowania programu. Zbiorcza analiza porównująca wiele metod (89 badań) sugeruje, że większość dodatków nie jest lepsza od samych ćwiczeń barku, choć dowody są bardzo niepewne.
U większości osób tak, w ciągu roku. W badaniu na 185 osobach po 52 tygodniach sukces leczenia odnotowano u 83% osób w grupie „poczekaj i obserwuj”, u 91% z fizjoterapią i u 69% po zastrzykach sterydowych. W badaniu z placebo (165 osób) po roku całkowite wyzdrowienie lub dużą poprawę zgłaszało 96% osób po zastrzyku placebo.
