Cukier i słodziki: pełny raport

Wniosek

Wolne cukry (cukry dodane, soki, miód, syropy) warto ograniczać. Badania randomizowane wspierają ich przyczynowy związek z otyłością i zaburzeniami lipidowymi, przy umiarkowanej pewności dowodów [3]. Cel WHO to <10% energii, a najlepiej <5%. EFSA nie wyznaczyła bezpiecznej granicy, tylko zaleciła "jak najmniej" [1][3]. Słodziki w dawkach dozwolonych nie mają przekonujących dowodów szkodliwości u ludzi, choć dane o glikemii i mikrobiomie są niejednoznaczne [22]. Jako zamiennik cukru w napojach mogą pomagać w kontroli masy ciała, ale WHO odradza je jako samodzielną strategię odchudzania [4][5][8]. Najsłabiej udokumentowany jest erytrytol. Dane o ryzyku zakrzepów pochodzą głównie z badań obserwacyjnych i mechanistycznych. Nie znaleziono dużego badania interwencyjnego z twardymi punktami klinicznymi [14][15][20].

Uwaga o zakresie sesji: w trakcie pracy autora wyczerpał się limit narzędzi wyszukiwania. Nie sprawdzono więc w źródłach: owoców vs cukru dodanego, acesulfamu K, stewii, ksylitolu, sorbitolu, allulozy, apetytu po napojach zero ani sposobów na ochotę na słodkie. Te fragmenty są oznaczone jako "wiedza ogólna, do weryfikacji" i nie mają numerów źródeł. Recenzja też była ograniczona limitem narzędzi. Co sprawdzono, a czego nie, opisuje sekcja „Weryfikacja”.

Poziom dowodów

B. Dla cukru dodanego (otyłość, lipidy, próchnica) dowody są umiarkowane. EFSA ocenia pewność jako umiarkowaną dla otyłości i dyslipidemii, niską dla NAFLD i cukrzycy typu 2, a bardzo niską dla nadciśnienia [3]. Dla słodzików wyniki są niejednoznaczne:

• RCT, gdy słodzik zastępuje cukier: korzystne lub neutralne [4][5][8].
• Badania obserwacyjne: sprzeczne i podatne na odwrotną przyczynowość [4][5].
• Aspartam i rak: C, bo dowody są ograniczone, a ADI pozostało bez zmian [10][11].
• Erytrytol i zakrzepy: C, głównie badania obserwacyjne i mechanistyczne [14][15][20].
• Sukraloza, sukralozo-6-octan i mikrobiom: C, dowody to pojedynczy mały RCT i badania in vitro [22][23].
• Fruktoza i wątroba: B/C. Efekt widać głównie przy nadmiarze energii [24][25].

Co mówią badania

Cukier dodany: WHO i EFSA

• WHO (2015) zaleca ograniczyć wolne cukry do <10% energii (rekomendacja silna). Dalsze zmniejszenie do <5% daje dodatkowe korzyści. Przy 5% jest to ok. 25 g/dobę [1][2]. Ta druga rekomendacja jest warunkowa i uzasadniona głównie próchnicą [1].
• Definicja "wolnych cukrów" obejmuje cukry dodane oraz cukry naturalnie obecne w miodzie, syropach, sokach owocowych i koncentratach [1]. Miód i "cukier trzcinowy" nie są więc wyjątkiem.
• Jakość dowodów WHO dla masy ciała wynosi: umiarkowana dla dzieci i niska dla zależności odwrotnej [1].
• Przykład dla trenującego (moje obliczenie): przy 2500 kcal/dobę 10% to ok. 62 g, a 5% to ok. 31 g wolnych cukrów.
• EFSA (2022), przegląd systematyczny [3]:
  • Prospektywne kohorty nie wykazały związku między cukrami (w zamianie izokalorycznej) a chorobami metabolicznymi.
  • Badania randomizowane na punktach zastępczych wskazują na przyczynowy wpływ cukrów dodanych/wolnych: umiarkowana pewność dla otyłości i dyslipidemii, niska dla NAFLD i cukrzycy typu 2, bardzo niska dla nadciśnienia.
  • Nie ustalono górnej granicy (UL). Zalecenie brzmi: cukry dodane i wolne "jak najniżej" przy diecie pokrywającej potrzeby.
  • Efektów cukrów dodanych i wolnych nie dało się porównać.
• Różnica między WHO a EFSA: WHO podaje próg orientacyjny, EFSA mówi, że bezpiecznego progu nie da się wskazać. Nie są to sprzeczne wnioski.
• Polskich norm (IŻŻ) nie sprawdzono.

Cukier z owoców vs dodany

• Soki owocowe są wolnymi cukrami według WHO [1].
• Spór o soki: EFSA była krytykowana w komentarzu, że projekt opinii nie uwzględniał metaanalizy Chen i wsp. o soku i cukrzycy. Komentarz podkreśla też możliwą błędną klasyfikację soków w kohortach. Komentarz pochodzi z pozycji współpracy z europejskim stowarzyszeniem soków, a metaanalizę złożyło to stowarzyszenie w konsultacjach [26].
• Wiedza ogólna, do weryfikacji: całe owoce zawierają błonnik i dają sytość. W badaniach obserwacyjnych wiążą się z neutralnym lub niższym ryzykiem chorób metabolicznych. Nie ma podstaw, by liczyć je do limitu wolnych cukrów.

Fruktoza i stłuszczenie wątroby

• Metaanaliza kontrolowanych badań żywieniowych, 13 prób, 260 zdrowych osób (liczby niezweryfikowane w tej sesji) [24]:
  • zamiana fruktozy na inne węglowodany izokalorycznie nie zmieniała markerów NAFLD;
  • fruktoza dodana ponad zapotrzebowanie (+21–35% energii, +104–220 g/dobę) zwiększała tłuszcz wewnątrzkomórkowy i ALT, a wg autorów to bardziej efekt nadwyżki energii niż samej fruktozy.
• Przegląd Chung i wsp.: w 21 badaniach interwencyjnych (głównie młodzi zdrowi mężczyźni) niski poziom dowodów, że hiperkaloryczna fruktoza zwiększa tłuszcz w wątrobie i AST [25]. Obserwacyjne dowody uznano za niewystarczające [25].
• EFSA: niska pewność związku cukrów dodanych z NAFLD [3].
• Oba przeglądy pochodzą z 2014 r. Nowszej metaanalizy RCT nie znaleziono.
• Wniosek: ryzyko dotyczy głównie nadmiaru kalorii z napojów słodzonych i słodyczy. Nie dotyczy fruktozy z całych owoców.

Syrop glukozowo-fruktozowy (HFCS)

• Chung i wsp. wnioskują, że związek wskaźników wątroby z fruktozą lub sacharozą jest zaburzony przez nadmiar energii [25]. Nie wykazano wyraźnej przewagi szkodliwości HFCS nad sacharozą [25].
• Wiedza ogólna, do weryfikacji: skład HFCS (ok. 42–55% fruktozy) jest zbliżony do sacharozy (50%), więc metabolicznie podobny.

Słodziki: WHO 2023 vs RCT

• Wytyczna WHO jest warunkowa i odradza słodziki do kontroli masy ciała i ograniczania ryzyka chorób niezakaźnych [4][5]. Opiera się na przeglądzie Rios-Leyvraz i Montez (RCT i kohorty prospektywne) [4].
• Wyniki tego przeglądu (szczegółowe liczby niezweryfikowane w tej sesji, więc podano tylko kierunek) [4][5][7]:
  • w RCT wyższe spożycie słodzików wiązało się z niższą masą ciała i BMI;
  • korzyści w krótszych badaniach wynikały głównie z porównania słodzik vs cukier, a między słodzikiem a wodą nie było różnic [7];
  • w kohortach prospektywnych wyniki były niejednoznaczne, a pewność dowodów bardzo niska [5].
• Streszczenie przeglądu cytowanego na tej stronie [5] podaje, że napoje bez kalorii jako zamiennik słodzonych cukrem dawały niewielką poprawę masy ciała i czynników kardiometabolicznych, bez oznak szkody, podobnie jak zamiana na wodę. Pewność była umiarkowana dla zamiany na napój zero i niska dla zamiany na wodę lub dla porównania z wodą.
• Autorzy [5] i [6] krytykują WHO za rozbieżność między wnioskami z RCT a treścią wytycznej. WHO sama przyznaje, że słodziki nie są niezbędne i istnieją inne metody ograniczania cukru [7].
• SWEET (RCT, Nature Metabolism 2025; liczby podstawowe z abstraktu publikacji [8], wynik per protocol z opracowania prasowego) [8][9]:
  • 341 dorosłych i 38 dzieci z nadwagą lub otyłością, 4 ośrodki w Europie (Ateny, Kopenhaga, Maastricht, Pampeluna);
  • dorośli: 2 miesiące diety niskoenergetycznej, potem 10 miesięcy diety <10% energii z cukrów. Jedna grupa zastępowała produkty bogate w cukier produktami ze słodzikami lub wzmacniaczami słodyczy, a druga nie;
  • po roku grupa ze słodzikami utrzymała większy spadek masy ciała, o 1,6 ± 0,7 kg (ITT, P = 0,029) [8];
  • w analizie per protocol przewaga wyniosła 3,7 ± 1,4 kg, ale tylko u osób spełniających wszystkie cztery kryteria zgodności [8];
  • ukończyło 203 dorosłych i 22 dzieci (ok. 60% i 58%) [8];
  • w materiałach z ECO 2024: większa satysfakcja z diety i mniej ochoty na słodkie [9].
  • Ograniczenia: wysoki odsetek rezygnacji, a każdy wybierał własne produkty, więc badanie nie ocenia pojedynczych słodzików. Finansowanie projektu (w tym udział partnerów przemysłowych) nie zostało sprawdzone.

Aspartam: IARC 2B i JECFA 2023

• IARC zaklasyfikował aspartam do grupy 2B (możliwie rakotwórczy), powołując się na ograniczone dowody rakotwórczości u ludzi [10][11]. Według raportu dowody u zwierząt i mechanistyczne też były ograniczone (niezweryfikowane).
• Dowody u ludzi dotyczyły raka wątrobowokomórkowego i opierały się na trzech badaniach (cztery kohorty) o spożyciu napojów słodzonych sztucznie [10][12]. Grupa 2B oznacza identyfikację zagrożenia, a nie prawdopodobieństwo [12].
• FDA wskazała istotne niedociągnięcia w badaniach i nie zgodziła się z klasyfikacją [12].
• JECFA potwierdził ADI 0–40 mg/kg m.c./dobę, nie znajdując wystarczających powodów do zmiany [10][13].
• Przeliczenie podawane przez WHO/JECFA: dla osoby 70 kg to 2800 mg/dobę. Przy puszce z 200 mg aspartamu daje to 14 puszek, a z 300 mg ok. 9,3 puszki, czyli ponad 9–14 puszek dziennie, przy założeniu braku innych źródeł aspartamu [10]. Przy 90 kg byłoby to ok. 18 lub 12 puszek (moje obliczenie).
• Ryzyka bezwzględnego raka wątroby dla aspartamu nie da się ustalić z dostępnych danych.

Sukraloza i sukralozo-6-octan (2023)

• Schiffman i wsp. (2023, badania in vitro): sukralozo-6-octan uszkadzał DNA w komórkach krwi, a sukraloza i ta substancja zwiększały przepuszczalność nabłonka jelita w modelu komórkowym [23]. Autorzy twierdzą, że ślady tej substancji w jednym napoju przekraczają próg obaw toksykologicznych EFSA (0,15 µg/dobę) [23].
• To badanie wyłącznie in vitro, bez danych z ludzi o skutkach klinicznych. Ocena regulatorów po tej pracy nie została tu sprawdzona.

Erytrytol (Witkowski 2023, Nat Med)

• Metabolomika w kohortach pacjentów kardiologicznych: odkrywcza n=1157, walidacyjne n=2149 (USA) i n=833 (UE). Kwartyl 4 vs 1: HR dla MACE (zgon, zawał, udar w 3 lata) wyniósł 1,80 (1,18–2,77) i 2,21 (1,20–4,07). Dodatkowo erytrytol w fizjologicznych stężeniach zwiększał reaktywność płytek in vitro i zakrzepicę in vivo (zwierzęta). W pilotażu n=8 po spożyciu erytrytolu stężenie w osoczu było wysokie przez >2 dni [14].
• Te dane są obserwacyjne i mechanistyczne. Bezwzględnych liczb zdarzeń nie ustalono.
• Stężenie erytrytolu na czczo odzwierciedla głównie produkcję własną (z glukozy, szlak pentozofosforanowy), a nie dietę [16][17][20]. Jej poziom koreluje z otyłością i glikemią. Badanie ARIC z wczesnych lat (przed wprowadzeniem erytrytolu do żywności) już łączyło go z chorobą wieńcową [16].
• Kolejne dane (niezweryfikowane w tej sesji):
  • ATVB 2024: pojedyncza dawka 30 g erytrytolu (nie glukozy) dała >1000-krotny wzrost w osoczu. Zmierzono reaktywność płytek, bez twardych punktów klinicznych [15].
  • Kohorta mężczyzn (Nutrients 2024): wyższy erytrytol w surowicy wiązał się z wyższą śmiertelnością całkowitą, a dla nowotworów HR 1,54 (1,09–2,19) na jednostkę ciągłą [17].
  • Mendelian randomization: wyniki sprzeczne. Jedna analiza (Medicine 2025) pokazuje OR 1,077 dla choroby wieńcowej i 1,157 dla udaru niedokrwiennego [19]. Druga (2025) pokazuje mikroskopijne OR ~1,002 dla CHD [18]. Przegląd z Cardiovascular Research (2025) ocenia, że MR sugeruje brak bezpośredniego wpływu na ryzyko CV i wymaga prób interwencyjnych [20].
  • Analiza w badaniu POUNDS Lost (2 lata, RCT diet; analiza obserwacyjna): spadek erytrytolu w osoczu wiązał się z poprawą szacowanego ryzyka ASCVD [21]. Sugeruje to, że erytrytol to marker metaboliczny, a nie wyłącznie przyczyna.
• Wniosek o sile dowodów: sygnał jest realny, ale przyczynowość niepotwierdzona (poziom C). Ostrożność dotyczy dużych jednorazowych dawek i osób z wysokim ryzykiem sercowo-naczyniowym.

Mikrobiom i glikemia (Suez 2022, Cell)

• RCT na 120 zdrowych dorosłych niestosujących wcześniej słodzików (po 20 w grupie), 2 tygodnie suplementacji w dawkach poniżej ADI [22]. Badano sacharynę, sukralozę, aspartam i stewię, z grupami kontrolnymi (glukoza lub brak dodatku) [22]. Sukraloza i sacharyna istotnie pogorszyły odpowiedź glikemiczną w grupach, a efekty były bardzo zindywidualizowane [22]. Przeszczep mikrobiomu "silnych odpowiadaczy" do myszy wywołał podobne zaburzenia glikemii, a "słabych" nie [22].
• Ograniczenia: małe grupy, 2 tygodnie, zdrowi uczestnicy, punkt zastępczy (glikemia), brak powtórzenia w dużym badaniu w źródłach autora.
• W SWEET zmiany mikrobiomu u osób stosujących słodziki (więcej taksonów związanych z SCFA) bez zgłoszonych problemów bezpieczeństwa; znaczenie kliniczne jest niejasne [8].
• Wiedza ogólna, do weryfikacji: w pracy Suez aspartam i stewia nie wywołały istotnych zmian glikemii.

Pozostałe słodziki (wiedza ogólna, do weryfikacji)

• Acesulfam K, stewia (glikozydy stewiolowe), ksylitol, alluloza: w badaniach randomizowanych nie wykazano szkód przy typowym spożyciu; dowody są głównie krótkoterminowe. Kohorty (np. NutriNet-Santé) wiążą słodziki z ryzykiem chorób, ale to badania obserwacyjne z możliwą odwrotną przyczynowością [4][5].
• Ksylitol: występują doniesienia o związku stężeń z MACE, zespół autorów badał go razem z erytrytolem, ale to dane obserwacyjne [20].
• Sorbitol: poliol o działaniu przeczyszczającym; objawy (wzdęcia, biegunka) pojawiają się u wielu osób już przy ok. 10–20 g, a u wrażliwych (IBS, nietolerancja FODMAP) przy mniejszych dawkach.
• Alluloza: ok. 0,4 kcal/g. Małe badania wskazują na niewielki wpływ na glikemię. Status regulacyjny w UE wymaga sprawdzenia.

Napoje zero a apetyt

• Dane ze znalezionych źródeł: w SWEET grupa ze słodzikami zgłaszała mniej ochoty na słodkie i większą satysfakcję z diety [9]. Metaanalizy nie wykazują przewagi wody nad napojami zero w masie ciała [7].
• Wiedza ogólna, do weryfikacji: ostre RCT zwykle nie pokazują wzrostu apetytu ani spożycia energii po napojach zero względem wody. Hipotezy o "rozbudzaniu apetytu" wynikają głównie z kohort i mechanizmów.

Jak zmniejszyć ochotę na słodkie Brak własnych źródeł z tej sesji poza SWEET [9]. Poniżej wiedza ogólna o niskim lub umiarkowanym poziomie dowodów (C):

• Ograniczaj cukier stopniowo, np. z napojów, zamiast radykalnie.
• Jedz regularnie posiłki z białkiem i błonnikiem.
• Śpij odpowiednio długo.
• Słodzik w napoju jako zamiennik cukru może pomóc w trzymaniu diety (SWEET), ale nie jest konieczny [8][9].
• Nie trzymaj słodyczy w zasięgu.

Zalecenia praktyczne

• Ogranicz wolne cukry do <10% energii, a docelowo <5% (25–30 g przy typowej diecie). Licz soki i syropy [1][3].
• Najpierw zmniejsz napoje słodzone cukrem, bo to największe źródło wolnych cukrów i najsilniejszy związek z masą ciała [1][3].
• Całe owoce nie wymagają limitów jak cukier dodany (wiedza ogólna, do weryfikacji).
• Napój zero zamiast słodzonego cukrem to rozsądny krok. Woda pozostaje opcją neutralną, a między nimi nie ma udowodnionej różnicy w masie ciała [7].
• Aspartam: poniżej ADI (dla 70 kg to 2800 mg/dobę, czyli ok. 9–14 puszek) bezpieczeństwo uznają JECFA i regulatorzy [10][13]. Nie ma powodu stosować go "na zapas".
• Erytrytol: unikaj dużych dawek jednorazowych (np. 30 g) w przekąskach "keto", szczególnie przy chorobie serca, cukrzycy lub zwiększonym ryzyku zakrzepicy. Sprawdzaj E968 na etykiecie [14][15][20].
• Poliole (sorbitol, maltitol, ksylitol): wprowadzaj stopniowo, bo mogą powodować wzdęcia i biegunkę.
• Wokół treningu cukry w napojach mogą być funkcjonalne, ale wciąż liczą się do limitu (wiedza ogólna).

Formy i porównania

Bezpieczeństwo, skutki uboczne i interakcje

• Aspartam: przeciwwskazany w fenyloketonurii.
• Poliole: wzdęcia, gazy, biegunka przy większych dawkach.
• Erytrytol: przy chorobach serca, przyjmowaniu leków przeciwzakrzepowych lub przeciwpłytkowych skonsultuj spożycie dużych ilości z lekarzem (ostrożność, bez dowodów szkody).
• Dane na temat ciąży i dzieci są ograniczone; WHO podaje wyniki dla ciężarnych i dzieci jako oddzielne części przeglądu [4].

Kiedy do lekarza:

• Silne pragnienie, częste oddawanie moczu, niezamierzona utrata masy ciała, przewlekłe zmęczenie: badanie glukozy.
• Ból w klatce piersiowej, duszność, objawy udaru (opadanie kącika ust, osłabienie kończyny, zaburzenia mowy): wezwij pogotowie (112).
• Uporczywa biegunka z odwodnieniem lub krwią w stolcu.
• Podwyższone ALT/AST, otyłość brzuszna lub cukrzyca typu 2: ocena wątroby (ryzyko NAFLD).
• Napady objadania się słodyczami z poczuciem utraty kontroli: konsultacja psychologiczna lub dietetyczna.

Mity

• "Aspartam jest rakotwórczy w typowych dawkach." IARC mówi o możliwym zagrożeniu na podstawie ograniczonych dowodów, a JECFA nie zmienił ADI [10][11].
• "Miód i cukier trzcinowy są zdrowsze." WHO zalicza miód i syropy do wolnych cukrów [1].
• "Syrop glukozowo-fruktozowy jest wyjątkowo toksyczny." Przeglądy nie wskazują wyraźnej różnicy względem sacharozy; liczy się nadmiar energii [25].
• "Fruktoza z owoców niszczy wątrobę." Dowody dotyczą dużych dawek wolnej fruktozy w nadwyżce kalorycznej [24][25].
• "Napoje zero powodują tycie." RCT wskazują na neutralność lub korzyść względem napojów z cukrem [5][7][8].
• "Słodziki na pewno psują mikrobiom." Efekty bywają indywidualne; znaczenie kliniczne niepotwierdzone [8][22].
• "Erytrytol dowiedzione powoduje zawały." Nie udowodniono przyczynowości [14][18][19][20].
• "Sukralozo-6-octan to dowód szkodliwości sukralozy." To badanie in vitro [23].

Źródła

1. WHO. Guideline: Sugars intake for adults and children. 2015. Wytyczna (przegląd systematyczny). https://iris.who.int/bitstream/handle/10665/149782/9789241549028_eng.pdf
2. WHO. Information note about intake of sugars recommended in the WHO guideline for adults and children. 2015. https://www.who.int/publications/i/item/WHO-NMH-NHD-15.3
3. EFSA NDA Panel (Turck D. i wsp.). Tolerable upper intake level for dietary sugars. EFSA Journal 2022;20(2):7074. Opinia naukowa (przegląd systematyczny). https://doi.org/10.2903/j.efsa.2022.7074
4. WHO. Use of non-sugar sweeteners: WHO guideline. 2023; oparta na: Rios-Leyvraz M., Montez J. Health effects of the use of non-sugar sweeteners: a systematic review and meta-analysis. WHO 2022. https://iris.who.int/server/api/core/bitstreams/e567a191-33a4-44ff-8b37-788a4e432764/content
5. Khan T.A., Lee J.J., Ayoub-Charette S. i wsp. WHO guideline on the use of non-sugar sweeteners: a need for reconsideration. Eur J Clin Nutr 2023;77:1009–1013. Komentarz krytyczny. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC10630128/ (dane cytowane także ze strony https://www.researchgate.net/publication/374017367)
6. Non-nutritive Sweeteners and Health: Reconciling Evidence and Interrogating Guideline Disconnects. Adv Nutr 2024. Przegląd narracyjny (autorzy nieustaleni z fragmentu). https://advances.nutrition.org/article/S2161-8313(24)00162-5/fulltext
7. Low- and no-calorie sweeteners and health: unravelling the evidence and controversy. Appl Physiol Nutr Metab 2025. Przegląd narracyjny. https://cdnsciencepub.com/doi/10.1139/apnm-2025-0440
8. Pang M.D. i wsp. Effect of sweeteners and sweetness enhancers on weight management and gut microbiota composition in individuals with overweight or obesity: the SWEET study. Nat Metab 2025. RCT 12-mies. https://www.nature.com/articles/s42255-025-01381-z (wynik per protocol z doniesienia: https://medicalxpress.com/news/2025-10-year-dieting-sugar-sweeteners-weight.html)
9. SWEET: komunikat o wynikach przedstawionych na ECO 2024 (abstrakty konferencyjne). https://www.eurekalert.org/news-releases/1038342
10. WHO. Aspartame hazard and risk assessment results released. 14.07.2023. https://www.who.int/news/item/14-07-2023-aspartame-hazard-and-risk-assessment-results-released
11. Riboli E. i wsp. Carcinogenicity of aspartame, isoeugenol, and methyleugenol. Lancet Oncol 2023. Ocena IARC. https://doi.org/10.1016/S1470-2045(23)00341-8 (podsumowanie: https://monographs.iarc.who.int/news-events/iarc-monographs-evaluation-of-the-carcinogenicity-of-aspartame-methyleugenol-and-isoeugenol/)
12. NCI. Artificial Sweeteners and Cancer. https://www.cancer.gov/about-cancer/causes-prevention/risk/diet/artificial-sweeteners-fact-sheet
13. FSAI. Aspartame – JECFA and IARC assessments. 2023. https://www.fsai.ie/news-and-alerts/latest-news/aspartame-jefca-and-iarc-assessments
14. Witkowski M. i wsp. The artificial sweetener erythritol and cardiovascular event risk. Nat Med 2023. Kohorty obserwacyjne + badania mechanistyczne + pilot n=8. https://www.nature.com/articles/s41591-023-02223-9
15. Erythritol (30 g) vs glucose in healthy volunteers and platelet function. Arterioscler Thromb Vasc Biol 2024. Mały eksperyment (autorów nie ustalono z dostępnego fragmentu; niezweryfikowane). https://www.ahajournals.org/doi/pdf/10.1161/ATVBAHA.124.321019
16. Erythritol, Erythronate, and Cardiovascular Outcomes in Older Adults in the ARIC Study. 2025. Kohorta, n=4006 (niezweryfikowane). https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC11889355/
17. Lim J. i wsp. Serum Erythritol and Risk of Overall and Cause-Specific Mortality in a Cohort of Men. Nutrients 2024;16:3099. Kohorta (niezweryfikowane). https://www.mdpi.com/2072-6643/16/18/3099
18. Associations between artificial sweeteners and cardiovascular disease, stroke, and diabetes: a Mendelian randomization study. 2025 (niezweryfikowane). https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12547948/
19. Role of erythritol in coronary heart disease, ischemic stroke, and venous thromboembolism: a Mendelian randomization analysis. Medicine 2025 (niezweryfikowane). https://journals.lww.com/md-journal/fulltext/2025/10240/role_of_erythritol_in_coronary_heart_disease,.147.aspx
20. Wölnerhanssen B.K. i wsp. Sweeteners: erythritol, xylitol and cardiovascular risk—friend or foe? Cardiovasc Res 2025;121:1319. Przegląd narracyjny (niezweryfikowane). https://academic.oup.com/cardiovascres/article/121/9/1319/8153562
21. Declines in plasma erythritol and improvements in cardiovascular risk and atherogenic lipid profiles: a 2-year randomized weight-loss dietary intervention trial (POUNDS Lost). Am J Clin Nutr 2026. Analiza obserwacyjna w ramach RCT (niezweryfikowane). https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0002916526003370
22. Suez J. i wsp. Personalized microbiome-driven effects of non-nutritive sweeteners on human glucose tolerance. Cell 2022;185:3307–3328. RCT (n=120) + badania na myszach. https://doi.org/10.1016/j.cell.2022.07.016
23. Schiffman S.S. i wsp. Toxicological and pharmacokinetic properties of sucralose-6-acetate and its parent sucralose: in vitro screening assays. J Toxicol Environ Health B 2023. Badanie in vitro (opis z doniesień: https://www.news-medical.net/news/20230531/Chemical-found-in-widely-used-sweetener-breaks-up-DNA.aspx). https://doi.org/10.1080/10937404.2023.2213903
24. Chiu S. i wsp. Effect of fructose on markers of non-alcoholic fatty liver disease (NAFLD): a systematic review and meta-analysis of controlled feeding trials. Eur J Clin Nutr 2014. Przegląd systematyczny i metaanaliza. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24569542
25. Chung M. i wsp. Fructose, high-fructose corn syrup, sucrose, and nonalcoholic fatty liver disease or indexes of liver health: a systematic review and meta-analysis. Am J Clin Nutr 2014. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25099546/
26. Comment on "Relation of fruit juice with adiposity and diabetes depends on how fruit juice is defined". 2023 (komentarz). https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC10686821/

Weryfikacja

• zgodne – Witkowski 2023: n=1157 (odkrywcza), 2149 (USA) i 833 (UE); HR kwartyl 4 vs 1: 1,80 (1,18–2,77) i 2,21 (1,20–4,07); pilot n=8 z podwyższonym erytrytolem >2 dni; wniosek o obserwacyjno-mechanistycznym charakterze [14].
• zgodne – Suez 2022: 120 uczestników (po 20 w grupie), 2 tygodnie, dawki poniżej ADI, sacharyna i sukraloza istotnie podniosły odpowiedź glikemiczną (p=0,042 i 0,004) [22].
• nie do sprawdzenia – w Suez aspartam i stewia bez istotnego efektu oraz przeszczep do myszy: oba słodziki były badane, ale wyniku dla nich nie potwierdzono we fragmentach; pozostaje oznaczenie „do weryfikacji” [22].
• zgodne – aspartam: IARC grupa 2B na podstawie „ograniczonych dowodów”, JECFA potwierdził ADI 40 mg/kg m.c. [10].
• zgodne – 70 kg i puszka 200–300 mg to ponad 9–14 puszek dziennie; przeliczenie potwierdzono w relacjach cytujących WHO/JECFA, a w pobranym fragmencie samej strony WHO go nie znaleziono, więc dopisano „podawane przez WHO/JECFA” i zastrzeżenie o braku innych źródeł [10].
• poprawione – autorstwo SWEET: było „Raben A. i wsp.”, jest „Pang M.D. i wsp.” [8].
• zgodne – SWEET: 341 dorosłych i 38 dzieci, 2 mies. diety niskoenergetycznej + 10 mies. diety <10% energii z cukrów, przewaga 1,6 ± 0,7 kg (P=0,029), 203 dorosłych ukończyło badanie; 4 ośrodki (Ateny, Kopenhaga, Maastricht, Pampeluna) [8].
• poprawione – SWEET, ukończenie: było „203 dorosłych (ok. 59%)”, jest „203 dorosłych i 22 dzieci (ok. 60% i 58%)” [8].
• poprawione – SWEET, per protocol: było „w analizie per protocol różnica wynosiła 3,7 ± 1,4 kg”, jest „3,7 ± 1,4 kg tylko u osób spełniających wszystkie cztery kryteria zgodności” [8].
• poprawione – SWEET: było „ukończyło ... głównie z powodu pandemii”, jest usunięte, bo przyczyny rezygnacji nie dało się potwierdzić [8].
• nie do sprawdzenia – SWEET, mniej ochoty na słodkie i większa satysfakcja z diety (ECO 2024): komunikat prasowy z Leeds o zmniejszeniu głodu na słodkie jest zgodny, ale sam adres EurekAlert nie był otwierany [9].
• poprawione – Wniosek: było „przyczynowy związek ... potwierdzony badaniami randomizowanymi”, jest „wspierają badania randomizowane, pewność umiarkowana” (zgodnie z oceną EFSA, której treści nie otwarto) [3].
• poprawione – Wniosek: było „duże badanie interwencyjne nie istnieje”, jest „nie znaleziono dużego badania interwencyjnego z twardymi punktami”, bo pilot n=8 jest badaniem interwencyjnym [14].
• nie do sprawdzenia – WHO 2015: <10% (silna), <5% ≈ 25 g (warunkowa) oraz oceny jakości dowodów dla masy ciała; adresy nie były otwierane, a limit narzędzi się wyczerpał [1][2].
• nie do sprawdzenia – EFSA 2022: poziomy pewności (umiarkowana/niska/bardzo niska) i brak UL; adres nie był otwierany [3].
• nie do sprawdzenia – WHO 2023 / Rios-Leyvraz: usunięto liczby (−5,1 kg, n=163; −0,01 kg, CI), zostawiono tylko kierunek efektu [4][5].
• nie do sprawdzenia – Chiu 2014 (13 prób, 260 osób, +21–35% energii) i Chung 2014 (21 badań): PubMed zablokował pobranie (reCAPTCHA), liczby oznaczono jako niezweryfikowane; usunięto niepotwierdzony wynik „+54% (95% CI 29–79%)” [24][25].
• nie do sprawdzenia – Schiffman 2023 (uszkodzenia DNA in vitro, próg 0,15 µg/dobę) [23].
• nie do sprawdzenia – ATVB 2024 (>1000-krotny wzrost po 30 g), Nutrients 2024 (HR 1,54), MR (OR 1,077/1,157 i ~1,002), przegląd Cardiovasc Res 2025, ARIC, POUNDS Lost [15][16][17][18][19][20][21]; adresów nie otwarto, a przy źródłach dopisano „niezweryfikowane”.
• nie do sprawdzenia – IARC: trzy badania (cztery kohorty), FDA i uwagi NCI; ograniczone dowody u zwierząt i mechanistyczne [11][12].