Przy dnie moczanowej dieta jest dodatkiem do leczenia, a nie jego zamiennikiem: o lekach obniżających kwas moczowy decyduje lekarz. Największe znaczenie mają ograniczenie piwa i mocnych alkoholi, napojów słodzonych cukrem i nadwagi; mięso i owoce morza zwiększają ryzyko napadów, a chudy nabiał i kawa wiążą się z mniejszym ryzykiem. Sama dieta wyjaśnia tylko ułamek procenta różnic w poziomie kwasu moczowego, więc u wielu osób nie wystarczy.
Słabe dowody: małe badania, wyniki mieszane. Jak oceniamy badania
Wytyczne amerykańskie (2020) i europejskie (2016) stawiają na leczenie obniżające kwas moczowy: mocne zalecenie dotyczy osób z guzkami dnawymi, uszkodzonymi stawami lub częstymi napadami, pierwszy wybór to allopurinol, a cel to poniżej 6 mg/dl. Zalecenia o stylu życia są tylko warunkowe, a pewność dowodów niska lub bardzo niska. W Polsce istnieją zalecenia z 2016 r., ale ich treści nie udało się sprawdzić.
Dieta wyjaśnia bardzo mało różnic w poziomie kwasu moczowego: w analizie danych z pięciu badań (16 760 osób) każdy wzorzec żywienia tłumaczył najwyżej 0,3% zmienności, a geny około 24%. Zmiany diety dają zwykle tylko niewielki spadek kwasu moczowego, więc u wielu osób potrzebny jest lek.
Alkohol zwiększa ryzyko dny i napadów, rośnie wraz z ilością. W dużym badaniu mężczyzn (47 150 osób, 12 lat) piwo zwiększało ryzyko o ok. połowę na porcję dziennie, a od 50 g alkoholu na dobę ryzyko było ponad dwukrotnie większe niż u niepijących. W badaniu 724 osób z dną już 1–2 porcje alkoholu w ostatniej dobie wiązały się z większym ryzykiem napadu.
Napoje słodzone cukrem (i fruktoza) zwiększają ryzyko dny: w badaniu 46 393 mężczyzn przez 12 lat jedna porcja dziennie oznaczała ryzyko większe o ok. 45%, dwie lub więcej o ok. 85%. Napoje dietetyczne nie miały związku z dną. Amerykańskie wytyczne warunkowo zalecają ograniczać syrop glukozowo-fruktozowy.
Nadwaga zwiększa ryzyko dny, a schudnięcie je zmniejsza. W badaniu 47 150 mężczyzn ryzyko przy BMI 30–34,9 (wskaźnik masy ciała do wzrostu) było ponad dwa razy większe niż przy BMI 21–22,9, a utrata co najmniej ok. 4,5 kg wiązała się z mniejszym ryzykiem o ok. 40%. Wytyczne warunkowo zalecają chudnięcie przy nadwadze, ale bez konkretnego programu; szybkie zmiany mogą wywołać napad.
Zwierzęce źródła puryn (mięso, podroby, owoce morza) mają silniejszy związek z napadami niż roślinne: w badaniu 633 osób z dną najwyższe spożycie puryn zwiększało szanse napadu w ciągu 2 dni prawie pięciokrotnie. Warzywa bogate w puryny nie zwiększały ryzyka dny. Tłuste ryby w jednym badaniu (przytoczonym w przeglądzie, bez sprawdzenia pracy źródłowej) wiązały się z mniejszym ryzykiem napadu, a owoce morza z większym.
Chudy nabiał i kawa wiążą się z mniejszym ryzykiem dny. Najwyższe spożycie nabiału oznaczało ryzyko mniejsze o ok. 44%; u mężczyzn 6 i więcej filiżanek kawy dziennie wiązało się z ryzykiem mniejszym o ok. 60%, u kobiet 4 i więcej filiżanek o ok. 57%, także kawa bezkofeinowa. To badania obserwacyjne, a w jednym małym badaniu wzbogacone mleko w proszku zmniejszyło liczbę napadów.
Wzorzec DASH (warzywa, owoce, orzechy, strączki, chudy nabiał, pełne ziarna, mało soli, słodyczy i czerwonego mięsa) wiązał się z mniejszym ryzykiem dny (o ok. jedną trzecią w badaniu 44 444 mężczyzn przez 26 lat), a dieta zachodnia z większym. Małe badania z losowym przydziałem nad dietami roślinną i DASH dały niejednoznaczne wyniki.
Wiśnie wiązały się z mniejszym ryzykiem napadu (o ok. 35%; z allopurinolem o ok. 75%), ale to badanie obserwacyjne 633 osób, a przegląd sześciu badań uznał jedynie związek, bez zbiorczej analizy. Amerykańskie wytyczne nie wydały zalecenia o wiśniach.
Witamina C w tabletkach obniża kwas moczowy tylko nieznacznie (średnio o 0,35 mg/dl w analizie 13 badań), a amerykańskie wytyczne warunkowo odradzają jej dodawanie. Duże spożycie witaminy C z jedzenia i suplementów wiązało się z mniejszym ryzykiem dny w badaniu obserwacyjnym.
Aktywność fizyczna wiąże się z mniejszym ryzykiem dny: wśród 28 990 biegaczy każdy dodatkowy kilometr biegu dziennie zmniejszał ryzyko o ok. 8%, a od 8 km dziennie ryzyko było o połowę mniejsze niż u najmniej aktywnych. Badań o ćwiczeniach w czasie napadu nie znaleziono.
Nawodnienie i nerki: brytyjskie zalecenia radzą pić dużo płynów, a kamica nerkowa bywa powikłaniem długo nieleczonej dny. Dla osób z kamicą zalecane jest tyle płynów, by wydalać co najmniej 2 litry moczu na dobę (nawroty kamicy rzadsze o co najmniej połowę), ale badania dotyczyły głównie kamicy wapniowej, a nie badano wpływu picia na napady dny.
Wytyczne amerykańskie zalecają cel poniżej 6 mg/dl, a europejskie poniżej 6 mg/dl (360 µmol/l), a w ciężkiej dnie poniżej 5 mg/dl (300 µmol/l). Pierwszym lekiem jest zwykle allopurinol, zaczynany od niskiej dawki. Cel i dawkę ustala lekarz.
Tak, na początku leczenia napady mogą się zdarzać częściej, dlatego wytyczne amerykańskie zalecają leczenie przeciwzapalne przez co najmniej 3–6 miesięcy. Allopurinol zaczyna się od niskiej dawki, którą lekarz stopniowo zwiększa do celu poniżej 6 mg/dl. Nie przerywaj leków samodzielnie.
Dieta jest dodatkiem do leczenia, nie zastępuje leków obniżających kwas moczowy. Największe znaczenie mają mniej piwa i mocnych alkoholi, mniej napojów słodzonych cukrem, mniej podrobów, czerwonego mięsa i owoców morza oraz stopniowe chudnięcie przy nadwadze. Korzystnie wypadają chudy nabiał, kawa i wzorzec DASH, czyli dużo warzyw, owoców, strączków i pełnych ziaren. O leczeniu decyduje lekarz.
U wielu osób nie. W analizie danych z pięciu badań (16 760 osób) każdy wzorzec żywienia tłumaczył najwyżej 0,3% różnic w poziomie kwasu moczowego, a geny około 24%. Wytyczne zalecają mocno leczenie obniżające kwas moczowy u osób z guzkami dnawymi, uszkodzonymi stawami lub częstymi napadami, a zmiany stylu życia tylko warunkowo.
Najsilniejszy związek z dną mają piwo i mocne alkohole, napoje słodzone cukrem oraz mięso, podroby i owoce morza. W badaniu 633 osób z dną największe spożycie puryn zwiększało szanse napadu w ciągu 2 dni prawie pięciokrotnie, zwłaszcza puryn z produktów zwierzęcych. Warzywa bogate w puryny nie zwiększały ryzyka.
Tak, piwo ma najsilniejszy związek z dną spośród alkoholi. W dużym badaniu mężczyzn (47 150 osób, 12 lat) każda porcja piwa dziennie zwiększała ryzyko o ok. połowę, a od 50 g alkoholu na dobę ryzyko było ponad dwukrotnie większe niż u niepijących. Wytyczne amerykańskie warunkowo zalecają ograniczać alkohol.
