Dna moczanowa i kwas moczowy: co jeść i pić: pełny raport

Wniosek

W dnie moczanowej dieta jest dodatkiem do leczenia, nie zamiennikiem leków obniżających kwas moczowy: wytyczne ACR 2020 zalecają mocno leczenie obniżające kwas moczowy (pierwszy wybór allopurinol, cel poniżej 6 mg/dl) u osób z guzkami dnawymi, uszkodzeniem stawów lub częstymi napadami, a zmiany stylu życia (mniej alkoholu, puryn i syropu glukozowo-fruktozowego, redukcja nadwagi) tylko warunkowo i przy niskiej lub bardzo niskiej pewności dowodów [1,2]. Z dużych badań obserwacyjnych wynika, że ryzyko dny zwiększają piwo i spirytus, napoje słodzone cukrem, mięso, owoce morza i nadwaga, a zmniejszają nabiał, kawa i wzorzec DASH; warzywa bogate w puryny nie szkodzą [5,6,7,11,13,14,17]. Sama dieta tłumaczy co najwyżej ułamek procenta różnic stężenia kwasu moczowego w populacji, więc nie zastąpi leczenia [12].

Poziom dowodów

C. Ocena zbiorcza. Najwięcej danych to duże badania obserwacyjne (kohorty prospektywne i badania typu case-crossover); badań z losowym przydziałem jest mało, są małe i niejednorodne, a przegląd takich badań z 2025 r. uznaje dowody za niejednoznaczne [1,21]. Wytyczne ACR oceniają pewność dowodów dla zaleceń stylu życia jako niską lub bardzo niską [1].

• A/B: leki obniżające kwas moczowy (allopurinol) i cel poniżej 6 mg/dl to mocne zalecenia wytycznych (szczegóły leczenia farmakologicznego poza zakresem tego raportu) [1,2].
• C: alkohol (piwo, spirytus), napoje słodzone, mięso i owoce morza, nadwaga, nabiał, kawa, wzorzec DASH, wiśnie (kohorty i małe badania) [5–11,13,14,17,19].
• C/D: witamina C: małe obniżenie kwasu moczowego w badaniach, brak dowodu klinicznej korzyści; ACR odradza dodawanie [1,15].
• D/brak badań: nawodnienie specjalnie w dnie, trening w czasie napadu, głodówki w dnie (nie znalazłem badań z wiarygodnymi wynikami).

Ograniczenia przeglądu: nie znalazłem nowszej aktualizacji wytycznych EULAR niż wersja z 2016 r. (wyszukiwanie nie zwróciło wersji z 2022 ani 2025 r.). Wytyczne EULAR 2016 znam tylko z abstraktu (strona czasopisma odmówiła dostępu). Polskich zaleceń z 2016 r. (Maślińska) nie udało się otworzyć w treści, widziałem tylko stronę z tytułem i bibliografią. Większość prac o diecie dotyczy mężczyzn; nazwiska i lata z pytań tematu sprawdzałem, a nie przyjmowałem.

Co mówią badania

1. Wytyczne i miejsce diety

• ACR 2020. Wytyczne oparte na 57 pytaniach klinicznych i przeglądzie systematycznym; 42 zalecenia, w tym 16 mocnych. Mocne: rozpoczęcie leczenia obniżającego kwas moczowy u osób z guzkami dnawymi, uszkodzeniem stawów w obrazie rentgenowskim lub częstymi napadami; allopurinol jako lek pierwszego wyboru, także przy umiarkowanej lub ciężkiej chorobie nerek; niskie dawki początkowe i cel stężenia kwasu moczowego poniżej 6 mg/dl; profilaktyka przeciwzapalna przez co najmniej 3–6 miesięcy na początku leczenia; do napadu kolchicyna, niesteroidowe leki przeciwzapalne albo glikokortykosteroidy [1].
  • Zalecenia stylu życia są warunkowe (nie mocne), niezależnie od aktywności choroby: ograniczać alkohol (pewność niska), ograniczać puryny (niska), ograniczać syrop glukozowo-fruktozowy (bardzo niska), redukować masę ciała u osób z nadwagą lub otyłością (bardzo niska; bez wskazania konkretnego programu) oraz nie dodawać witaminy C w suplemencie (niska). Dla wiśni i białka mlecznego dowody były głównie obserwacyjne i słabe, więc nie sformułowano zaleceń [1].
  • W uzasadnieniu: zmiany diety dają zwykle tylko niewielkie zmiany kwasu moczowego, a mogą wywoływać napady; wpływ diety zdrowej, śródziemnomorskiej i DASH był jeszcze mniejszy [1].
• EULAR 2016 (Richette, abstrakt). Edukacja i postępowanie niefarmakologiczne razem z leczeniem; leczenie obniżające kwas moczowy do rozważenia od pierwszej wizyty; cel poniżej 6 mg/dl (360 µmol/l), a poniżej 5 mg/dl (300 µmol/l) w ciężkiej dnie; allopurinol lekiem pierwszego wyboru z dawką dostosowaną do nerek; do napadu kolchicyna, niesteroidowe leki przeciwzapalne, steroidy lub ich połączenie [2]. Abstrakt nie wymienia szczegółowych zaleceń dietetycznych.
• Polska. Istnieją polskie zalecenia w czasopiśmie „Reumatologia" (Maślińska 2016, oznaczone jako wytyczne i oparte na zaleceniach EULAR i ACR), ale ich treści nie otworzyłem [3]. Polska informacja dla pacjentów (Zimmermann-Górska, Medycyna Praktyczna, 2014) zaleca ograniczyć mięso, podroby, wywary i owoce morza, wybierać mleko odtłuszczone, nabiał o niskiej zawartości tłuszczu i kawę, a przy tym nie przeceniać puryn z warzyw; piwo (także bezalkoholowe) uznaje za bezwzględnie przeciwwskazane, a witaminę C w dawce 500 mg/dobę za obniżającą kwas moczowy [4]. To opinia eksperta i materiał dla pacjentów, częściowo bardziej restrykcyjna i inna niż ACR (witamina C) niż dowody, które znalazłem.
• NHS (Wielka Brytania, strona dla pacjentów). Osobom z nadwagą zaleca stopniowe chudnięcie i unikanie diet-cudów, zdrowe jedzenie, dni bez alkoholu i nie więcej niż 14 jednostek tygodniowo, picie dużej ilości płynów, ograniczanie słodzonych napojów i przekąsek [26].

2. Jak dużo może dać sama dieta (C)

• Major 2018 (BMJ). Metaanaliza pięciu kohort amerykańskich, 16 760 dorosłych pochodzenia europejskiego bez dny, chorób nerek i leków moczopędnych lub obniżających kwas moczowy; badanie przekrojowe. Z wyższym stężeniem kwasu moczowego wiązały się: piwo, alkohole mocne, wino, ziemniaki, drób, napoje gazowane słodzone oraz wołowina, wieprzowina i jagnięcina; z niższym: jajka, orzeszki ziemne, płatki śniadaniowe, mleko odtłuszczone, ser, ciemne pieczywo, margaryna i owoce niecytrusowe. Każdy z wzorców diety wyjaśniał najwyżej 0,3% zmienności kwasu moczowego, a wspólne warianty genów 23,9% [12].
• Wnioski: dieta i geny nie są równorzędne. Dobra dieta pomaga, ale u wielu osób nie wystarczy, żeby zejść poniżej 6 mg/dl [1,12].

3. Puryny, mięso, owoce morza, ryby, warzywa (C)

• Choi 2004 (NEJM, Health Professionals Follow-up Study). 47 150 mężczyzn bez dny, 12 lat, 730 nowych przypadków. Najwyższa vs najniższa piątka spożycia: mięso RR 1,41 (95% CI 1,07–1,86), owoce morza RR 1,51 (1,17–1,95), nabiał RR 0,56 (0,42–0,74). Warzywa bogate w puryny i białko ogółem nie zwiększały ryzyka [5].
• Zhang 2012 (case-crossover, 633 osoby z dną, 1 rok). Porównanie dwóch dni przed napadem z dniami kontrolnymi: im więcej puryn w ciągu 2 dni, tym większe szanse napadu; najwyższa piątka vs najniższa OR 4,76 (całość), 2,41 (puryny zwierzęce) i 1,39 (puryny roślinne). Zależność utrzymywała się niezależnie od przyjmowania allopurinolu, alkoholu, leków moczopędnych i innych leków [8].
• Ryby tłuste. Przegląd systematyczny 2025 (8 badań, głównie obserwacyjnych) cytuje badanie case-crossover z 2019 r. (724 osoby): co najmniej dwie porcje ryby tłustej dziennie wiązały się z mniejszym ryzykiem napadu (OR 0,74; 0,54–0,99), a suplementy omega-3 nie [22]. Samej pracy z 2019 r. nie otworzyłem. W RCT omega-3 w dnie (60 osób i 40 osób) nie zmniejszały napadów ani kwasu moczowego [21].
• Wniosek: zwierzęce źródła puryn (mięso, podroby, owoce morza) mają większy związek z napadami niż roślinne. W ACR dla ograniczania puryn pewność dowodów jest niska; w małym badaniu z losowym przydziałem (29 osób) sama edukacja o diecie ubogopurynowej nie obniżyła kwasu moczowego bardziej niż zwykła dieta [1].

4. Alkohol (C)

• Choi 2004 (Lancet), ta sama kohorta 47 150 mężczyzn, 730 przypadków. W porównaniu z niepijącymi: 10,0–14,9 g alkoholu/dobę RR 1,32 (0,99–1,75), 15,0–29,9 g RR 1,49 (1,14–1,94), 30,0–49,9 g RR 1,96 (1,48–2,60), ≥50 g RR 2,53 (1,73–3,70). Piwo: RR 1,49 (1,32–1,70) na każdą porcję 12 uncji (ok. 355 ml) dziennie; mocne alkohole: RR 1,15 (1,04–1,28) na porcję; wino: RR 1,04 (0,88–1,22), czyli bez istotnej zależności [6].
• Neogi 2014 (case-crossover, 724 osoby z dną). W porównaniu z brakiem alkoholu w poprzedniej dobie: ponad 1–2 porcje alkoholu: ryzyko napadu 1,36 (1,00–1,88), ponad 2–4 porcje: 1,51 (1,09–2,09); zależność dawka–efekt (p < 0,001). Wino, piwo i mocne alkohole zwiększały ryzyko, ale abstrakt nie podaje wartości dla poszczególnych rodzajów [19].
• Williams 2008 (28 990 biegaczy, 228 przypadków dny, ok. 7,7 roku, dna zgłaszana samodzielnie). Każde 10 g alkoholu dziennie więcej: RR 1,19 (1,12–1,26); powyżej 15 g/dobę ryzyko o 93% wyższe niż u niepijących [20].
• ACR: w uzasadnieniu osoby, które ograniczyły alkohol, miały kwas moczowy o 1,6 mg/dl niższy; w badaniu case-crossover więcej niż 1–2 porcje w ostatniej dobie wiązały się z 40% wyższym ryzykiem napadu [1].
• Wniosek: piwo i mocne alkohole mają najsilniejszy związek z dną; wino w badaniu kohortowym nie wypadło istotnie, ale w badaniu napadów u chorych także zwiększało ryzyko, a ACR zaleca ograniczenie alkoholu ogólnie [1,6,19].

5. Napoje słodzone i fruktoza (C)

• Choi i Curhan 2008 (BMJ). 46 393 mężczyzn bez dny, 12 lat, 755 przypadków. Napoje słodzone cukrem vs mniej niż 1 porcja miesięcznie: 1 porcja dziennie RR 1,45 (1,02–2,08), 2 lub więcej porcji RR 1,85 (1,08–3,16). Napoje dietetyczne: bez związku. Fruktoza (najwyższa piątka vs najniższa): RR 2,02 (1,49–2,75). Sok owocowy i owoce bogate w fruktozę (jabłka, pomarańcze) także wiązały się z wyższym ryzykiem (bez liczb w abstrakcie) [7].
• ACR: 1 g fruktozy na kg masy ciała podniósł kwas moczowy o 1–2 mg/dl w ciągu 2 godzin; w badaniu NHANES napoje gazowane słodzone sztucznie wiązały się z wyższym kwasem moczowym; brak danych o osobach już chorych na dnę [1].
• Williams 2008: każda dodatkowa porcja owocu dziennie RR 0,73 (0,62–0,84) [20]. Owoce jako całość nie wydają się szkodzić, mimo że sok i fruktoza wiążą się z ryzykiem [7,20].

6. Masa ciała i redukcja (C)

• Choi 2005 (Arch Intern Med, 47 150 mężczyzn, 12 lat, 730 przypadków). BMI 25–29,9 vs 21–22,9: RR 1,95 (1,44–2,65), 30–34,9: 2,33 (1,62–3,36), ≥35: 2,97 (1,73–5,10). Przyrost o 30 funtów (ok. 13,6 kg) lub więcej od 21. roku życia: RR 1,99 (1,49–2,66). Utrata co najmniej 10 funtów (ok. 4,5 kg) po rozpoczęciu badania: RR 0,61 (0,40–0,92). Nadciśnienie RR 2,31, leki moczopędne RR 1,77 [17].
• ACR (dane z uzasadnienia): w małej grupie (11 osób) średnia utrata 5 kg obniżyła kwas moczowy o 1,1 mg/dl; po operacji bariatrycznej (12 osób) utrata średnio 34,3 kg w ciągu 12 miesięcy obniżyła go o 2,0 mg/dl, ale w pierwszym miesiącu po operacji ryzyko napadów może przejściowo rosnąć; w dużej kohorcie wzrost BMI o ponad 5% wiązał się z 60% wyższymi szansami nawrotu napadu, a spadek o ponad 5% z 40% niższymi szansami. Pewność bardzo niska [1].
• RCT: w jednym badaniu (61 osób) dieta 800–1000 kcal przez 8 tygodni, potem 1200 kcal obniżyła masę ciała; w tabeli wyników nie ma różnicy kwasu moczowego [21].
• NHS: chudnij stopniowo, unikaj diet-cudów [26].

7. Nabiał (C)

• Kohorta: najwyższa piątka spożycia nabiału RR 0,56 (0,42–0,74) [5]. W analizie Major mleko odtłuszczone i ser wiązały się z niższym kwasem moczowym [12].
• Dalbeth 2012 (RCT, 120 osób z nawracającymi napadami, 3 miesiące, próba wstępna). Mleko w proszku odtłuszczone wzbogacone w glikomakropeptyd i ekstrakt tłuszczu mlecznego G600 vs dwie grupy kontrolne (laktoza, mleko w proszku odtłuszczone): w każdej grupie napadów było mniej niż na początku, ale w grupie z wzbogaconym mlekiem spadek był istotnie większy (p = 0,031). Kwas moczowy we krwi bez różnicy według przeglądu 2025 [18,21]. To produkt specjalny, nie zwykły nabiał.

8. Kawa (C)

• Mężczyźni (Choi 2007, 45 869 osób, 12 lat, 757 przypadków). 4–5 filiżanek dziennie RR 0,60 (0,41–0,87), 6 lub więcej: RR 0,41 (0,19–0,88); kawa bezkofeinowa 1–3 filiżanki RR 0,67 (0,54–0,82). Herbata bez związku [13].
• Kobiety (Choi i Curhan 2010, 89 433 osoby, 26 lat, 896 przypadków). 238–947 ml dziennie (ok. 1–4 filiżanki) RR 0,78 (0,64–0,95), 948 ml i więcej (ok. 4 filiżanki i więcej) RR 0,43 (0,30–0,61); bezkofeinowa ≥237 ml RR 0,77 (0,63–0,95) [14].
• To badania obserwacyjne; nie znaleziono RCT z kawą w dnie.

9. Wiśnie (C)

• Zhang 2012 (case-crossover, 633 osoby). Spożycie wiśni w ciągu 2 dni przed napadem: OR 0,65 (0,50–0,85) vs brak; ekstrakt z wiśni OR 0,55 (0,30–0,98); wiśnie razem z allopurinolem OR 0,25 (0,15–0,42) vs brak obu [9].
• Przegląd systematyczny 2019 (Chen). Sześć badań, bez metaanalizy z powodu różnorodności; wniosek: spożycie wiśni wiąże się z mniejszym ryzykiem napadów [10].
• RCT: w małym badaniu (18 osób) koncentrat soku z wiśni vs sok z granatu: napadów w ciągu 4 miesięcy 4,99 → 1,56 vs 5,06 → 3,60; kwas moczowy bez zmian [21]. ACR nie wydał zaleceń o wiśniach (dowody niskiej jakości) [1].

10. Witamina C (C/D)

• Choi 2009 (46 994 mężczyzn, 20 lat, 1317 przypadków). Ryzyko dny malało z dawką witaminy C ogółem: 500–999 mg/dobę RR 0,83 (0,71–0,97), ≥1500 mg RR 0,55 (0,38–0,80) vs poniżej 250 mg [16].
• Juraschek 2011 (metaanaliza 13 RCT, 556 osób). Mediana dawki 500 mg/dobę, mediana czasu 30 dni; kwas moczowy niższy średnio o 0,35 mg/dl (0,66 do 0,03), duża niejednorodność (I² = 77%) [15].
• ACR: warunkowo zaleca nie dodawać witaminy C (dwa małe RCT, 29 i 40 osób: klinicznie nieistotne zmiany kwasu moczowego) [1]. W badaniu 40 osób 500 mg/dobę przez 8 tygodni obniżyło go mniej niż zwiększenie dawki allopurinolu [21].

11. Wzorce żywienia: DASH, śródziemnomorska, zachodnia (C)

• Rai 2017 (BMJ). 44 444 mężczyzn bez dny, 26 lat, 1731 przypadków. Najwyższa piątka punktacji DASH vs najniższa: RR 0,68 (0,57–0,80); wzorzec zachodni (czerwone i przetworzone mięso, frytki, rafinowane zboża, słodycze): RR 1,42 (1,16–1,74) [11].
• Przegląd badań z losowym przydziałem 2025 (Pardali; autorzy podają 27 badań, wiele małych badań pilotażowych; bez zbiorczej analizy i bez oceny GRADE). Dieta śródziemnomorska roślinna w małym badaniu pilotażowym (ok. 31 osób) obniżyła kwas moczowy i nasilenie dny, ale liczba napadów była podobna jak w kontroli; sklep z żywnością w stylu DASH (43 osoby, układ krzyżowy): kwas moczowy spadł w pierwszym okresie, w drugim efekt zniknął. Autorzy: dowody niejednoznaczne, potrzebne lepsze badania; jakość metodologiczna niska [21].
• Przegląd 2025 (Mustafa, 8 badań, głównie obserwacyjnych): warzywa, aktywność i ryby tłuste wiązały się z korzystniejszym przebiegiem, a wysokie spożycie puryn zwierzęcych, alkohol, napoje słodzone i otyłość z gorszym; autorzy wskazują ograniczoną jakość, możliwe podwójne liczenie uczestników i potrzebę dalszych badań [22].

12. Ruch (C)

• Williams 2008 (biegacze, 28 990 mężczyzn). Każdy dodatkowy kilometr biegu dziennie: RR 0,92 (0,88–0,97); bieganie co najmniej 8 km dziennie wiązało się z 50% niższym ryzykiem niż u najmniej aktywnych; BMI mniejsze częściowo wyjaśniało ten związek. Dna zgłaszana samodzielnie, tylko mężczyźni [20].
• Trening w czasie napadu i po nim: nie znalazłem badań. Nie ma też w ACR i EULAR zaleceń dotyczących ćwiczeń w napadzie (w tym, co otworzyłem) [1,2].

13. Post i głodówki (D/brak badań)

• ACR zauważa, że zmiany diety mogą wywoływać napady; po operacji bariatrycznej ryzyko napadów może przejściowo rosnąć w pierwszym miesiącu [1]. W małym badaniu z Ramadanem (21 chorych na dnę na poście i 22 w grupie kontrolnej, dopasowanych wiekiem i płcią) średni kwas moczowy wzrósł z 7,92 do 8,11 mg/dl (różnica nieistotna, p = 0,707), a liczba napadów dny i kamicy nie różniła się między grupami [23]. Dowody są skąpe i nie pozwalają na ogólne zalecenia; NHS odradza diety-cudy [23,26].

14. Nawodnienie, nerki i kamica (C, bez badań w dnie)

• NHS: pij dużo płynów, aby uniknąć odwodnienia; kamica nerkowa to możliwe powikłanie przewlekłej, nieleczonej dny [26].
• Zalecenia dla osób z kamicą (American College of Physicians 2014, w streszczeniu AFP): płyny tak, by dobowa objętość moczu wynosiła co najmniej 2 litry; zwiększenie płynów zmniejsza nawroty kamicy o co najmniej 50%. Większość badań dotyczyła kamicy wapniowej, nie moczanowej, więc zaleceń dla kamicy moczanowej nie rozstrzygnięto [24].
• Przegląd narracyjny (Agarwal 2011): kamienie z kwasu moczowego to ok. 5–10% kamieni; otyłość, fruktoza i białko zwierzęce obniżają pH moczu i zwiększają wydalanie kwasu moczowego [25].
• Nie znalazłem badań o wpływie ilości picia na napady dny.

15. Leki a dieta

• Leki moczopędne i nadciśnienie zwiększają ryzyko dny (RR 1,77 i 2,31 w kohorcie mężczyzn) [17]. Leków na nadciśnienie ani moczopędnych nie odstawiaj samodzielnie.

Zalecenia praktyczne

• Dieta uzupełnia leczenie. Napad i leczenie obniżające kwas moczowy ustala lekarz; dieta nie zastąpi allopurinolu ani innego leku [1,2,12].
• Alkohol. Piwo i mocne alkohole mają najsilniejszy związek z dną; ogranicz alkohol, miej dni bez alkoholu (NHS: nie więcej niż 14 jednostek tygodniowo) [1,6,19,26].
• Napoje. Zamiast napojów słodzonych cukrem i soków pij wodę, napoje bez cukru, kawę lub herbatę [7,13,14].
• Masa ciała. Przy nadwadze chudnij stopniowo, bez diet-cudów i głodówek, zwłaszcza gdy przyjmujesz leki [1,17,26].
• Mięso i owoce morza. Jedz mniej podrobów, czerwonego mięsa i owoców morza; warzywa strączkowe i inne warzywa nie wymagają ograniczeń z powodu puryn [5,8].
• Nabiał. Wybieraj chudy nabiał (mleko odtłuszczone, jogurt, ser) [5,12].
• Kawa. Jeśli już pijesz, kilka filiżanek dziennie nie kojarzy się z większym ryzykiem; nie zaczynaj pić kawy dla zdrowia stawów [13,14].
• Wzorzec. DASH (warzywa, owoce, orzechy, strączki, chudy nabiał, pełne ziarna, mało soli i słodyczy, mało czerwonego i przetworzonego mięsa) wiąże się z mniejszym ryzykiem dny [11].
• Witamina C i wiśnie. Nie kupuj suplementów witaminy C na dnę; wiśnie można jeść, ale nie leczą dny [1,9,10,21].
• Ruch. Regularna aktywność wiąże się z mniejszym ryzykiem dny [20]. Badań o ćwiczeniach w czasie napadu nie znalazłem, więc w napadzie postępowanie ustal z lekarzem.
• Płyny. Pij regularnie wodę; przy kamicy nerkowej w wywiadzie cel to co najmniej 2 litry moczu na dobę, jeśli lekarz nie zabroni [24,26].
• Przykładowy tydzień (ułożony z powyższych ustaleń, nie sprawdzany w badaniach): kilka dni w tygodniu posiłki roślinne i z nabiałem, mięso i ryby w niewielkich porcjach, kilka dni w tygodniu bez alkoholu (NHS), a piwo i mocne alkohole jak najrzadziej, woda zamiast napojów słodzonych, owoce zamiast soków.

Formy i porównania

• Rodzaje alkoholu. Piwo RR 1,49 na porcję dziennie, mocne alkohole 1,15, wino 1,04 (nieistotnie) w kohorcie mężczyzn; w badaniu napadów ryzyko rosło po winie, piwie i mocnych alkoholach [6,19].
• Napoje. Napoje słodzone cukrem zwiększają ryzyko (1 dziennie RR 1,45); dietetyczne bez związku; kawa zmniejsza ryzyko w obserwacjach [7,13,14].
• Białko. Mięso i owoce morza ↑ ryzyko, nabiał ↓; białko ogółem i warzywa bogate w puryny bez wpływu [5].
• Wiśnie vs allopurinol. Wiśnie: obserwacje i małe próby; allopurinol i cel poniżej 6 mg/dl to mocne zalecenie [1,9].
• Witamina C. Kwas moczowy −0,35 mg/dl w metaanalizie, ACR odradza [1,15].

Bezpieczeństwo, skutki uboczne i interakcje

• Redukcja masy ciała zbyt szybka lub głodówki mogą wywołać napad (ACR: przejściowo większe ryzyko napadów w pierwszym miesiącu po operacji bariatrycznej) [1].
• Nowe leczenie obniżające kwas moczowy na początku zwiększa ryzyko napadów, dlatego ACR zaleca profilaktykę przeciwzapalną przez co najmniej 3–6 miesięcy; ustala ją lekarz [1].
• Suplementy witaminy C nie są zalecane w dnie [1].
• Leki moczopędne i nadciśnienie zwiększają ryzyko dny [17].
• Choroby nerek: allopurinol stosuje się także przy umiarkowanej i ciężkiej chorobie nerek, z niską dawką początkową i dobraną do nerek [1,2]; niesteroidowe leki przeciwzapalne nie zawsze są bezpieczne przy chorobie nerek [bez źródła], więc leczenie napadu ustala lekarz.

Czerwone flagi: kiedy iść do lekarza

• Nagły ból i obrzęk stawu razem z wysoką gorączką, dreszczami, nudnościami albo brakiem możliwości jedzenia: może to oznaczać zakażenie w stawie; zgłoś się pilnie (NHS) [26].
• Pierwszy w życiu napad lub brak poprawy po dotychczasowym leczeniu [bez źródła].
• Częste napady, guzki dnawe lub uszkodzenie stawów: wskazanie do leczenia obniżającego kwas moczowy [1].
• Kolka nerkowa, krew w moczu lub gorączka z bólem w boku: kamica lub zakażenie dróg moczowych [bez źródła; kamica jako powikłanie dny: 26].
• Choroba nerek, przyjmowanie leków moczopędnych lub planowana ostra dieta odchudzająca: omów z lekarzem [1,17,26].

Mity

• „Dieta ubogopurynowa wyleczy dnę." Dieta tłumaczy co najwyżej ok. 0,3% zmienności kwasu moczowego, a ACR ocenia pewność dowodów dla ograniczenia puryn jako niską [1,12].
• „Trzeba unikać wszystkich warzyw bogatych w puryny (szpinak, strączki)." W dużej kohorcie takie warzywa nie zwiększały ryzyka dny [5].
• „Wino jest bezpieczne, tylko piwo szkodzi." Wino nie wypadło istotnie w kohorcie, ale w badaniu napadów wino też wiązało się z większym ryzykiem [6,19].
• „Napoje dietetyczne szkodzą tak samo jak słodzone." Napoje dietetyczne nie wiązały się z dną; słodzone tak [7].
• „Wiśnie leczą dnę." Dobre badania są małe; ACR nie wydał zaleceń o wiśniach [1,9,10,21].
• „Witamina C obniża kwas moczowy, więc zacznij ją brać." Spadek jest mały (0,35 mg/dl), a ACR odradza suplementację [1,15].
• „Im ostrzejsza głodówka, tym lepiej." Szybkie zmiany masy ciała mogą wywołać napad; zalecenie to stopniowe chudnięcie [1,26].
• „Piwo bezalkoholowe jest zakazane." Polskie źródło dla pacjentów tak twierdzi, ale nie znalazłem badań na ten temat [4].
• „Dieta zastąpi lek." Wytyczne zalecają leczenie obniżające kwas moczowy do celu poniżej 6 mg/dl [1,2].

Źródła

1. FitzGerald JD, Dalbeth N, Mikuls T i wsp. 2020 American College of Rheumatology Guideline for the Management of Gout. Arthritis Care Res (Hoboken) 2020;72(6):744–760 (też Arthritis Rheumatol 2020;72(6):879–895). Wytyczne (pełny tekst przeczytany w ok. połowie, w tym tabela zaleceń stylu życia i uzasadnienie). https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32391934/ (PMC10563586; DOI: 10.1002/acr.24180)
2. Richette P, Doherty M, Pascual E i wsp. 2016 updated EULAR evidence-based recommendations for the management of gout. Ann Rheum Dis 2017;76(1):29–42. Wytyczne (tylko abstrakt). https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27457514/
3. Maślińska M. Dna moczanowa i choroba wywołana przez kryształy dwuwodnego pirofosforanu wapnia. Reumatologia 2016:105–109 (oznaczone jako wytyczne). Polskie zalecenia; treści nie otworzyłem (tylko tytuł i bibliografia). https://reu.termedia.pl/Gout-and-calcium-pyrophosphate-dihydrate-deposition-disease,161403,0,1.html (DOI: 10.5114/reum.2016.60011)
4. Zimmermann-Górska I. Dieta w leczeniu dny moczanowej. Medycyna Praktyczna dla pacjentów, 2014. Polska informacja dla pacjentów (opinia eksperta). https://www.mp.pl/pacjent/dieta/lista/105131,dieta-w-leczeniu-dny-moczanowej
5. Choi HK, Atkinson K, Karlson EW, Willett W, Curhan G. Purine-rich foods, dairy and protein intake, and the risk of gout in men. N Engl J Med 2004;350(11):1093–1103. Badanie obserwacyjne (kohorta, abstrakt). https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15014182/ (DOI: 10.1056/NEJMoa035700)
6. Choi HK, Atkinson K, Karlson EW, Willett W, Curhan G. Alcohol intake and risk of incident gout in men: a prospective study. Lancet 2004;363(9417):1277–1281. Badanie obserwacyjne (kohorta, abstrakt). https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15094272/ (DOI: 10.1016/S0140-6736(04)16000-5)
7. Choi HK, Curhan G. Soft drinks, fructose consumption, and the risk of gout in men: prospective cohort study. BMJ 2008;336(7639):309–312. Badanie obserwacyjne (kohorta, abstrakt). https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18244959/
8. Zhang Y, Chen C, Choi H, Chaisson C, Hunter D, Niu J, Neogi T. Purine-rich foods intake and recurrent gout attacks. Ann Rheum Dis 2012;71(9):1448–1453. Badanie obserwacyjne (case-crossover, abstrakt). https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22648933/ (DOI: 10.1136/annrheumdis-2011-201215)
9. Zhang Y, Neogi T, Chen C, Chaisson C, Hunter DJ, Choi HK. Cherry consumption and decreased risk of recurrent gout attacks. Arthritis Rheum 2012;64(12):4004–4011. Badanie obserwacyjne (case-crossover, abstrakt). https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23023818/ (DOI: 10.1002/art.34677)
10. Chen PE, Liu CY, Chien WH, Chien CW, Tung TH. Effectiveness of Cherries in Reducing Uric Acid and Gout: A Systematic Review. Evid Based Complement Alternat Med 2019. Przegląd systematyczny (6 badań, bez metaanalizy; abstrakt). https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31885677/
11. Rai SK, Fung TT, Lu N, Keller SF, Curhan GC, Choi HK. The Dietary Approaches to Stop Hypertension (DASH) diet, Western diet, and risk of gout in men: prospective cohort study. BMJ 2017;357:j1794. Badanie obserwacyjne (kohorta, abstrakt). https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28487277/ (DOI: 10.1136/bmj.j1794)
12. Major TJ, Topless RK, Dalbeth N, Merriman TR. Evaluation of the diet wide contribution to serum urate levels: meta-analysis of population based cohorts. BMJ 2018;363:k3951. Metaanaliza badań przekrojowych (abstrakt). https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30305269/ (DOI: 10.1136/bmj.k3951)
13. Choi HK, Willett W, Curhan G. Coffee consumption and risk of incident gout in men: a prospective study. Arthritis Rheum 2007;56(6):2049–2055. Badanie obserwacyjne (kohorta, abstrakt). https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17530645/ (DOI: 10.1002/art.22712)
14. Choi HK, Curhan G. Coffee consumption and risk of incident gout in women: the Nurses' Health Study. Am J Clin Nutr 2010;92(4):922–927. Badanie obserwacyjne (kohorta, abstrakt). https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20739424/ (DOI: 10.3945/ajcn.2010.29565)
15. Juraschek SP, Miller ER 3rd, Gelber AC. Effect of oral vitamin C supplementation on serum uric acid: a meta-analysis of randomized controlled trials. Arthritis Care Res 2011;63(9):1295–1306. Metaanaliza (abstrakt). https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21671418/ (DOI: 10.1002/acr.20519)
16. Choi HK, Gao X, Curhan G. Vitamin C intake and the risk of gout in men: a prospective study. Arch Intern Med 2009;169(5):502–507. Badanie obserwacyjne (kohorta, abstrakt). https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19273781/ (DOI: 10.1001/archinternmed.2008.606)
17. Choi HK, Atkinson K, Karlson EW, Curhan G. Obesity, weight change, hypertension, diuretic use, and risk of gout in men: the Health Professionals Follow-up Study. Arch Intern Med 2005;165(7):742–748. Badanie obserwacyjne (kohorta, abstrakt). https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15824292/ (DOI: 10.1001/archinte.165.7.742)
18. Dalbeth N, Ames R, Gamble GD i wsp. Effects of skim milk powder enriched with glycomacropeptide and G600 milk fat extract on frequency of gout flares: a proof-of-concept randomised controlled trial. Ann Rheum Dis 2012;71(6):929–934. RCT (abstrakt). https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22275296/ (DOI: 10.1136/annrheumdis-2011-200156)
19. Neogi T, Chen C, Niu J, Chaisson C, Hunter DJ, Zhang Y. Alcohol quantity and type on risk of recurrent gout attacks: an internet-based case-crossover study. Am J Med 2014;127(4):311–318. Badanie obserwacyjne (case-crossover, abstrakt). https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24440541/ (DOI: 10.1016/j.amjmed.2013.12.019)
20. Williams PT. Effects of diet, physical activity and performance, and body weight on incident gout in ostensibly healthy, vigorously active men. Am J Clin Nutr 2008;87(5):1480–1487. Badanie obserwacyjne (kohorta biegaczy, abstrakt). https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18469274/ (DOI: 10.1093/ajcn/87.5.1480)
21. Pardali EC, Gkouvi A, Nasiou K i wsp. Effect of Diet and Dietary Supplements on Gout-Related Outcomes: A Systematic Review of Randomised Controlled Trials. Mediterr J Rheumatol 2025;36(4):524–538. Przegląd systematyczny badań z losowym przydziałem (bez metaanalizy; pełny tekst). https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12869332/
22. Mustafa M, Alshamrani S, Alghamdi L i wsp. Impact of lifestyle factors and dietary patterns on serum uric acid levels and disease activity in gout: a systematic review. J Health Popul Nutr 2025;44:223. Przegląd systematyczny (8 badań, głównie obserwacyjnych; pełny tekst, o niskiej jakości metodologicznej). https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12225473/
23. Habib G, Badarny S, Khreish M i wsp. The impact of Ramadan fast on patients with gout. J Clin Rheumatol 2014;20(7):353–356. Badanie obserwacyjne z grupą kontrolną (21 vs 22 osoby; abstrakt). https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25275760/
24. Hauk L. Prevention of Recurrent Nephrolithiasis: Dietary and Pharmacologic Options Recommended by the ACP. Am Fam Physician 2015;92(4):311. Streszczenie wytycznych American College of Physicians (Ann Intern Med 2014;161(9):659–667). https://www.aafp.org/pubs/afp/issues/2015/0815/p311.html
25. Agarwal MM, Singh SK, Mavuduru R, Mandal AK. Preventive fluid and dietary therapy for urolithiasis: an appraisal of strength, controversies and lacunae of current literature. Indian J Urol 2011;27(3):310–319. Przegląd narracyjny. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3193729
26. NHS. Gout. Strona informacyjna dla pacjentów (Wielka Brytania). https://www.nhs.uk/conditions/gout/

Weryfikacja

• zgodne – ACR 2020: 57 pytań, 42 zalecenia (16 mocnych); mocne: leczenie obniżające kwas moczowy przy guzkach, uszkodzeniu stawów lub częstych napadach, allopurinol pierwszego wyboru także przy chorobie nerek, niskie dawki początkowe, cel <6 mg/dl, profilaktyka ≥3–6 miesięcy; zalecenia stylu życia (alkohol, puryny, syrop glukozowo-fruktozowy, redukcja masy ciała, przeciw witaminie C) są warunkowe, pewność niska lub bardzo niska; wiśnie i białko mleczne bez zaleceń [1].
• zgodne – ACR 2020, liczby z uzasadnienia: alkohol −1,6 mg/dl, +40% ryzyka napadu przy >1–2 porcjach, fruktoza 1 g/kg podnosi kwas moczowy o 1–2 mg/dl, utrata 5 kg −1,1 mg/dl (n = 11), operacja bariatryczna −34,3 kg i −2,0 mg/dl (n = 12), BMI +5% = +60% szans nawrotu, −5% = −40%, witamina C dwa RCT (n = 29 i 40) bez istotnego efektu; druga połowa tekstu ACR (od znaku 100 000) to wyłącznie bibliografia, bez nowych twierdzeń [1].
• zgodne – Choi 2004 NEJM: 47 150 mężczyzn, 12 lat, 730 przypadków, mięso RR 1,41 (1,07–1,86), owoce morza 1,51 (1,17–1,95), nabiał 0,56 (0,42–0,74), warzywa bogate w puryny bez związku [5].
• zgodne – Choi 2004 Lancet: alkohol 10–14,9 g RR 1,32; 15–29,9 g 1,49; 30–49,9 g 1,96; ≥50 g 2,53 (1,73–3,70); piwo 1,49 (1,32–1,70), mocne 1,15 (1,04–1,28), wino 1,04 (0,88–1,22) [6].
• zgodne – Choi i Curhan 2008 BMJ: 46 393 mężczyzn, 755 przypadków, napoje słodzone 1/dzień RR 1,45, ≥2/dzień 1,85 (1,08–3,16), dietetyczne bez związku, fruktoza 2,02 (1,49–2,75) [7].
• zgodne – Zhang 2012 (puryny): 633 osoby, OR 4,76 / 2,41 / 1,39 dla najwyższej piątki (całość, zwierzęce, roślinne) [8]; Zhang 2012 (wiśnie): OR 0,65 (0,50–0,85), ekstrakt 0,55 (0,30–0,98), z allopurinolem 0,25 (0,15–0,42) [9].
• zgodne – Choi 2005 (otyłość): BMI 25–29,9 RR 1,95; 30–34,9 2,33; ≥35 2,97; utrata ≥10 funtów 0,61 (0,40–0,92); nadciśnienie 2,31; leki moczopędne 1,77 [17]. Przeliczenia funtów na kilogramy są własne.
• zgodne – Rai 2017 BMJ: 44 444 mężczyzn, 26 lat, 1731 przypadków, DASH RR 0,68 (0,57–0,80), dieta zachodnia 1,42 (1,16–1,74) [11]; Major 2018 BMJ: 16 760 osób, ≤0,3% zmienności na miarę diety, 23,9% geny [12].
• zgodne – Choi 2007 i 2010 (kawa): mężczyźni 45 869, 757 przypadków, ≥6 filiżanek RR 0,41 (0,19–0,88), bezkofeinowa 1–3 filiżanki 0,67; kobiety 89 433, 896 przypadków, ≥948 ml 0,43 (0,30–0,61) [13,14]; Juraschek 2011: 13 RCT, 556 osób, −0,35 mg/dl (−0,66 do −0,03), I² = 77% [15]; Choi 2009 (witamina C): 46 994 mężczyzn, ≥1500 mg RR 0,55 [16]; Neogi 2014: 724 osoby, 1,36 i 1,51 [19]; Williams 2008: 28 990 biegaczy, 228 przypadków [20].
• poprawione – Habib 2014 (Ramadan): było „nie stwierdzono istotnego wzrostu” bez liczb, jest: 21 chorych na poście i 22 w kontroli, kwas moczowy 7,92 → 8,11 mg/dl (p = 0,707), bez różnicy w napadach dny i kamicy; badanie małe, wniosek ostrożny [23].
• poprawione – Pardali 2025: było „27 publikacji, ok. 21 różnych badań”, jest: autorzy podają 27 badań (rachunek „ok. 21” był moim szacunkiem, usunięty); przegląd narracyjny, bez metaanalizy i GRADE, wniosek „niejednoznaczne” [21].
• poprawione – wniosek: było „zalecają obniżanie kwasu moczowego lekiem do <6 mg/dl” bez zastrzeżeń, jest: mocne zalecenie ACR dotyczy osób z guzkami, uszkodzeniem stawów lub częstymi napadami; EULAR 2016 każe rozważyć leczenie od pierwszej wizyty [1,2].
• zgodne – Dalbeth 2012: 120 osób, 3 miesiące, napadów mniej we wszystkich grupach, istotnie większy spadek w grupie z mlekiem wzbogaconym (p = 0,031; vs laktoza p = 0,044); kwas moczowy we krwi nie podany w abstrakcie (frakcyjne wydalanie poprawione) [18]; brak różnicy kwasu moczowego pochodzi z przeglądu [21].
• zgodne – Mustafa 2025: 8 badań, 47 879 uczestników, 5 kohort, 2 case-crossover, 1 RCT; autorzy sygnalizują ograniczenia jakości i możliwe podwójne liczenie uczestników [22]. Chen 2019 (wiśnie): 6 badań, bez metaanalizy [10]. Hauk 2015 / ACP: ≥2 l moczu na dobę, nawroty kamicy ↓ co najmniej o 50%, głównie kamica wapniowa [24]; Agarwal 2011: 5–10% kamieni z kwasu moczowego [25]; NHS: pilna pomoc przy bólu stawu z gorączką, dreszczami, nudnościami; ≤14 jednostek alkoholu tygodniowo; diety-cuda niewskazane [26].
• nie do sprawdzenia – ryby tłuste: OR 0,74 (0,54–0,99) dla ≥2 porcji (Zhang 2019, 724 osoby) przytoczone wyłącznie za przeglądem Mustafa [22]; pracy źródłowej nie znalazłem (wyszukiwanie w Europe PMC nie zwróciło jej), więc liczba jest z drugiej ręki.
• nie do sprawdzenia – EULAR 2016: tylko abstrakt (strona czasopisma zwróciła błąd 403), zalecenia dietetyczne EULAR niedostępne [2]. Polskie zalecenia Maślińska 2016: otwarto stronę z tytułem i bibliografią, ale nie treść PDF, więc żadnych twierdzeń dietetycznych z nich nie przytoczono [3]. Polska informacja dla pacjentów (Zimmermann-Górska 2014) to opinia eksperta bez własnych danych; jej twierdzenia o piwie bezalkoholowym i witaminie C nie mają potwierdzenia w znalezionych badaniach [4].
• nie do sprawdzenia – czerwone flagi bez źródła: pierwszy napad i brak poprawy po leczeniu, kolka nerkowa/krew w moczu, ostrożność z niesteroidowymi lekami przeciwzapalnymi przy chorobie nerek (oznaczone [bez źródła]); nawodnienie i trening w napadzie: brak badań w dnie.