Dobrych badań o jedzeniu, piciu i treningu z ileostomią jest mało, a większość porad to opinie ekspertów. Najlepiej opisane jest odwodnienie: ok. 6 na 100 osób wraca z jego powodu do szpitala w ciągu 30 dni. Gdy stomia wydziela dużo treści, eksperci zalecają ograniczyć wodę i herbatę do 0,5–1 l na dobę oraz sączyć roztwór glukozowo-solny z co najmniej 90 mmol/l sodu. Po okresie gojenia nie trzeba z góry wykluczać produktów z błonnikiem.
Słabe dowody: małe badania, wyniki mieszane. Jak oceniamy badania
Odwodnienie po utworzeniu ileostomii jest częste. W zbiorczej analizie 71 badań (82 451 chorych) ok. 6 na 100 osób wracało do szpitala z odwodnieniem w ciągu 30 dni, a ok. 20 na 100 z jakiegokolwiek powodu. Odwodnienie było przyczyną ok. 26 na 100 wszystkich powrotów. To obserwacje bez losowego przydziału, a wyniki badań bardzo się różniły, podobnie jak definicje odwodnienia.
Odwodnienie częściej kończyło się powrotem do szpitala u osób w wieku co najmniej 65 lat, z otyłością (BMI co najmniej 30), cukrzycą, nadciśnieniem, chorobą nerek, przyjmujących regularnie leki moczopędne i po operacji z wytworzeniem zbiornika jelitowego (zbiorcza analiza 10 badań, 27 089 chorych). Inna zbiorcza analiza 22 badań: po ileostomii zabezpieczającej (czasowej, chroniącej świeże połączenie jelit) odwodnienie miało ok. 9 na 100 osób, czyli ponad 3 razy częściej niż bez ileostomii. W 3 badaniach czynność nerek pozostała gorsza nawet po ustąpieniu odwodnienia.
Definicje stomii o dużej wydajności (wydzielającej dużo treści) różnią się: powyżej 1,5–2,0 l na dobę, powyżej 2 l na dobę albo powyżej 1 500 ml utrzymujące się ponad 72 godziny. Prawidłowa, ustabilizowana ileostomia wydala 600–1 200 ml na dobę. Do 31 na 100 stomii jelita cienkiego ma dużą wydajność: wczesną (do 3 tygodni po operacji) 16 na 100, późną 4 na 100.
Płyn ze stomii jelita cienkiego zawiera ok. 100 mmol/l sodu (80–140), niezależnie od tego, co się pije. Woda i napoje z sodem poniżej ok. 90 mmol/l powodują wypływ sodu z krwi do jelita. W badaniu na 7 osobach picie wody lub herbaty zwiększało utratę sodu ze stomii u wszystkich.
Zalecenie ekspertów, gdy stomia wydziela dużo treści: płyny o małej zawartości soli (woda, herbata, kawa, soki) do 0,5–1,0 l na dobę oraz sączony roztwór glukozowo-solny z co najmniej 90 mmol/l sodu (łącznie co najmniej 1 l na dobę). W badaniu na 6 osobach z jejunostomią (stomią z początku jelita cienkiego), w którym te same osoby próbowały po kolei różnych sposobów, sączony roztwór dawał zysk sodu +96 mmol na dobę. Bez dodatku organizm tracił 16 mmol, a z kapsułkami z solą zyskiwał 66 mmol.
Loperamid (lek przeciwbiegunkowy): w jedynym nowszym badaniu z losowym przydziałem na 12 osobach (12 mg na dobę przez 3 dni) ilość treści ze stomii spadła u typowej osoby o 16,5%. U jednych wzrosła o 5%, u innych spadła o 46%. Efekt był prawdopodobnie prawdziwy, ale mniejszy niż próg, od którego uznaje się poprawę za ważną w praktyce (20%). Dawki z protokołów (4 mg 4 razy dziennie, do 16 mg 4 razy dziennie pod kontrolą EKG) to opinie ekspertów.
Pianki z żelatyną: w badaniu, w którym te same osoby próbowały pianek i porównania po kolei (31 włączonych, 28 ukończyło), 3 pianki 3 razy dziennie przez tydzień obniżyły ilość treści u typowej osoby o 75 ml na dobę. Spadek wystąpił u 20 z 28 osób. Efekt jest mały, ale prawdopodobnie prawdziwy. Banany, ryż, makaron i ziemniaki jako zagęszczacze nie mają badań.
W badaniu na 53 osobach z ileostomią ponad 85% unikało pewnych produktów, głównie owoców i warzyw, często dlatego, że tak im poradzono (71% w 6.–10. tygodniu po operacji). Autorzy sugerują, żeby po okresie gojenia nie wykluczać produktów z góry, jeśli po ponownym wprowadzeniu nie sprawiają problemów. Długie ograniczanie owoców i warzyw może obniżać gęstość kości i poziom witaminy B12.
Niedrożność ujścia stomii po czasowej ileostomii pętlowej to głównie problem anatomiczny. Szanse blokady są ok. 3,5–4 razy większe przy grubszym mięśniu prostym brzucha, ok. 4 razy większe przy dużej wydajności i ok. 6,5 raza większe przy ileostomii pętlowej niż końcowej. Blokada dotyczyła ok. 14–16 na 100 osób w zbiorczych analizach badań obserwacyjnych. Streszczenia nie podają wyników dla diety ani błonnika.
Przepuklina wokół stomii: czynniki ryzyka (zbiorcza analiza 16 badań, 2 031 chorych) to wyższe BMI (ok. 1,3 raza większe ryzyko), starszy wiek, płeć żeńska (ok. 2,5 raza), większy otwór w powięzi, czyli mocnej warstwie ściany brzucha (ok. 2,8 raza), i wyłonienie stomii przez jamę brzuszną (ok. 2,4 raza). Siatka wszywana zapobiegawczo zmniejszała przepuklinę przy kolostomii końcowej (ok. 3 razy rzadziej), ale w obserwacji ponad 2 lata efekt nie był już pewny. Dla ileostomii brak osobnych dowodów.
Ćwiczenia: zbiorcza analiza porównująca wiele metod wskazuje, że ćwiczenia wzmacniające mięśnie brzucha wyraźnie zmniejszają ryzyko przepukliny. Opiera się jednak na 3 badaniach (1 z losowym przydziałem, 2 wsteczne; 476 chorych), wyniki mocno się między nimi różniły i żadne nie dotyczyło wyłącznie ileostomii. Sama stomia rzadko jest przeciwwskazaniem do sportu. Zaleca się stopniowy trening mięśni tułowia i unikanie nagłych wzrostów ciśnienia w jamie brzusznej (z przeglądu opisowego).
Dieta: brak badań, które ustalałyby, jak długo ograniczać błonnik i które produkty blokują stomię. Przegląd 31 badań i 44 prac eksperckich uznaje, że porady opierają się głównie na opiniach ekspertów. Przegląd z 2024 r. znalazł tylko 6 badań z losowym przydziałem (95 chorych z nieswoistym zapaleniem jelit, np. chorobą Crohna), prawie wszystkie sprzed ponad 20 lat.
W zbiorczej analizie 71 badań (82 451 chorych) ok. 6 na 100 osób wracało do szpitala z odwodnieniem w ciągu 30 dni, a ok. 20 na 100 z jakiegokolwiek powodu. Odwodnienie było przyczyną ok. 26 na 100 wszystkich powrotów. To obserwacje bez losowego przydziału, a wyniki badań bardzo się różniły, podobnie jak definicje odwodnienia.
Odwodnienie częściej kończyło się powrotem do szpitala u osób w wieku co najmniej 65 lat, z otyłością (BMI co najmniej 30), cukrzycą, nadciśnieniem, chorobą nerek, przyjmujących regularnie leki moczopędne i po operacji z wytworzeniem zbiornika jelitowego (zbiorcza analiza 10 badań). Inna analiza wykazała, że po ileostomii zabezpieczającej (czasowej, chroniącej świeże połączenie jelit) odwodnienie ma ok. 9 na 100 osób, czyli ponad 3 razy częściej niż bez ileostomii. W 3 badaniach czynność nerek pozostała gorsza nawet po ustąpieniu odwodnienia.
Nie zawsze. Gdy stomia wydziela dużo treści (powyżej ok. 1,5–2 l na dobę), woda i herbata zwiększają utratę sodu ze stomii, bo płyn ze stomii zawiera ok. 100 mmol/l sodu. Eksperci zalecają wtedy ograniczyć płyny o małej zawartości soli (woda, herbata, kawa, soki) do 0,5–1 l na dobę i sączyć roztwór glukozowo-solny z co najmniej 90 mmol/l sodu. Ogólne ulotki zalecające 2–3 l płynów dziennie nie uwzględniają tej sytuacji, więc ilość płynów ustal z lekarzem lub pielęgniarką stomijną.
To stomia, z której wypływa tyle płynu, że organizm traci wodę, sód i często magnez. Definicje różnią się: powyżej 1,5–2,0 l na dobę, powyżej 2 l na dobę albo powyżej 1 500 ml utrzymujące się ponad 72 godziny. Prawidłowa, ustabilizowana ileostomia wydala 600–1 200 ml na dobę. Dużą wydajność ma do 31 na 100 stomii jelita cienkiego: wczesną (do 3 tygodni po operacji) 16 na 100, późną 4 na 100.
Na 1 litr wody: 20 g glukozy, 2,5 g wodorowęglanu sodu (sody oczyszczonej; przy nietolerancji cytrynian sodu) i 3,5 g soli kuchennej, co daje ok. 90 mmol/l sodu. Przygotowuj go świeży codziennie, wyrzuć po 24 godzinach, nie dodawaj lodu i sącz przez cały dzień. Bywa potrzebne 2–3 l na dobę. To zalecenie szpitalne, a nie wynik badania z losowym przydziałem, więc ilość ustal z lekarzem.
Gdy stomia wydziela dużo treści, zwykle mają za mało sodu: eksperci uznali roztwory poniżej 90 mmol/l sodu, w tym napoje sportowe i Dioralyte pojedynczej mocy (ok. 60 mmol/l), za niewystarczające. Dioralyte podwójnej mocy (10 saszetek na litr) ma 120 mmol/l sodu i 40 mmol/l potasu i jest zalecane w protokole szpitalnym, o ile potas nie przekracza 4,5 mmol/l. Osiem saszetek na litr to kompromis smakowy. Ogólna ulotka dla pacjentów zaleca natomiast napoje izotoniczne przy luźnej treści.
