W ciąży, u małych dzieci, osób starszych i przewlekle chorych infekcja bywa groźniejsza, a wybór leków jest ograniczony, więc leki zawsze konsultuj z lekarzem lub farmaceutą, a gorączka u niemowlęcia poniżej 3 miesięcy to sprawa pilna. Źródła podają różne progi (wiek dziecka, tydzień ciąży), więc w zaleceniach praktycznych obowiązuje wersja ostrożniejsza.
Umiarkowane dowody: kilka badań randomizowanych albo niejednoznaczne metaanalizy. Jak oceniamy badania
Grypa jest groźniejsza w ciąży (także do dwóch tygodni po jej zakończeniu), u dzieci poniżej 5 lat (najbardziej poniżej 2 lat), u osób po 65. roku życia i u mieszkańców domów opieki. Niemowlęta poniżej 6 miesięcy mają najwyższe wskaźniki hospitalizacji i zgonów z powodu grypy. W Polsce szczepienie przeciw grypie jest zalecane corocznie każdemu od 6. miesiąca życia, jeśli nie ma przeciwwskazań. Liczbowych danych o ryzyku w poszczególnych trymestrach ciąży nie udało się potwierdzić, więc ich tu nie ma.
Szczepienie przeciw grypie w ciąży: brytyjska służba zdrowia (NHS) i Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego (PZH) uznają je za bezpieczne na każdym etapie ciąży, a PZH zaleca je niezależnie od trymestru. Według NHS chroni ciężarną i dziecko w pierwszych miesiącach po urodzeniu, a karmienie piersią po szczepieniu jest bezpieczne. PZH, streszczając duże badanie obserwacyjne (ponad 2 miliony ciąż z sześciu sezonów grypowych, bez losowego przydziału), podaje o 40% mniej hospitalizacji z powodu grypy u zaszczepionych w ciąży i brak wzrostu działań niepożądanych u kobiet i noworodków. Przeciw wirusowi RSV CDC podaje w USA szczepionkę Abrysvo między 32. a 36. tygodniem ciąży (alternatywą jest przeciwciało dla niemowlęcia); to program amerykański, a czy i jak jest to dostępne w Polsce dla ciężarnych, nie sprawdzono.
Paracetamol w ciąży: europejska agencja leków (EMA) w komunikacie z 23 września 2025 r., uzupełnionym 20 stycznia 2026 r. o nowy przegląd badań, napisała, że nie ma dowodów, iż paracetamol w ciąży powoduje autyzm u dzieci; przegląd z 2019 r. uznał wyniki badań za niejednoznaczne. Można go stosować na ból lub gorączkę, jeśli jest to klinicznie potrzebne, w najmniejszej skutecznej dawce, jak najkrócej i jak najrzadziej. NHS pisze, że paracetamol jest zazwyczaj zalecany.
Ibuprofen i inne niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ) w ciąży: amerykańska FDA (2020) zaleca ich unikanie od 20. tygodnia, bo mogą rzadko uszkadzać nerki płodu i zmniejszać ilość wód płodowych; lekarzom zaleca ograniczać przepisywanie między 20. a 30. tygodniem, a od 30. tygodnia, zgodnie z ulotkami, unikać z powodu ryzyka przedwczesnego zamknięcia przewodu tętniczego u płodu. Brytyjska MHRA (2023) mówi o unikaniu od 20. tygodnia, także leków bez recepty, chyba że lekarz uzna je za konieczne, a w trzecim trymestrze, czyli od 28. tygodnia, o przeciwwskazaniu. NHS radzi unikać ibuprofenu w ciąży, chyba że doradzi lekarz lub farmaceuta, i nie podaje progu w tygodniach. Progi 20., 28. i 30. tydzień dotyczą różnych ryzyk i różnych dokumentów; wspólne przesłanie brzmi: po 20. tygodniu nie sięgaj po te leki na własną rękę.
Leki na zatkany nos i przeziębienie w ciąży i podczas karmienia: NHS pisze, że pseudoefedryna nie jest zalecana w ciąży, bo może zmniejszać przepływ krwi do dziecka, a o środkach obkurczających mówi „nie używać w ciąży”. Polska ulotka Sudafedu (czerwiec 2020) dopuszcza go w ciąży i w karmieniu piersią tylko wtedy, gdy korzyść dla matki przewyższa ryzyko, wyłącznie po konsultacji z lekarzem. Unijny komitet PRAC (listopad 2023) wskazał dodatkowo rzadkie powikłania mózgowe po pseudoefedrynie; nie są one specyficzne dla ciąży. Pseudoefedryna może zmniejszać ilość mleka, a kodeina jest przeciwwskazana w karmieniu piersią. Niektóre leki na kaszel i przeziębienie nie są odpowiednie dla kobiet w ciąży, więc czytaj ulotkę lub pytaj farmaceutę.
Gorączka u dzieci: NHS uznaje temperaturę od 38°C za podwyższoną; u niemowlęcia poniżej 3 miesięcy od 38°C wymaga pilnego kontaktu z lekarzem, w wieku 3-6 miesięcy od 39°C. Amerykańskie CDC jako objaw alarmowy podaje każdą gorączkę u dzieci poniżej 12 tygodni oraz temperaturę powyżej 40°C, która nie ustępuje po lekach przeciwgorączkowych. Polskie Towarzystwo Pediatryczne (zalecenia 2024 dla dzieci do 36 miesięcy) uznaje gorączkę w pierwszych 3 miesiącach życia za sygnał alarmowy. Źródła różnią się o kilka dni (12 tygodni i 3 miesiące), dlatego przyjmij ostrożniejszą zasadę: każda gorączka u niemowlęcia poniżej 3 miesięcy to pilna sprawa lekarska.
Leczenie gorączki u dzieci: Polskie Towarzystwo Pediatryczne podkreśla, że głównym celem jest poprawa komfortu dziecka, a nie szybkie sprowadzenie temperatury do normy; zaleca wyłącznie paracetamol lub ibuprofen, nie zaleca podawania doodbytniczego ani naprzemiennego stosowania obu leków i nie rekomenduje kąpieli w celu obniżenia temperatury. NHS radzi też nie rozbierać dziecka i nie obmywać go, by je ochłodzić, dawać dużo płynów i karmić piersią jak zwykle. Ograniczenia wiekowe według NHS: bez paracetamolu poniżej 2 miesięcy, bez ibuprofenu poniżej 3 miesięcy lub poniżej 5 kg, przy ospie wietrznej, odwodnieniu i u dzieci z astmą bez zalecenia lekarza. Dawek tu nie podano: ustala je ulotka konkretnego leku, lekarz lub farmaceuta.
Aspiryna i kodeina u dzieci: NHS odradza aspirynę osobom poniżej 16 lat, chyba że przepisze ją lekarz, bo salicylany (szczególnie aspiryna) są wiązane z zespołem Reye'a, bardzo rzadką, groźną chorobą po infekcji wirusowej (grypie, ospie wietrznej); jej wczesnym objawem są uporczywe wymioty. Od 2015 r. w Unii Europejskiej kodeina na kaszel jest przeciwwskazana poniżej 12. roku życia, niezalecana w wieku 12-18 lat z problemami z oddychaniem oraz przeciwwskazana w karmieniu piersią i u osób, które bardzo szybko przetwarzają kodeinę w morfinę.
Środki obkurczające u dzieci: NHS pisze, że nie powinny być stosowane poniżej 6 lat; pseudoefedrynę trzeba pominąć u dzieci do 5 lat włącznie, a u dzieci 6-11 lat tabletki tylko po poradzie lekarza lub farmaceuty i nie dłużej niż 5 dni. Polska ulotka Sudafedu (czerwiec 2020) jest bardziej restrykcyjna: produkt dla dorosłych i dzieci w wieku powyżej 12 lat. Obowiązuje ostrożniejsza wersja, czyli zapisy polskiej ulotki.
Krup (zapalenie krtani u małych dzieci) to szczekający kaszel „jak foka”, ochrypły głos i świszczący wdech; zwykle mija samoistnie w ciągu około dwóch dni, ale NHS każe przy podejrzeniu krupu pilnie skontaktować się z lekarzem (może przepisać lek skracający chorobę) i odradza używanie pary. Zapalenie oskrzelików (RSV) zaczyna się jak przeziębienie, najgorsze są dni 3-5, kaszel zwykle mija w około 3 tygodnie, a swoistego leczenia nie ma; ryzyko jest największe u niemowląt poniżej 6 miesięcy, wcześniaków i dzieci z chorobami serca, płuc lub osłabioną odpornością.
Osoby starsze: od 70 do 85% zgonów związanych z sezonową grypą przypada na osoby w wieku 65 lat i więcej, a 50-70% hospitalizacji. CDC zaleca szybkie leczenie grypy, a leki przeciwwirusowe działają najlepiej, gdy zacząć je w ciągu dwóch dni od objawów. W zapaleniu płuc wywołanym pneumokokami starsze osoby mogą mieć zamiast typowych objawów głównie splątanie lub obniżoną czujność; krótkie streszczenie konferencyjne z 2020 r. (bez liczb) mówi też, że osłabiona reakcja gorączkowa może oznaczać niewykryte infekcje. Poza grypą CDC zaleca szczepienie przeciw pneumokokom (strona CDC mówi o dorosłych od 50 lat) i przeciw RSV (jedna dawka od 75 lat oraz u osób 50-74 lat z grupy ryzyka); polskich zasad szczepień przeciw RSV i pneumokokom nie sprawdzono.
Choroby przewlekłe: CDC wymienia jako zwiększające ryzyko powikłań grypy m.in. astmę, przewlekłe choroby płuc (w tym POChP), cukrzycę, choroby serca, nerek i wątroby, osłabioną odporność (choroba lub leki, np. chemioterapia, długotrwałe sterydy), przebyty udar i otyłość z BMI 40 i więcej. W astmie ryzyko zapalenia płuc jest wyższe, a CDC zaleca szczepionkę wstrzykiwaną, szczepienie przeciw pneumokokom i pisemny plan postępowania. W chorobach serca około połowa dorosłych hospitalizowanych z powodu grypy ma chorobę serca; dane obserwacyjne pokazują około 6 razy większe ryzyko zawału w tygodniu po potwierdzonej grypie. W cukrzycy leczenie i dawki leków w chorobie ustala lekarz prowadzący lub diabetolog według planu opracowanego wspólnie z pacjentem.
Miód: nie dawaj dzieciom poniżej 12. miesiąca życia. Zbiorcza analiza wielu badań z losowym przydziałem z 2026 r. (7 badań w przeglądzie, 6 w analizie, łącznie 576 dzieci, obserwacja do 3 dni) porównywała miód z lekami na ostry kaszel: w głównej analizie większość wyników nie różniła się istotnie, a korzyść dla snu była graniczna. Autorzy sami nazywają wyniki hipotezą do sprawdzenia, a nie rozstrzygnięciem.
Tak. Według amerykańskiego CDC ciąża, także do dwóch tygodni po jej zakończeniu, to czynnik zwiększający ryzyko ciężkiego przebiegu grypy. Brytyjska służba zdrowia (NHS) każe osobie w ciąży lub niedawno po porodzie, która ma objawy grypy, pilnie skontaktować się z lekarzem rodzinnym. Liczbowych danych o ryzyku w poszczególnych trymestrach nie udało się potwierdzić, więc ich nie podajemy.
Instytucje zalecają takie szczepienie. Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego (PZH) zaleca szczepienie kobiet, które są lub będą w ciąży, niezależnie od trymestru, i uznaje je za bezpieczne dla ciężarnej i płodu. NHS pisze, że szczepionka jest bezpieczna na każdym etapie ciąży, chroni ciężarną i dziecko w pierwszych miesiącach po urodzeniu, a karmienie piersią po szczepieniu jest bezpieczne. Streszczenie PZH dużego badania obserwacyjnego (ponad 2 miliony ciąż z sześciu sezonów grypowych) podaje o 40% mniej hospitalizacji z powodu grypy u zaszczepionych w ciąży i brak wzrostu działań niepożądanych u kobiet i noworodków. To badanie bez losowego przydziału; o szczepieniu porozmawiaj z lekarzem prowadzącym.
Nie ma na to dowodów, napisała europejska agencja leków (EMA) 23 września 2025 r., a 20 stycznia 2026 r. uzupełniła komunikat o nowy przegląd badań. Przegląd z 2019 r. uznał wyniki badań za niejednoznaczne. Zalecenia w UE się nie zmieniają: paracetamol można stosować w ciąży na ból lub gorączkę, jeśli jest to klinicznie potrzebne, w najmniejszej skutecznej dawce, jak najkrócej i jak najrzadziej. NHS też pisze, że paracetamol jest zazwyczaj zalecany. Leki w ciąży konsultuj z lekarzem prowadzącym lub farmaceutą.
Nie na własną rękę. NHS radzi unikać ibuprofenu w ciąży, chyba że doradzi lekarz lub farmaceuta. Amerykańska FDA zaleca unikać ibuprofenu i innych niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ) od 20. tygodnia ciąży, bo mogą rzadko uszkadzać nerki płodu i zmniejszać ilość wód płodowych. Brytyjska MHRA pisze o tym samym także w odniesieniu do leków bez recepty, chyba że lekarz uzna je za konieczne. Po 20. tygodniu nie sięgaj po te leki na własną rękę, tylko skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.
Źródła podają różne progi, bo dotyczą różnych ryzyk i różnych dokumentów. FDA (2020) zaleca unikać NLPZ od 20. tygodnia, lekarzom radzi ograniczać przepisywanie między 20. a 30. tygodniem, a od 30. tygodnia, zgodnie z ulotkami, unikać z powodu ryzyka przedwczesnego zamknięcia przewodu tętniczego u płodu. MHRA (2023) mówi o unikaniu od 20. tygodnia, a w trzecim trymestrze, czyli od 28. tygodnia, o przeciwwskazaniu. NHS nie podaje progu w tygodniach. Najbezpieczniejsza wspólna zasada: po 20. tygodniu nie bierz tych leków na własną rękę, tylko skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.
Tylko po konsultacji z lekarzem lub farmaceutą. NHS pisze, że pseudoefedryna nie jest zalecana w ciąży, bo może zmniejszać przepływ krwi do dziecka, a o środkach obkurczających mówi „nie używać w ciąży”. Według polskiej ulotki Sudafedu (czerwiec 2020) w ciąży i w karmieniu piersią wolno go stosować tylko wtedy, gdy korzyść dla matki przewyższa ryzyko, i wyłącznie po konsultacji z lekarzem. Unijny komitet PRAC (2023) wskazał dodatkowo rzadkie powikłania mózgowe po pseudoefedrynie; nie są one specyficzne dla ciąży. Niektóre leki na kaszel i przeziębienie nie są odpowiednie dla kobiet w ciąży, więc czytaj ulotkę lub zapytaj farmaceutę.
