Infekcje w ciąży, u dzieci i osób starszych: co się zmienia i kiedy do lekarza: pełny raport

Wniosek

W ciąży, u małych dzieci, osób starszych i przewlekle chorych infekcja przebiega i jest leczona inaczej niż u zdrowego dorosłego, a margines błędu jest mniejszy. Grypa jest groźniejsza w ciąży, u małych dzieci i po 65. roku życia, a szczepienie i wczesny kontakt z lekarzem (leki przeciwwirusowe najlepiej działają, gdy zacząć je w ciągu dwóch dni od objawów) to główne narzędzia ochrony [17][18][19][22]. W ciąży Europejska Agencja Leków nadal uznaje paracetamol za lek na ból i gorączkę (najmniejsza skuteczna dawka, jak najkrócej) [13]. Dla ibuprofenu i innych niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ) amerykańska FDA zaleca unikanie od 20. tygodnia ciąży (a według ulotek od 30. tygodnia nie stosować), a brytyjska MHRA unikanie od 20. tygodnia i przeciwwskazanie od 28. tygodnia [14][15]. U dzieci najważniejsze są wiek (gorączka u niemowlęcia poniżej 3 miesięcy to sprawa pilna dla lekarza), ograniczenia leków (aspiryna, kodeina, środki obkurczające, miód dopiero po 1. roku życia) oraz objawy alarmowe z oddychaniem, nawodnieniem i przytomnością [1][3][4][7][16][34]. Ten raport nie podaje dawek ani schematów dla dzieci i kobiet w ciąży; dawkę zawsze ustala ulotka konkretnego leku, lekarz lub farmaceuta.

Poziom dowodów

B dla ogólnych wniosków, ale z ważnym zastrzeżeniem. Tej wiedzy prawie nie da się oprzeć na badaniach z losowym przydziałem: kobiet w ciąży, niemowląt i osób bardzo chorych zwykle się do nich nie włącza z powodów etycznych. Podstawą są więc stanowiska agencji leków (EMA, FDA, brytyjska MHRA), wytyczne i strony instytucji zdrowia publicznego (CDC, brytyjska służba zdrowia NHS, Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH), zalecenia towarzystwa naukowego (Polskie Towarzystwo Pediatryczne) oraz duże badania obserwacyjne i przeglądy cytowane przez te instytucje. To są dowody rzetelne, ale inne niż przegląd wielu badań z losowym przydziałem. Część tematów ma poziom C: objawy infekcji u osób starszych bez gorączki opisuje głównie literatura kliniczna i krótkie streszczenie przeglądu (konferencyjne), a nie duże badania [25][31]. Nie znaleziono tu własnych badań polskich; polskie wątki to PZH, zalecenia PTP i jedna charakterystyka produktu leczniczego (Sudafed).

Co mówią badania

Ciąża

• Wg CDC ciąża (łącznie z dwoma tygodniami po jej zakończeniu) to czynnik podwyższonego ryzyka ciężkiego przebiegu grypy [18]. Liczbowych danych o ryzyku hospitalizacji w poszczególnych trymestrach nie udało się potwierdzić na otwartej stronie, więc ich tu nie podaję.
• Szczepienie przeciw grypie: NHS pisze, że badania pokazały, że szczepionka jest bezpieczna na każdym etapie ciąży, chroni ciężarną i dziecko w pierwszych miesiącach po urodzeniu, a karmienie piersią po szczepieniu jest bezpieczne [12]. PZH zaleca szczepienie kobiet, które są lub będą w ciąży, niezależnie od trymestru, i pisze, że takie postępowanie jest bezpieczne dla ciężarnej i płodu [32]. PZH, streszczając duże badanie obejmujące ponad 2 miliony ciąż z sześciu sezonów grypowych, podaje o 40% mniej hospitalizacji z powodu grypy u zaszczepionych w ciąży oraz brak wzrostu działań niepożądanych u kobiet i noworodków [28]. To badanie obserwacyjne, nie z losowym przydziałem, i znamy je ze streszczenia PZH.
• Leki przeciwwirusowe na grypę: CDC zaleca szybkie leczenie osobom z grup ryzyka; strona CDC o leczeniu nie omawia osobno ciąży, ale w grupach ryzyka wymienia astmę, cukrzycę i choroby serca i zaznacza, że leki działają najlepiej, gdy zacząć je w ciągu dwóch dni od objawów [22]. Decyzję podejmuje lekarz.
• Paracetamol: 23 września 2025 r. EMA (stanowisko głównego lekarza agencji, uzupełnione 20 stycznia 2026 r. o nowy przegląd badań) napisała, że nie ma dowodów, iż paracetamol w ciąży powoduje autyzm u dzieci; przegląd z 2019 r. uznał wyniki badań za niejednoznaczne. Można go stosować w ciąży na ból lub gorączkę, jeśli to klinicznie potrzebne, w najmniejszej skutecznej dawce, jak najkrócej i jak najrzadziej [13].
• Ibuprofen i inne leki z grupy NLPZ: FDA (komunikat z 15 października 2020 r.) zaleca unikać ich od 20. tygodnia ciąży, bo mogą rzadko uszkadzać nerki płodu i zmniejszać ilość wód płodowych; w większości przypadków zmiana była odwracalna w ciągu 3-6 dni po odstawieniu. Dla lekarzy: ograniczać przepisywanie między 20. a 30. tygodniem (jeśli konieczne, w najmniejszej skutecznej dawce i jak najkrócej), a od 30. tygodnia, zgodnie z ulotkami, unikać z powodu ryzyka przedwczesnego zamknięcia przewodu tętniczego u płodu. Inne leki, np. paracetamol, są wskazane jako dostępne na ból i gorączkę w ciąży [14]. Brytyjska MHRA (27 czerwca 2023 r.): unikać od 20. tygodnia ciąży, chyba że lekarz uzna za konieczne, także leków dostępnych bez recepty; NLPZ są przeciwwskazane w trzecim trymestrze, czyli od 28. tygodnia [15]. NHS: unikać ibuprofenu w ciąży, chyba że doradzi lekarz lub farmaceuta; paracetamol jest zazwyczaj zalecany; strona NHS nie podaje progu w tygodniach [9][10]. Różne instytucje podają różne progi (20., 28., 30. tydzień), bo dotyczą różnych ryzyk i różnych dokumentów. Najbezpieczniejsze, wspólne przesłanie: po 20. tygodniu nie sięgać po te leki na własną rękę, tylko skonsultować z lekarzem lub farmaceutą.
• Leki udrażniające nos i na przeziębienie: NHS pisze, że pseudoefedryna nie jest zalecana w ciąży, bo może zmniejszać przepływ krwi do dziecka [7]; o środkach obkurczających ogólnie: „nie używać w ciąży” [8]. Polska charakterystyka Sudafedu (czerwiec 2020): w ciąży i w karmieniu piersią tylko wtedy, gdy korzyść dla matki przeważa nad ryzykiem, wyłącznie po konsultacji z lekarzem [35]. Komitet PRAC (EMA, listopad 2023) wskazał dodatkowo rzadkie powikłania mózgowe po pseudoefedrynie (PRES i RCVS; nie jest to specyficzne dla ciąży) [36]. NHS ostrzega też, że niektóre leki na kaszel i przeziębienie nie są odpowiednie dla kobiet w ciąży, więc trzeba czytać ulotkę lub pytać farmaceutę [5][6].
• Karmienie piersią: NHS: paracetamol jest zwykle pierwszym wyborem, a ibuprofenu „często można użyć w razie potrzeby”, ale przed użyciem trzeba zapytać farmaceutę lub lekarza [9]. Kodeina jest przeciwwskazana w karmieniu piersią [16]. Pseudoefedryna może zmniejszać ilość mleka [7].
• RSV: CDC podaje, że w USA szczepionka Abrysvo jest podawana między 32. a 36. tygodniem ciąży (zwykle wrzesień-styczeń w większości kraju), a alternatywą jest przeciwciało podawane niemowlęciu; to program amerykański [33]. Czy i jak jest to dostępne w Polsce dla ciężarnych, nie sprawdzono.

Dzieci i niemowlęta

• Gorączka i wiek: NHS uznaje temperaturę od 38°C za podwyższoną; poniżej 3. miesiąca życia temperatura od 38°C wymaga pilnego kontaktu (w Wielkiej Brytanii numer 111), w wieku 3-6 miesięcy od 39°C; kontakt także, gdy gorączka trwa 5 dni lub dłużej, dziecko nie chce jeść, nie jest „sobą”, jest odwodnione (mało mokrych pieluch, zapadnięte oczy, brak łez przy płaczu) lub oprócz gorączki ma inne objawy, np. wysypkę [1]. CDC w liście objawów alarmowych podaje „u dzieci poniżej 12 tygodni każda gorączka” oraz temperaturę powyżej 40°C (104°F), która nie ustępuje po lekach przeciwgorączkowych [17]. Polskie Towarzystwo Pediatryczne (zalecenia 2024 dla dzieci do 36 miesięcy): gorączka w pierwszych 3 miesiącach życia powinna być „sygnałem alarmowym” [30]. Źródła różnią się o kilka dni (12 tygodni i 3 miesiące), więc rozsądna zasada na użytek aplikacji: każda gorączka u niemowlęcia poniżej 3 miesięcy to pilna sprawa lekarska.
• Cel leczenia: PTP podkreśla, że głównym celem jest poprawa komfortu dziecka, a nie szybkie sprowadzenie temperatury do normy; zaleca wyłącznie paracetamol lub ibuprofen, nie zaleca podawania doodbytniczego ani naprzemiennego stosowania obu leków i nie rekomenduje kąpieli w celu obniżenia temperatury [30]. NHS także radzi nie rozbierać dziecka i nie obmywać go, by je ochłodzić, nie przekrywać go zbyt ciepło, dawać dużo płynów i karmić piersią jak zwykle; nie podawać ibuprofenu i paracetamolu naprzemiennie, chyba że zaleci to lekarz lub pielęgniarka [1].
• Ograniczenia wiekowe z NHS: nie podawać paracetamolu dziecku poniżej 2 miesięcy; nie podawać ibuprofenu poniżej 3 miesięcy lub poniżej 5 kg, przy ospie wietrznej, przy odwodnieniu, ani dzieciom z astmą bez zalecenia lekarza; nie podawać aspiryny osobom poniżej 16 lat [1]. Strona NHS o paracetamolu dla dzieci podaje dawki według wieku i produktu, ale u najmłodszych (2-3 miesiące) wprowadza dodatkowe warunki (masa ciała, tygodnie ciąży przy urodzeniu); celowo nie przepisuję tych tabel, bo różnią się między preparatami i krajami, i odsyłam do ulotki, lekarza lub farmaceuty [11]. Decyduje ulotka produktu kupionego w Polsce.
• Zespół Reye'a: bardzo rzadka, groźna choroba, która zwykle pojawia się po przebytej infekcji wirusowej (grypa, ospa wietrzna); NHS wiąże ją z salicylanami, szczególnie aspiryną, u osób poniżej 16. roku życia i odradza aspirynę w tym wieku, chyba że przepisze ją lekarz; wczesny objaw to uporczywe wymioty [34][1].
• Kodeina na kaszel: od 2015 r. w UE przeciwwskazana poniżej 12. roku życia, niezalecana w wieku 12-18 lat z problemami z oddychaniem, przeciwwskazana w karmieniu piersią i u osób, które bardzo szybko przetwarzają kodeinę w morfinę (stanowisko CMDh z 22 kwietnia 2015 r., PRAC z 12 marca 2015 r.) [16]. NHS: niektórych leków na kaszel nie podaje się dzieciom poniżej 12 lat [5].
• Środki obkurczające: NHS pisze, że nie powinny być stosowane u dzieci poniżej 6 lat [6], a pseudoefedrynę trzeba pominąć u dzieci do 5 lat włącznie; dla dzieci 6-11 lat tabletki tylko po poradzie lekarza lub farmaceuty i nie dłużej niż 5 dni [7]. Polska charakterystyka Sudafedu (czerwiec 2020) jest bardziej restrykcyjna: produkt przeznaczony dla dorosłych i dzieci w wieku powyżej 12 lat [35]. Obowiązuje ostrożniejsza wersja, czyli według polskiej ulotki.
• Miód: nie dawać dzieciom poniżej 12. miesiąca życia [5][6]. Przegląd systematyczny z metaanalizą RCT z 2026 r. (7 badań w przeglądzie, 6 w metaanalizie, łącznie 576 dzieci, obserwacja do 3 dni) porównywał miód z lekami na ostry kaszel: w głównej analizie większość wyników nie różniła się istotnie, a korzyść dla snu była graniczna (p = 0,05); autorzy sami nazywają wyniki hipotezą do sprawdzenia, nie rozstrzygnięciem [37].
• Płyny i odwodnienie: CDC jako objaw alarmowy u dzieci wymienia odwodnienie (brak oddawania moczu przez 8 godzin, suche usta, brak łez przy płaczu) [17]; NHS przy zapaleniu oskrzelików: brak mokrej pieluchy przez 12 godzin lub więcej [4]. Para źródeł pokazuje, że próg zależy od wieku i choroby; przy niemowlęciu nie czekaj do progu, gdy dziecko wyraźnie pije mało.
• Krup (zapalenie krtani u małych dzieci): NHS: szczekający kaszel „jak foka”, ochrypły głos, świszczący wdech; zwykle mija samoistnie w ciągu około dwóch dni; nie używać pary (para nie jest zalecana); lekarz może przepisać lek skracający chorobę, dlatego przy podejrzeniu krupu NHS każe pilnie skontaktować się z lekarzem; nagły stan: trudności z oddychaniem, sine, szare lub blade usta, ślinienie, trudności z przełykaniem [3].
• Zapalenie oskrzelików (RSV): NHS: zaczyna się jak przeziębienie, najgorsze są dni 3-5, kaszel zwykle mija w około 3 tygodnie; ryzyko jest największe u niemowląt poniżej 6 miesięcy, wcześniaków i dzieci z chorobami serca, płuc lub osłabioną odpornością; nie ma swoistego leczenia [4]. CDC dodaje, że wszystkie dzieci poniżej 5 lat są grupą wyższego ryzyka powikłań grypy (najwyższe poniżej 2 lat), a niemowlęta poniżej 6 miesięcy mają najwyższe wskaźniki hospitalizacji i zgonów z powodu grypy [18].
• Szczepienia: Według PZH w Polsce szczepienie przeciw grypie jest zalecane corocznie każdemu od 6. miesiąca życia, o ile nie ma przeciwwskazań [27]; CDC podaje, że szczepionki wstrzykiwane przeciw grypie są zatwierdzone od 6. miesiąca życia [20]. Dzieci do 2 lat i osoby po 65. roku życia są według PZH najbardziej narażone na zakażenia pneumokokowe [29].

Osoby starsze (65+)

• Skala problemu: CDC podaje, że od 70 do 85% zgonów związanych z sezonową grypą przypada na osoby w wieku 65 lat i więcej, a 50-70% hospitalizacji [19].
• Szczepienie: CDC preferuje dla 65+ szczepionki wysokodawkowe lub z adiuwantem, a szczepionki donosowej nie zaleca [19]. NHS oferuje bezpłatną szczepionkę od 65. roku życia [12]. Zasad refundacji w Polsce nie sprawdzono.
• Leki przeciwwirusowe: CDC zaleca szybkie leczenie grypy; osoby 65+ powinny skontaktować się z lekarzem, gdy tylko pojawią się objawy [19]. NHS: osoba 65+ z objawami grypy ma pilnie skontaktować się z lekarzem rodzinnym lub numerem 111 [2]. Leki działają najlepiej w ciągu dwóch dni od początku objawów [22].
• Objawy mogą być nietypowe: CDC pisze, że w zapaleniu płuc wywołanym pneumokokami starsze osoby mogą mieć zamiast typowych objawów (kaszel, gorączka, duszność) przede wszystkim splątanie lub obniżoną czujność [25]. Krótkie streszczenie konferencyjne z 2020 r. (Innovation in Aging) mówi, że osłabiona reakcja gorączkowa w starszym wieku może oznaczać niewykryte infekcje; to tylko streszczenie, bez liczb i bez opisu wielkości efektu, poziom dowodów C [31]. Praktyczny wniosek: nowe splątanie lub obniżona czujność u osoby starszej są powodem kontaktu z lekarzem, nawet bez gorączki.
• Szczepienia po 65. roku życia: poza grypą CDC zaleca szczepienie przeciw pneumokokom (strona CDC mówi o dorosłych od 50 lat [24]); przeciw RSV jedna dawka dla osób od 75 lat i dla osób 50-74 lat z grupy ryzyka (strona CDC z lutego 2026 r.) [23]. PZH o szczepionce przeciw pneumokokom pisze ogólnie, że szczepionka polisacharydowa jest stosowana głównie u dorosłych powyżej 65 lat oraz u chorych przewlekle na choroby układu oddechowego, krążenia i z zaburzeniami odporności; szczegółowych polskich zaleceń dla RSV i pneumokoków w programie szczepień nie sprawdzono [29].
• Leki bez recepty: strona NHS o ibuprofenie dotyczy dorosłych (18+) i nie podaje osobnego ograniczenia dla seniorów, ale każe skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą przy chorobach serca, wątroby, nerek, astmie oraz przy lekach na nadciśnienie, przeciwzakrzepowych, sterydach i przeciwdepresyjnych [10]. NHS o pseudoefedrynie: przed użyciem powiedz lekarzowi lub farmaceucie o nadciśnieniu, chorobie serca, cukrzycy, nadczynności tarczycy, jaskrze, powiększonej prostacie, chorobach wątroby lub nerek [7]. PRAC (2023) wymienia jako przeciwwskazania ciężkie lub niekontrolowane nadciśnienie i ciężką ostrą lub przewlekłą chorobę nerek [36].

Choroby przewlekłe

• Lista chorób, w których infekcja jest groźniejsza (CDC): astma, przewlekłe choroby płuc (w tym POChP), cukrzyca i inne zaburzenia endokrynne, choroby serca, nerek i wątroby, choroby krwi, zaburzenia metaboliczne, osłabiona odporność (choroba lub leki, np. chemioterapia, długotrwałe sterydy), choroby neurologiczne, przebyty udar, otyłość z BMI 40 i więcej oraz mieszkańcy domów opieki [18].
• Astma: CDC: ryzyko ciężkich powikłań grypy jest wyższe, dorośli i dzieci z astmą częściej dostają zapalenia płuc; zaleca szczepionkę wstrzykiwaną (nie donosową), szczepienie przeciw pneumokokom i pisemny plan postępowania w astmie; osoby z astmą nie powinny używać wziewnego zanamiwiru, bo może wywołać świszczący oddech [20]. NHS: dzieci z astmą bez zalecenia lekarza nie powinny dostawać ibuprofenu [1]; ibuprofen u dorosłych z astmą lub alergią wymaga wcześniejszej konsultacji z lekarzem lub farmaceutą [10].
• Choroby serca: CDC: około połowa dorosłych hospitalizowanych z powodu grypy ma chorobę serca; badanie z 2018 r. wykazało około 6 razy większe ryzyko zawału w tygodniu po potwierdzonej grypie, a badanie z 2020 r. (ponad 80 000 dorosłych w szpitalu z grypą) około 12% nagłych poważnych problemów z sercem; szczepienie wiąże się z mniejszą liczbą niektórych zdarzeń sercowych. Osoby z niewydolnością serca mają szybko zgłaszać zmiany w oddychaniu; leków na stałe nie odstawiać bez zalecenia lekarza; zapas leków na co najmniej dwa tygodnie [21]. Są to dane obserwacyjne.
• Cukrzyca: w chorobie leczenie i dawki leków ustala lekarz prowadzący lub diabetolog, według planu opracowanego z pacjentem. MedlinePlus (NIH) opisuje ogólne zasady na czas infekcji: częściej kontrolować glikemię, pić dużo płynów bez cukru, nie pomijać ani nie podwajać leków bez zalecenia lekarza (dawki mogą wymagać zmiany) i skontaktować się z lekarzem prowadzącym, gdy objawy się nasilają lub cukier pozostaje wysoki; gdy nie ma szybkiej odpowiedzi, zgłosić się na SOR [26]. Konkretnych progów glikemii tu nie podaję: decyduje plan ustalony z lekarzem.
• Leki obkurczające i przewlekłe choroby: NHS: przed użyciem środków obkurczających skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą przy wysokim ciśnieniu, chorobach serca, cukrzycy, jaskrze, chorobach tarczycy, powiększonej prostacie; sprayów i kropli do nosa nie dłużej niż 5 dni; nie łączyć dwóch środków obkurczających [8].
• Osłabiona odporność: NHS każe osobom z osłabioną odpornością (np. chemioterapia, HIV) przy objawach grypy skontaktować się z lekarzem pilnie (rodzinny lub 111) [2]; CDC wymienia także długotrwałe sterydy i leki immunosupresyjne jako powód wyższego ryzyka [18]. Wytycznych dla przeszczepów i leczenia biologicznego nie sprawdzono.
• Zasada ogólna: osoby z chorobą przewlekłą, według NHS, które mają objawy przeziębienia, powinny skonsultować się z lekarzem (strona o przeziębieniu wymienia choroby przewlekłe i osłabioną odporność jako powód wizyty) [6].

Zalecenia praktyczne

Poniżej to, co mówią oficjalne źródła, nie zalecenia indywidualne.

• W ciąży: instytucje zalecają szczepienie przeciw grypie na każdym etapie ciąży [12][28][32]. Przy gorączce lub bólu paracetamol jest w UE nadal lekiem, który EMA dopuszcza w najmniejszej skutecznej dawce i jak najkrócej [13]. Leki w ciąży konsultuj z lekarzem prowadzącym lub farmaceutą. Ibuprofenu i innych NLPZ po 20. tygodniu nie bierz na własną rękę, a w trzecim trymestrze (MHRA: od 28. tygodnia; FDA: od 30. tygodnia) są one przeciwwskazane lub nie powinny być stosowane [14][15]. Środki obkurczające i preparaty złożone „na przeziębienie” w ciąży tylko po konsultacji z lekarzem lub farmaceutą [7][8][35]. Zawsze skonsultuj z lekarzem prowadzącym lub farmaceutą także zioła i suplementy, których tu nie omawiam.
• U dzieci: czytaj ulotkę i wiek na opakowaniu; dawkę dobiera lekarz lub farmaceuta według wieku, masy ciała i konkretnego preparatu [1][11]. Gorączka u niemowlęcia poniżej 3 miesięcy: pilnie do lekarza [1][17][30]. Nie podawać aspiryny (NHS: poniżej 16 lat) ani kodeiny (UE: poniżej 12 lat) [1][16][34]. Leki obkurczające według polskiej ulotki (Sudafed: od 12 lat); NHS dopuszcza pseudoefedrynę od 6 lat po poradzie farmaceuty [7][35]. Nie dawać miodu poniżej 12. miesiąca [5]. Dużo płynów, przy niemowlęciu karmienie piersią lub mlekiem jak dotąd [1]. Wdychanie pary z miski grozi poparzeniem dziecka [6], a przy krupie parę odradza NHS [3].
• U osób starszych: szczepienie przeciw grypie, a po konsultacji z lekarzem także przeciw pneumokokom i RSV [19][23][24]. Przy pierwszych objawach grypy szybki kontakt z lekarzem (leki przeciwwirusowe) [19]. Ostrożność z lekami przeciwbólowymi z grupy ibuprofenu przy chorobach nerek, serca i lekach na ciśnienie [10]. Obserwacja zachowania (splątanie, obniżona czujność) [25].
• Przy chorobach przewlekłych: nie odstawiać leków na stałe bez zalecenia lekarza, mieć zapas na co najmniej dwa tygodnie, mieć plan postępowania (astma, cukrzyca) [20][21][26]. W cukrzycy w czasie infekcji kontaktuj się z lekarzem prowadzącym lub diabetologiem.
• Dla każdej grupy: nie łączyć kilku preparatów z tym samym składnikiem (np. dwóch leków z paracetamolem) [2][11].

Formy i porównania

Bezpieczeństwo, skutki uboczne i interakcje

Uwaga ogólna: w Polsce numer alarmowy to 112. Źródła z Wielkiej Brytanii i USA używają numerów 999, 111 i 911; poniżej piszę „numer alarmowy (112)” tam, gdzie źródło mówi o 999.

Czerwone flagi: ciąża

• Numer alarmowy (112) lub SOR: dla dorosłych CDC wymienia jako objawy alarmowe: trudności z oddychaniem lub duszność, trwały ból lub ucisk w klatce piersiowej lub brzuchu, trwałe zawroty głowy, splątanie, niemożność wybudzenia, drgawki, brak oddawania moczu, silne osłabienie, silny ból mięśni [17]; strona CDC nie podaje osobnej listy dla ciężarnych, ale ciężarne należą do grup wyższego ryzyka [17][18]. NHS: ciężkie trudności z oddychaniem, nagły ból w klatce piersiowej, odkrztuszanie krwi [2].
• Pilny kontakt z lekarzem lub położną: wszystkie objawy grypy w ciąży lub niedawno po porodzie (NHS: ciężarna lub niedawno po porodzie z objawami grypy kontaktuje się pilnie z lekarzem rodzinnym lub numerem 111; CDC: ryzyko dotyczy także do dwóch tygodni po zakończeniu ciąży); brak poprawy po 7 dniach grypy [2][18].
• Po pseudoefedrynie: nagły silny ból głowy, mdłości, wymioty, splątanie, drgawki lub zaburzenia widzenia; wtedy przerwać lek i szukać pomocy (PRAC 2023) [36].

Czerwone flagi: niemowlęta i dzieci

• Numer alarmowy (112), według NHS: sztywny kark; wysypka, która nie blednie po przyciśnięciu szklanką; nadwrażliwość na światło; pierwszy napad drgawek gorączkowych; sine, szare lub blade (albo plamiste) usta, język i skóra; niezwykle zimne ręce i stopy; senność i trudność z obudzeniem; skrajne pobudzenie (nieustanny płacz) lub splątanie; trudności z oddychaniem, stękanie, wciąganie brzucha pod żebra, bardzo szybki oddech; dziecko nie reaguje jak zwykle lub nie interesuje się karmieniem i zwykłą aktywnością [1]. W zapaleniu oskrzelików: przerwy w oddychaniu, stękanie, wciąganie brzucha pod żebra, sinica, wiotkość [4]. W krupie: trudności z oddychaniem, sine, szare lub blade usta i język, ślinienie się, trudność w przełykaniu, senność lub wiotkość [3]. CDC: szybki oddech, sine usta lub twarz, wciąganie żeber, ból w klatce piersiowej, silny ból mięśni (dziecko nie chce chodzić), brak oddawania moczu przez 8 godzin, brak kontaktu przy czuwaniu, drgawki, gorączka powyżej 40°C nieustępująca po lekach, gorączka lub kaszel, który poprawił się i wrócił, w każdym wieku poniżej 12 tygodni każda gorączka [17].
• Pilny kontakt z lekarzem: niemowlę poniżej 3 miesięcy z temperaturą od 38°C; 3-6 miesięcy od 39°C; gorączka od 5 dni lub dłużej; dziecko nie chce jeść lub nie jest „sobą”; objawy odwodnienia; wysypka z gorączką; niepokój rodzica [1]; w zapaleniu oskrzelików brak mokrej pieluchy przez 12 godzin lub więcej, dziecko je znacznie mniej, jest nietypowo zmęczone lub drażliwe [4].
• Leki: aspiryna (poniżej 16 lat wg NHS) i objaw zespołu Reye'a: uporczywe wymioty po infekcji wirusowej [34].

Czerwone flagi: osoby starsze

• Numer alarmowy (112), według NHS i CDC: nagły ból w klatce piersiowej, ciężka duszność, odkrztuszanie krwi; trwały ból lub ucisk w klatce piersiowej lub brzuchu, trwałe zawroty głowy, splątanie, niemożność wybudzenia, drgawki, brak oddawania moczu, silne osłabienie [2][17].
• Pilny kontakt z lekarzem: każda infekcja z objawami grypy w wieku 65+ (NHS); brak poprawy po 7 dniach; kaszel dłuższy niż 3 tygodnie; poprawa i nawrót gorączki lub kaszlu; nowe splątanie lub obniżona czujność (także bez gorączki) [2][5][17][25].

Czerwone flagi: choroby przewlekłe

• Pogorszenie choroby przewlekłej w trakcie infekcji (CDC wymienia to na liście objawów alarmowych) [17]; w astmie nasilenie świszczącego oddechu lub duszności (zgodnie z planem postępowania) [20]; w niewydolności serca zmiany w oddychaniu zgłaszać od razu [21]; w cukrzycy każde nasilenie objawów lub utrzymujący się wysoki cukier: kontakt z lekarzem prowadzącym lub diabetologiem, a gdy nie ma szybkiej odpowiedzi, SOR [26]; przy osłabionej odporności każda gorączka lub objawy grypy: kontakt pilnie [2].

Interakcje i uboczne (wspólne dla grup)

• Nie łączyć kilku preparatów z paracetamolem (ryzyko przedawkowania) [2][11]. Środki obkurczające nie powinny być łączone ze sobą [8].
• Ibuprofen i inne NLPZ: NHS każe sprawdzić z lekarzem lub farmaceutą przy chorobach serca, wątroby, nerek, astmie oraz przy lekach na nadciśnienie, przeciwzakrzepowych, sterydach i przeciwdepresyjnych [10].
• Wiele produktów „na kaszel i przeziębienie” zawiera też środki obkurczające, a część nie jest odpowiednia dla kobiet w ciąży, niemowląt i dzieci; trzeba czytać ulotkę [6][8].

Mity

• „Paracetamol w ciąży powoduje autyzm, więc trzeba go unikać.” EMA (wrzesień 2025, aktualizacja styczeń 2026): nie ma dowodów, że paracetamol w ciąży powoduje autyzm; zalecenia w UE się nie zmieniają (najmniejsza skuteczna dawka, jak najkrócej) [13].
• „Ibuprofen jest bezpieczniejszy od paracetamolu, więc w ciąży też.” Od 20. tygodnia FDA i MHRA zalecają unikać ibuprofenu (FDA: od 30. tygodnia nie stosować, MHRA: od 28. tygodnia przeciwwskazany) [14][15].
• „Dziecku z gorączką trzeba zawsze zbić temperaturę do normy.” PTP i NHS: celem jest komfort dziecka, nie liczba na termometrze [1][30].
• „Dziecku można dawać aspirynę jak dorosłemu.” NHS: nie poniżej 16 lat (ryzyko zespołu Reye'a) [1][34].
• „Miód na kaszel jest dla każdego.” Nie dla niemowląt poniżej 12 miesięcy [5][6].
• „Osoba starsza z infekcją zawsze będzie miała gorączkę.” Nie: zamiast tego może być splątanie lub obniżona czujność [25][31].
• „Szczepionka na grypę w ciąży szkodzi dziecku.” NHS i PZH: szczepionka uznana za bezpieczną na każdym etapie ciąży, a badanie ze streszczenia PZH nie wykazało zwiększenia działań niepożądanych; szczepienie chroni też dziecko w pierwszych miesiącach [12][28][32].
• „Skoro cukrzyca jest pod kontrolą, infekcja nie ma znaczenia.” MedlinePlus: w chorobie dawki leków mogą wymagać zmiany, więc potrzebny jest plan „dni choroby” ustalony z lekarzem prowadzącym [26].

Źródła

Otwarte i przeczytane (WebFetch) przeze mnie:

1. NHS. High temperature (fever) in children. https://www.nhs.uk/conditions/fever-in-children/ (odczytane listopad 2026).
2. NHS. Flu. https://www.nhs.uk/conditions/flu/
3. NHS. Croup. https://www.nhs.uk/conditions/croup/
4. NHS. Bronchiolitis. https://www.nhs.uk/conditions/bronchiolitis/
5. NHS. Cough. https://www.nhs.uk/conditions/cough/
6. NHS. Common cold. https://www.nhs.uk/conditions/common-cold/
7. NHS. Pseudoephedrine: medicine for a stuffy or blocked nose. https://www.nhs.uk/medicines/pseudoephedrine/
8. NHS. Decongestants. https://www.nhs.uk/medicines/decongestants/
9. NHS. Ibuprofen for adults: pregnancy, breastfeeding and fertility. https://www.nhs.uk/medicines/ibuprofen-for-adults/pregnancy-breastfeeding-and-fertility-while-taking-ibuprofen/
10. NHS. Who can and cannot take ibuprofen. https://www.nhs.uk/medicines/ibuprofen-for-adults/who-can-and-cannot-take-ibuprofen/
11. NHS. Paracetamol for children. https://www.nhs.uk/medicines/paracetamol-for-children/ (otwarto; dawek nie przepisuję)
12. NHS. Flu vaccine (strona dla dorosłych: kto może zaszczepić się, bezpieczeństwo w ciąży). https://www.nhs.uk/vaccinations/flu-vaccine/
13. European Medicines Agency. Use of paracetamol during pregnancy unchanged in the EU, komunikat 23.09.2025, uzupełniony 20.01.2026. https://www.ema.europa.eu/en/news/use-paracetamol-during-pregnancy-unchanged-eu
14. FDA. FDA recommends avoiding use of NSAIDs in pregnancy at 20 weeks or later because they can result in low amniotic fluid, Drug Safety Communication, 15.10.2020 (aktualizacje 16.10.2020 i 1.09.2022). https://www.fda.gov/drugs/drug-safety-and-availability/fda-recommends-avoiding-use-nsaids-pregnancy-20-weeks-or-later-because-they-can-result-low-amniotic
15. MHRA. Non-steroidal anti-inflammatory drugs (NSAIDs): potential risks following prolonged use after 20 weeks of pregnancy, Drug Safety Update, 27.06.2023. https://www.gov.uk/drug-safety-update/non-steroidal-anti-inflammatory-drugs-nsaids-potential-risks-following-prolonged-use-after-20-weeks-of-pregnancy
16. EMA. Codeine-containing medicinal products for the treatment of cough or cold in paediatric patients (PRAC 12.03.2015, CMDh 22.04.2015). https://www.ema.europa.eu/en/medicines/human/referrals/codeine-containing-medicinal-products-treatment-cough-cold-paediatric-patients
17. CDC. Signs and Symptoms of Flu. https://www.cdc.gov/flu/signs-symptoms/index.html
18. CDC. People at Increased Risk for Flu Complications. https://www.cdc.gov/flu/highrisk/index.htm
19. CDC. Flu and People 65 Years and Older (aktualizacja 4.09.2026 wg strony). https://www.cdc.gov/flu/highrisk/65over.htm
20. CDC. Flu and People with Asthma (5.09.2024). https://www.cdc.gov/flu/highrisk/asthma.html
21. CDC. Flu and People with Heart Disease or History of Stroke. https://www.cdc.gov/flu/highrisk/heartdisease.html
22. CDC. Treatment of Flu. https://www.cdc.gov/flu/treatment/index.html
23. CDC. RSV vaccine guidance for adults (24.02.2026). https://www.cdc.gov/rsv/hcp/vaccine-clinical-guidance/adults.html
24. CDC. Pneumococcal vaccine recommendations (strona dla pracowników ochrony zdrowia). https://www.cdc.gov/pneumococcal/hcp/vaccine-recommendations/index.html
25. CDC. Pneumococcal Disease Symptoms and Complications. https://www.cdc.gov/pneumococcal/signs-symptoms/index.html
26. MedlinePlus (NIH). Diabetes and sick day management (patient instructions); cytowane tylko ogólne zasady. https://medlineplus.gov/ency/patientinstructions/000079.htm
27. NIZP-PZH. Szczepienia: grypa. https://szczepienia.pzh.gov.pl/szczepionki/grypa/
28. NIZP-PZH. Szczepienie przeciw grypie w okresie ciąży zmniejsza ryzyko hospitalizacji z powodu grypy (streszczenie badania, ponad 2 mln ciąż; Clinical Infectious Diseases 2018). https://szczepienia.pzh.gov.pl/szczepienie-przeciw-grypie-w-okresie-ciazy-zmniejsza-ryzyko-hospitalizacji-z-powodu-grypy/
29. NIZP-PZH. Szczepienia: pneumokoki (otwarto tylko streszczenie). https://szczepienia.pzh.gov.pl/szczepionki/pneumokoki/
30. Jackowska T, Wrotek A, Dembiński Ł, Jarmoliński T, Woroń J. Leczenie przeciwgorączkowe u dzieci w wieku 0-36 miesięcy: zalecenia Polskiego Towarzystwa Pediatrycznego. Przegląd Pediatryczny 2024;53(4):32-43 (DOI 10.26625/10111). Wytyczne towarzystwa naukowego; otwarto tylko streszczenie na stronie PTP. https://ptp.edu.pl/najnowsze-zalecenia-dotyczace-leczenia-przeciwgoraczkowego-u-dzieci-w-wieku-0-36
31. Holtzclaw B. Altered febrile responses in older adults: a systematic review. Innovation in Aging 2020;4(Suppl 1):224. Streszczenie konferencyjne (bez liczb). https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7740114/ (DOI 10.1093/geroni/igaa057.722)
32. NIZP-PZH. Kiedy kobieta w ciąży powinna zaszczepić się przeciw grypie (FAQ). https://szczepienia.pzh.gov.pl/faq/kiedy-kobieta-w-ciazy-powinna-zaszczepic-sie-przeciw-grypie/
33. CDC. RSV vaccines: protect infants (szczepionka Abrysvo w ciąży i przeciwciała dla niemowląt; program USA). https://www.cdc.gov/rsv/vaccines/protect-infants.html
34. NHS. Reye's syndrome. https://www.nhs.uk/conditions/reyes-syndrome/
35. Sudafed, 60 mg, tabletki powlekane. Charakterystyka Produktu Leczniczego, czerwiec 2020 (kopia: Medycyna Praktyczna / podyplomie.pl; aktualną wersję sprawdza się w Rejestrze Produktów Leczniczych). https://wiedza.podyplomie.pl/system/web/Sudafed-SmPC-06.2020.pdf
36. EMA. Meeting highlights from the Pharmacovigilance Risk Assessment Committee (PRAC) 27-30 November 2023 (pseudoefedryna: PRES i RCVS). https://www.ema.europa.eu/en/news/meeting-highlights-pharmacovigilance-risk-assessment-committee-prac-27-30-november-2023
37. Timm Brun M, Abreu Vianna Braga MC, Teixeira Ferraz Grunewald S. Honey vs. pharmacological treatment for acute cough in children: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Eur J Pediatr 2026;185(9). PMID 42671586 (abstrakt w Europe PMC). https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/42671586/

Weryfikacja

• zgodne – EMA, 23.09.2025, uzupełnienie 20.01.2026: brak dowodów, że paracetamol w ciąży powoduje autyzm; stosować, jeśli potrzebne, w najmniejszej skutecznej dawce, jak najkrócej i jak najrzadziej; przegląd 2019 r. niejednoznaczny [13].
• zgodne – FDA, 15.10.2020: unikać NLPZ od 20. tygodnia ciąży; ograniczać przepisywanie między 20. a 30. tygodniem; od 30. tygodnia unikać wg ulotek (przewód tętniczy); odwracalność zwykle w 3-6 dni [14].
• poprawione – było „między 20. a 30. tygodniem tylko w razie konieczności” (FDA), jest „ograniczać przepisywanie; jeśli konieczne, najmniejsza dawka i jak najkrócej” [14].
• poprawione – było MHRA „w ciąży nie sięgać po NLPZ bez porady” (bez progu), jest: dostępnych bez recepty unikać od 20. tygodnia, chyba że lekarz doradzi; przeciwwskazane w III trymestrze, czyli od 28. tygodnia [15].
• zgodne – NHS: ibuprofen w ciąży unikać, chyba że doradzi lekarz lub farmaceuta; strona nie podaje tygodni (dopisano tę uwagę) [9][10].
• zgodne – EMA, kodeina 2015: przeciwwskazana poniżej 12 lat, niezalecana 12-18 lat z problemami z oddychaniem, przeciwwskazana w karmieniu piersią i u ultraszybkich metabolizerów; PRAC 12.03.2015, CMDh 22.04.2015 [16].
• zgodne – NHS gorączka: od 38°C; poniżej 3 miesięcy od 38°C, 3-6 miesięcy od 39°C, 5 dni lub dłużej; paracetamol nie poniżej 2 miesięcy, ibuprofen nie poniżej 3 miesięcy ani 5 kg, nie przy ospie i odwodnieniu, astma tylko za radą lekarza; aspiryna nie poniżej 16 lat [1].
• poprawione – było „nie obmywać zimną wodą” (NHS), jest „nie rozbierać i nie obmywać (sponge), by ochłodzić”; strona nie wspomina o zimnej wodzie [1].
• poprawione – było „brak zainteresowania jedzeniem” na liście pilnej, jest „nie reaguje jak zwykle lub nie interesuje się karmieniem i zwykłą aktywnością”; „nie chce jeść” jest osobnie na liście 111 [1].
• zgodne – CDC, objawy alarmowe: u dzieci poniżej 12 tygodni każda gorączka; powyżej 104°F (40°C) nieustępująca po lekach; brak moczu przez 8 godzin; lista dla dorosłych [17].
• poprawione – było PTP „wymaga pilnej diagnostyki w szpitalu”, jest „powinna być sygnałem alarmowym” (dosłowny cytat ze streszczenia); reszta (komfort, tylko paracetamol lub ibuprofen, bez doodbytniczego, bez naprzemiennego, bez kąpieli) zgodna; otwarto tylko streszczenie [30].
• zgodne – pseudoefedryna NHS: nie dla dzieci do 5 lat, 6-11 po poradzie, do 5 dni; niezalecana w ciąży (przepływ krwi do dziecka); może zmniejszać mleko; środki obkurczające poniżej 6 lat nie [6][7][8].
• zgodne – Sudafed ChPL (czerwiec 2020): „dla dorosłych i dzieci w wieku powyżej 12 lat”; w ciąży i karmieniu tylko po konsultacji z lekarzem [35].
• poprawione – było „zespół Reye'a: NHS mówi o poniżej 16 lat” z odwołaniem do stron o gorączce i grypie, które go nie opisują, jest źródło [34] (NHS Reye's syndrome: salicylany, szczególnie aspiryna, poniżej 16 lat; po grypie lub ospie; uporczywe wymioty) [34][1].
• zgodne – CDC [18]: ciąża do 2 tygodni po zakończeniu, dzieci poniżej 5 lat (najwyższe ryzyko poniżej 2 lat), 65+, domy opieki; niemowlęta poniżej 6 miesięcy najwyższe wskaźniki hospitalizacji i zgonów; lista chorób (uzupełniona o choroby wątroby, krwi, metaboliczne, przebyty udar).
• zgodne – CDC 65+: 70-85% zgonów i 50-70% hospitalizacji; szczepionki wysokodawkowe lub z adiuwantem; bez szczepionki donosowej; strona z 4.09.2026 [19].
• zgodne – CDC: leki przeciwwirusowe najlepiej w ciągu dwóch dni od objawów [22]; astma i zanamiwir [20]; serce: około połowa hospitalizowanych, około 6 razy większe ryzyko zawału w tygodniu po grypie (2018), około 12% (ponad 80 000 dorosłych, 2020), zapas leków na dwa tygodnie [21].
• poprawione – było „inne [badanie] (ponad 80 000 dorosłych)”, jest „badanie z 2020 r.” [21].
• zgodne – CDC RSV dorośli: jedna dawka od 75 lat i 50-74 lat z grupy ryzyka (24.02.2026) [23]; pneumokoki: dorośli od 50 lat [24]; pneumokokowe zapalenie płuc u starszych: splątanie lub niska czujność [25].
• zgodne – PZH: ponad 2 mln ciąż, 6 sezonów, 40% mniej hospitalizacji, brak zwiększenia działań niepożądanych (Clin Infect Dis 2018, ze streszczenia); szczepienie w każdym trymestrze; szczepienie grypy od 6. miesiąca; pneumokoki: najbardziej narażone dzieci do 2 lat i osoby powyżej 65 lat [27][28][29][32].
• zgodne – NHS: szczepionka na grypę bezpieczna na każdym etapie ciąży, bezpłatna od 65 lat, bezpieczna przy karmieniu piersią [12].
• zgodne – NHS grypa: 65+, ciąża lub niedawno po porodzie, choroby przewlekłe, osłabiona odporność: pilnie lekarz rodzinny lub 111; po 7 dniach bez poprawy; numer alarmowy: ból w klatce piersiowej, ciężka duszność, krwioplucie [2].
• zgodne – NHS krup, zapalenie oskrzelików, kaszel, przeziębienie (miód poniżej 12 miesięcy, para z miski i ryzyko oparzeń, kaszel ponad 3 tygodnie, dni 3-5, brak mokrej pieluchy 12 godzin) [3][4][5][6].
• zgodne – EMA/PRAC 2023: pseudoefedryna a PRES i RCVS, objawy (silny nagły ból głowy, mdłości, wymioty, splątanie, drgawki, zaburzenia widzenia), przeciwwskazania (ciężkie lub niekontrolowane nadciśnienie, ciężka choroba nerek) [36].
• poprawione – było „przegląd z 2026 r. (6 badań, 576 dzieci w wieku 3-5 lat) ... porównywalny z lekami”, jest „7 badań w przeglądzie, 6 w metaanalizie, 576 pacjentów; wiek 3-5 lat to zakres średnich wieku; obserwacja do 3 dni; główna analiza bez istotnych różnic w większości wyników, korzyść dla snu graniczna (p = 0,05); wyniki to hipoteza” [37].
• zgodne – CDC RSV u ciężarnych: Abrysvo między 32. a 36. tygodniem ciąży, zwykle wrzesień-styczeń w USA, alternatywa to przeciwciało dla niemowlęcia; wcześniej znane tylko z wyszukiwarki, teraz otwarto stronę [33].
• zgodne – Holtzclaw 2020: streszczenie konferencyjne (Innovation in Aging 4, Suppl 1, s. 224), wniosek o osłabionej reakcji gorączkowej u starszych i możliwych niewykrytych infekcjach; bez liczb [31].
• poprawione – cukrzyca: było „cukier powyżej 240 mg/dl dłużej niż dobę, wymioty ponad 4 godziny, temperatura od 37,7°C, ketony” z progami z MedlinePlus, jest wyłącznie odesłanie do planu od diabetologa i zasada „skontaktuj się z lekarzem prowadzącym” (decyzja redakcji, bez progów mg/dl i mmol/l); wcześniejsze „co 2-4 godziny” usunięto [26].
• poprawione – było „NHS i CDC: niektóre czerwone flagi w ciąży (ciężkie wymioty, osłabione ruchy dziecka) z archiwalnej strony CDC”, jest lista objawów alarmowych dla dorosłych z aktualnej strony CDC i NHS; strona CDC o objawach nie ma osobnej listy dla ciężarnych [17].
• nie do sprawdzenia – tabela ryzyka hospitalizacji w ciąży 2,5 / 4 / 5 razy (I / II / III trymestr) przypisana do PZH (dawne N3): otwarta strona PZH FAQ nie zawiera tych liczb; usunięto razem ze źródłem.
• nie do sprawdzenia – ruchy płodu i ciężkie wymioty jako czerwone flagi w ciąży z archiwalnej strony CDC (dawne N7): strony nie otwarto; usunięto razem ze źródłem.
• nie do sprawdzenia – stanowisko ACOG o paracetamolu we wrześniu 2025 (dawne N2): strony ACOG zwracały błąd 402; usunięto razem ze źródłem i z mitu o autyzmie.
• nie do sprawdzenia – wytyczne dla domów opieki o braku gorączki mimo zakażenia (dawne N6): znane tylko z opisu w wyszukiwarce; usunięto razem ze źródłem.
• nie do sprawdzenia – baloksawir „niezalecany w ciąży” z dawnych raportów (dawne N1): strona EMA o Xofluza nie wspomina o ciąży; usunięto.
• nie do sprawdzenia – polskie ChPL: aspiryna poniżej 12 lat, NLPZ przeciwwskazane w III trymestrze i „niezalecane w I-II”, paracetamol „jeśli klinicznie uzasadnione”, ibuprofen a nerki, astma po aspirynie, preparaty złożone „na grypę” z ciążą jako przeciwwskazaniem (dawne N1 i N4): rejestr ChPL zwracał błąd 500, a ChPL aspiryny znana tylko z fragmentów wyszukiwarki; usunięto z treści. W ich miejsce stoją NHS, FDA, MHRA, EMA i jedna otwarta ChPL (Sudafed).
• nie do sprawdzenia – refundacja szczepionki przeciw grypie 50% od 60 lat i zasady na sezon 2026/2027 (dawne N1): nie sprawdzono; usunięto.
• nie do sprawdzenia – „upadki” i „brak apetytu” jako objawy infekcji u starszych oraz „kaszel gwałtownie narastający”: żadne otwarte źródło tego nie podaje; usunięto.
• nie do sprawdzenia – polskie zalecenia dla szczepień przeciw RSV i pneumokokom w programie szczepień oraz dostępność szczepienia przeciw RSV w ciąży w Polsce; dane z bazy LactMed; wytyczne dla osób po przeszczepach i na leczeniu biologicznym: nie sprawdzono.