Insulinooporność: badania i diagnostyka

Słabe dowody

Cukrzycę i stan przedcukrzycowy rozpoznaje się z glikemii na czczo, glukozy 2 h po 75 g glukozy (OGTT) i HbA1c. Insulinooporności nie da się zmierzyć jednym uniwersalnym progiem: wskaźnik HOMA-IR jest tylko pomocniczy, a krzywa insulinowa nie ma norm ani dowodów, że zmienia leczenie.

Słabe dowody: małe badania, wyniki mieszane. Jak oceniamy badania

Co mówią badania (9)

Cukrzycę rozpoznaje się z progów: HbA1c 6,5% lub więcej, glikemia na czczo 126 mg/dl lub więcej, glukoza 2 h w OGTT 200 mg/dl lub więcej. Bez wyraźnej hiperglikemii wymagane są dwa nieprawidłowe wyniki.
Umiarkowane dowodyŹródła 1, 2
Stan przedcukrzycowy to HbA1c 5,7–6,4%, glikemia na czczo 100–125 mg/dl albo glukoza 2 h w OGTT 140–199 mg/dl.
Umiarkowane dowodyŹródła 1, 2
HOMA-IR nie ma wspólnej normy. W badaniu 87 prac obserwacyjnych (235 148 dorosłych) zbiorcza częstość insulinooporności wyniosła 26,5%, ale progi w poszczególnych badaniach bardzo się różniły. Wynik pokazuje brak normy, nie to, że co czwarty dorosły jest chory.
Umiarkowane dowodyŹródło 3
Glikemia na czczo i HbA1c nie zawsze pokrywają te same osoby. W badaniu PREDAPS najgorszy profil ryzyka sercowo-naczyniowego miały osoby spełniające oba kryteria stanu przedcukrzycowego, dlatego autorzy zalecają stosowanie obu.
Umiarkowane dowodyŹródło 9
W hiszpańskim badaniu dorosłych próg HOMA-IR dla 90. percentyla wyniósł 3,46, po uwzględnieniu składowych zespołu metabolicznego 2,05, a u zdrowych mężczyzn bez cukrzycy 1,85.
Słabe dowodyŹródło 5
U nastolatków proponowane progi HOMA-IR wahają się od 1,65–1,95 do 3,82–5,22, więc nie ma jednego progu.
Słabe dowodyŹródło 4
Małe badanie u kobiet z PCOS: insulina na czczo poniżej 9,9 µU/ml nie oznaczała insulinooporności, a powyżej 18,4 µU/ml zawsze ją oznaczała. Wartości pośrednie wymagały OGTT. Badanie ma małą próbę i dotyczy jednej grupy.
Słabe dowodyŹródło 6
U 236 dzieci z otyłością najlepszymi predyktorami ryzyka cukrzycy były glukoza po 1 h powyżej 155 mg/dl i suma insulin powyżej 535 µU/ml. Badanie było retrospektywne, bez późniejszej walidacji i nie dotyczy dorosłych.
Słabe dowodyŹródło 7
Abstrakt konferencyjny z 512 pacjentami sugeruje, że insulina w OGTT nie pomaga w rozpoznawaniu stanu przedcukrzycowego. To słaby, wstępny sygnał.
Brak dowodów na efektŹródło 8

Najczęstsze pytania

Jakie badania pokazują insulinooporność?

Nie ma jednego badania, które pokazuje insulinooporność w sposób uniwersalny. Do rozpoznania cukrzycy i stanu przedcukrzycowego służą glikemia na czczo, glukoza 2 h po 75 g glukozy (OGTT) i HbA1c. Wskaźnik HOMA-IR, liczony z glikemii i insuliny na czczo, jest tylko pomocniczy.

Jakie są normy glikemii na czczo?

Poniżej 100 mg/dl jest prawidłowo. Od 100 do 125 mg/dl to stan przedcukrzycowy. Wynik 126 mg/dl lub więcej wymaga potwierdzenia, bo przy dwóch nieprawidłowych wynikach rozpoznaje się cukrzycę.

Jaka jest norma HbA1c?

Poniżej 5,7% jest prawidłowo. Od 5,7% do 6,4% to stan przedcukrzycowy. 6,5% lub więcej wymaga potwierdzenia, bo oznacza cukrzycę przy drugim nieprawidłowym wyniku.

Co oznacza wynik OGTT 2 h po 75 g glukozy?

Poniżej 140 mg/dl jest prawidłowo. Od 140 do 199 mg/dl to stan przedcukrzycowy. 200 mg/dl lub więcej to wynik wymagający potwierdzenia. Według wytycznych ADA ten test wykrywa więcej cukrzycy niż glikemia na czczo i HbA1c.

Co oznacza stan przedcukrzycowy?

To wynik między normą a cukrzycą: HbA1c od 5,7% do 6,4%, glikemia na czczo od 100 do 125 mg/dl albo glukoza 2 h w OGTT od 140 do 199 mg/dl. Ryzyko cukrzycy rośnie stopniowo, więc warto zadbać o dietę, ruch i masę ciała.

Kiedy stan przedcukrzycowy staje się cukrzycą?

Nie każdy przypadek przechodzi w cukrzycę, ale ryzyko rośnie wraz z wartościami. Wynik HbA1c 6,5% lub więcej, glikemia na czczo 126 mg/dl lub więcej albo OGTT 200 mg/dl lub więcej, potwierdzone drugim wynikiem, oznaczają cukrzycę.

Jak stosować

Zacznij od glikemii na czczo i HbA1c. Nie rozpoznawaj cukrzycy po jednym nieprawidłowym wyniku.
Przy wyniku w zakresie stanu przedcukrzycowego albo przy nadwadze, cukrzycy w rodzinie lub PCOS porozmawiaj z lekarzem o OGTT.
Nie traktuj HOMA-IR jako diagnozy. Śledź go w tym samym laboratorium, a interpretuj razem z obwodem talii, ciśnieniem, triglicerydami i HDL.
Nie zlecaj krzywej insulinowej na wszelki wypadek i nie zmieniaj diety na podstawie jej kształtu.
Podawaj lekarzowi listę leków i suplementów, bo mogą wpływać na wyniki.

Bezpieczeństwo

Nie bagatelizuj wyniku HOMA-IR bez glikemii i HbA1c. Może prowadzić do zbędnych restrykcji dietetycznych albo leków.
Idź do lekarza szybko, a przy nasilonych objawach na SOR, jeśli pojawią się silne pragnienie, częste oddawanie moczu, niezamierzona utrata masy ciała, osłabienie, wymioty, ból brzucha, przyspieszony oddech, senność albo zaburzenia świadomości.
Glikemia na czczo 126 mg/dl lub więcej albo HbA1c 6,5% lub więcej wymagają potwierdzenia u lekarza.

Mity

„Krzywa insulinowa wykrywa insulinooporność lepiej niż glikemia.” Brak dowodów. W OGTT wartość ma glukoza [1][6][8].
„HOMA-IR powyżej 2,5 to choroba.” To tylko jeden z używanych progów; w literaturze mieszczą się one od poniżej 2 do ponad 3 [3][5].
„Co czwarty dorosły ma insulinooporność.” Wynik zależy od przyjętych progów i jest bardzo niejednorodny [3].
„Prawidłowa glikemia na czczo wyklucza problem.” Nie zawsze; OGTT i HbA1c mogą wykazać zaburzenia, których glikemia na czczo nie widzi [1][9].
„Dieta ma być ustalana według typu krzywej insulinowej.” Nie znaleziono badań, które by to potwierdziły [6][7][8].

Prawda czy mit

Wszystkie karty →

Brak dowodów

„Krzywa insulinowa wykrywa insulinooporność lepiej niż glukoza”

Brak dowodów na to twierdzenie. Cukrzycę i stan przedcukrzycowy rozpoznaje się z glukozy na czczo, glukozy po obciążeniu i HbA1c (średniego poziomu cukru z kilku miesięcy), a nie z insuliny. Krzywa insulinowa nie ma uznanych norm ani dowodów, że zmienia leczenie. Glukoza na czczo 100 do 125 mg/dl to stan przedcukrzycowy i warto ją omówić z lekarzem.

Źródła (2)

Co mówią badania (9)

Cukrzycę rozpoznaje się z progów: HbA1c 6,5% lub więcej, glikemia na czczo 126 mg/dl lub więcej, glukoza 2 h w OGTT 200 mg/dl lub więcej. Bez wyraźnej hiperglikemii wymagane są dwa nieprawidłowe wyniki.

Umiarkowane dowodyŹródła 1, 2

Stan przedcukrzycowy to HbA1c 5,7–6,4%, glikemia na czczo 100–125 mg/dl albo glukoza 2 h w OGTT 140–199 mg/dl.

Umiarkowane dowodyŹródła 1, 2

HOMA-IR nie ma wspólnej normy. W badaniu 87 prac obserwacyjnych (235 148 dorosłych) zbiorcza częstość insulinooporności wyniosła 26,5%, ale progi w poszczególnych badaniach bardzo się różniły. Wynik pokazuje brak normy, nie to, że co czwarty dorosły jest chory.

Umiarkowane dowodyŹródło 3

Glikemia na czczo i HbA1c nie zawsze pokrywają te same osoby. W badaniu PREDAPS najgorszy profil ryzyka sercowo-naczyniowego miały osoby spełniające oba kryteria stanu przedcukrzycowego, dlatego autorzy zalecają stosowanie obu.

Umiarkowane dowodyŹródło 9

W hiszpańskim badaniu dorosłych próg HOMA-IR dla 90. percentyla wyniósł 3,46, po uwzględnieniu składowych zespołu metabolicznego 2,05, a u zdrowych mężczyzn bez cukrzycy 1,85.

Słabe dowodyŹródło 5

U nastolatków proponowane progi HOMA-IR wahają się od 1,65–1,95 do 3,82–5,22, więc nie ma jednego progu.

Słabe dowodyŹródło 4

Małe badanie u kobiet z PCOS: insulina na czczo poniżej 9,9 µU/ml nie oznaczała insulinooporności, a powyżej 18,4 µU/ml zawsze ją oznaczała. Wartości pośrednie wymagały OGTT. Badanie ma małą próbę i dotyczy jednej grupy.

Słabe dowodyŹródło 6

U 236 dzieci z otyłością najlepszymi predyktorami ryzyka cukrzycy były glukoza po 1 h powyżej 155 mg/dl i suma insulin powyżej 535 µU/ml. Badanie było retrospektywne, bez późniejszej walidacji i nie dotyczy dorosłych.

Słabe dowodyŹródło 7

Abstrakt konferencyjny z 512 pacjentami sugeruje, że insulina w OGTT nie pomaga w rozpoznawaniu stanu przedcukrzycowego. To słaby, wstępny sygnał.

Brak dowodów na efektŹródło 8

Najczęstsze pytania

Jakie badania pokazują insulinooporność?

Jakie są normy glikemii na czczo?

Poniżej 100 mg/dl jest prawidłowo. Od 100 do 125 mg/dl to stan przedcukrzycowy. Wynik 126 mg/dl lub więcej wymaga potwierdzenia, bo przy dwóch nieprawidłowych wynikach rozpoznaje się cukrzycę.

Jaka jest norma HbA1c?

Poniżej 5,7% jest prawidłowo. Od 5,7% do 6,4% to stan przedcukrzycowy. 6,5% lub więcej wymaga potwierdzenia, bo oznacza cukrzycę przy drugim nieprawidłowym wyniku.

Co oznacza wynik OGTT 2 h po 75 g glukozy?

Co oznacza stan przedcukrzycowy?

Kiedy stan przedcukrzycowy staje się cukrzycą?

Jak stosować

Zacznij od glikemii na czczo i HbA1c. Nie rozpoznawaj cukrzycy po jednym nieprawidłowym wyniku.

Przy wyniku w zakresie stanu przedcukrzycowego albo przy nadwadze, cukrzycy w rodzinie lub PCOS porozmawiaj z lekarzem o OGTT.

Nie traktuj HOMA-IR jako diagnozy. Śledź go w tym samym laboratorium, a interpretuj razem z obwodem talii, ciśnieniem, triglicerydami i HDL.

Nie zlecaj krzywej insulinowej na wszelki wypadek i nie zmieniaj diety na podstawie jej kształtu.

Podawaj lekarzowi listę leków i suplementów, bo mogą wpływać na wyniki.

Bezpieczeństwo

Nie bagatelizuj wyniku HOMA-IR bez glikemii i HbA1c. Może prowadzić do zbędnych restrykcji dietetycznych albo leków.

Idź do lekarza szybko, a przy nasilonych objawach na SOR, jeśli pojawią się silne pragnienie, częste oddawanie moczu, niezamierzona utrata masy ciała, osłabienie, wymioty, ból brzucha, przyspieszony oddech, senność albo zaburzenia świadomości.

Glikemia na czczo 126 mg/dl lub więcej albo HbA1c 6,5% lub więcej wymagają potwierdzenia u lekarza.

Mity

„Krzywa insulinowa wykrywa insulinooporność lepiej niż glikemia.” Brak dowodów. W OGTT wartość ma glukoza [1][6][8].

„HOMA-IR powyżej 2,5 to choroba.” To tylko jeden z używanych progów; w literaturze mieszczą się one od poniżej 2 do ponad 3 [3][5].

„Co czwarty dorosły ma insulinooporność.” Wynik zależy od przyjętych progów i jest bardzo niejednorodny [3].

„Prawidłowa glikemia na czczo wyklucza problem.” Nie zawsze; OGTT i HbA1c mogą wykazać zaburzenia, których glikemia na czczo nie widzi [1][9].

„Dieta ma być ustalana według typu krzywej insulinowej.” Nie znaleziono badań, które by to potwierdziły [6][7][8].