Regulacje i marketing suplementów: pełny raport

Wniosek

W Polsce suplement diety jest prawnie żywnością. Przed wprowadzeniem do obrotu producent zgłasza go Głównemu Inspektorowi Sanitarnemu (GIS) [6]. Największe ryzyko dla osoby trenującej to produkty „przedtreningowe”, „spalacze” i „na masę”: w przeglądzie badań analitycznych z 2026 r. ok. 9–15% testowanych suplementów zawierało zakazane lub niezatwierdzone substancje [1]. Osoby startujące w zawodach z kontrolą antydopingową powinny przed użyciem suplementu zasięgnąć fachowej opinii [4].

Ograniczenia tego przeglądu: sprawdzono 10 twierdzeń z liczbami i przepisami. Nie udało się otworzyć źródeł 3 i 5 oraz stron o formach suplementów, cenach, zakupach z zagranicy i przechowywaniu. Te tematy są w sekcji „Nie do sprawdzenia” i nie powinny być podstawą porad.

Poziom dowodów

C.

• Wnioski o skażeniach opierają się na badaniach analitycznych próbek z rynku i na przeglądzie takich badań [1][2]. To nie są badania randomizowane u ludzi.
• Próbki zwykle nie są losowe. Często badano produkty już podejrzane, więc 9–15% nie jest „ryzykiem dla przeciętnego produktu”.
• Część danych jest stara. Badanie Geyera z lat 2000–2001 [2] nie odzwierciedla obecnego rynku.

Co mówią badania

Kontrola w Polsce (GIS)

• Przed wprowadzeniem do obrotu producent zgłasza suplement GIS [6].
• Projekt zmian z 13 kwietnia 2026 r. [6] (wg opisu kancelarii prawnej, nie tekstu ustawy):
  • zgłoszenia tylko przez platformę e-Sanepid;
  • obowiązek zgłoszenia w chwili faktycznego wprowadzenia do obrotu;
  • 14 dni na złożenie wniosku o opinię naukową po wezwaniu GIS, a niedotrzymanie terminu oznacza domniemanie nieprawidłowości;
  • publiczny rejestr, w którym informacja o postępowaniu pojawia się przed decyzją;
  • kara administracyjna do ok. 818 tys. zł (100-krotność przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia, dotąd 30-krotność).
• Projekt ma wejść w życie po 6 miesiącach od publikacji w dzienniku ustaw. Data publikacji nie jest podana, więc nie wiadomo, czy zmiany już obowiązują. Sprawdź w Dzienniku Ustaw.

Ukryte substancje i skażenia w sporcie

• Badanie z lat 2000–2001 [2]: spośród 634 suplementów „niehormonalnych” kupionych w 13 krajach, od 215 dostawców, 94 (14,8%) zawierało niedeklarowane anaboliki lub prohormony. W 66 próbkach (10,4%) wyniku nie dało się wiarygodnie ocenić. Większość próbek kupiono w sklepach (91,2%), 8,2% przez internet [2].
• Przegląd systematyczny z 2026 r. [1]: 44 badania (abstrakt; sekcja metod podaje 46) i 12 031 rekordów. Ok. 9–15% komercyjnych suplementów z badań empirycznych było zanieczyszczonych. Najczęściej w preparatach przedtreningowych, odchudzających i „na mięśnie”.
• W tym przeglądzie najczęściej wykrywano stymulanty (21 badań), m.in. DMAA, oktodrynę i sybutraminę; anaboliki (11 badań); agonistów beta-2 (6 badań, głównie higenamina); diuretyki i środki maskujące (6 badań) oraz SARM-y (5 badań, np. ostarine).
• Stanowisko IOC z 2018 r. [4]: przed rozpoczęciem suplementacji zaleca się fachową opinię i pełną ocenę żywieniową. Odpowiednio stosowane suplementy mogą pomóc, inne mogą zaszkodzić zdrowiu, wynikom i karierze. Nieświadome przyjęcie substancji zakazanej jest znanym ryzykiem. Tylko nieliczne preparaty mają dobre dowody skuteczności, m.in. kofeina i kreatyna [4].

Dawki na etykiecie a limity EFSA

• Witamina D: UL (górny tolerowany poziom spożycia) dla dorosłych to 100 µg (4000 IU) dziennie. Ustalono go w 2012 r. i utrzymano w opinii EFSA z 2023 r. [7].
• Witamina B6: UL dla dorosłych, w tym ciężarnych i karmiących, to 12 mg dziennie (opinia EFSA z 2023 r.) [9]. Wcześniejszy limit z 2000 r. wynosił 25 mg [9]. Preparaty z 25 mg B6 lub więcej mogą więc przekraczać obecny limit.
• W 2024 r. EFSA opublikowała wytyczne ustalania ULi dla witamin i składników mineralnych [8]. Komisja Europejska zleciła przegląd ULi m.in. dla witaminy A, E, kwasu foliowego, żelaza i manganu [8].

Zalecenia praktyczne (trening, dieta, zdrowie)

1. Przed suplementacją zrób ocenę żywieniową i skonsultuj się ze specjalistą [4].
2. Kreatyna i kofeina należą do nielicznych suplementów z dobrymi dowodami skuteczności [4]. Inne produkty wymagają osobnej oceny.
3. Ogranicz kategorie ryzykowne: przedtreningówki, spalacze tłuszczu i produkty „na masę” [1].
4. Czytaj składniki: szukaj nazw DMAA, oktodryna i sybutramina [1].
5. Sumuj dawki witamin ze wszystkich produktów (multiwitamina, osobne D i B6) i porównuj z ULami EFSA [7][9].
6. Jeśli startujesz w zawodach z kontrolą antydopingową, skonsultuj się z krajową agencją antydopingową [4].
7. Sprawdzaj podmiot w rejestrze GIS, pamiętając, że zgłoszenie to nie badanie składu [5][6].

Formy i porównania

Brak zweryfikowanych porównań form. Chelaty, liposomy i inne określenia marketingowe: patrz „Nie do sprawdzenia”.

Bezpieczeństwo, skutki uboczne i interakcje

• Główne ryzyko: niedeklarowane stymulanty, anaboliki i inne substancje farmakologiczne [1][2][3]. Przekroczenie UL witaminy B6 [9].
• Konsekwencje antydopingowe: nieświadome przyjęcie substancji zakazanej jest znanym ryzykiem [4].
• Czerwone flagi, kiedy zgłosić się do lekarza (zalecenie ogólne, bez źródła w przeglądzie):
  • kołatanie serca, ból w klatce piersiowej, omdlenie lub bardzo wysokie ciśnienie po przedtreningówce lub spalaczu;
  • żółtaczka, ciemny mocz, ból w prawym podbrzuszu;
  • mrowienie lub drętwienie dłoni i stóp;
  • nasilona bezsenność, drżenia, lęk;
  • objawy hormonalne: trądzik, zaburzenia cyklu, ginekomastia, bolesne jądra;
  • przy chorobie przewlekłej, ciąży, karmieniu i przyjmowaniu leków skonsultuj każdy suplement przed zastosowaniem.

Mity

• „Więcej niż 100% dziennej wartości to lepiej”: nie. UL to granica bezpieczeństwa, a limity bywają obniżane [7][9].
• „Ryzyko skażeń dotyczy tylko marek z przedtreningówek”: błędne uproszczenie. Przegląd wskazuje kategorie produktów, nie konkretne marki, a skażenia wykrywano w różnych kategoriach [1].

Nie do sprawdzenia

Poniższe tematy nie zostały potwierdzone w tym przeglądzie i nie powinny być podstawą porad:

• różnica między suplementem, lekiem i żywnością specjalnego przeznaczenia medycznego (FSMP), w tym szczegóły procedur UE;
• „chelatowane”, „liposomalne”, „biodostępne” i czy droższy znaczy lepszy;
• zakupy z Amazona i iHerb oraz kwestia produktów spoza UE;
• przechowywanie, termin ważności i stabilność suplementów;
• szczegóły programów certyfikacji (Informed Sport, NSF Certified for Sport, Informed Choice) i ich liczba testowanych substancji;
• wcześniejsze badania skażeń (źródło 3) i starszy przegląd (zakres 12–58%);
• kontrola GIS po fakcie i praca z 2022 r. o zgłoszeniach (źródło 5);
• witamina A, E, kwas foliowy i żelazo: wartości ULi po przeglądzie (źródło 10);
• zawartość DMBA, BMPEA i deterenolu w produktach (źródło 1);
• wartość 4000 IU jako przeliczenie 100 µg witaminy D (przeliczenie ogólne, bez źródła).

Źródła

1. Al-Saad N., Aljaal S., Alessa J., Santhosh M.E. Systematic review of undeclared prohibited substances and pharmacological adulterants in dietary supplements: prevalence, detection, and risks in sport. Frontiers in Sports and Active Living, 8:1740663, 2026. Przegląd systematyczny badań analitycznych. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/41908212/ ; https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC13021601/ ; DOI: 10.3389/fspor.2026.1740663
2. Geyer H., Parr M.K., Mareck U., Reinhart U., Schrader Y., Schänzer W. Analysis of non-hormonal nutritional supplements for anabolic-androgenic steroids – an international study. International Journal of Sports Medicine 25:124–129, 2004. Badanie analityczne próbek rynkowych (634 produkty). Autorzy i czasopismo potwierdzone na stronie streszczenia wtórnego; tytuł nie potwierdzony (strona podaje inny nagłówek): https://coachsci.sdsu.edu/csa/vol116/geyer.htm
3. Geyer H. i wsp. Nutritional supplements cross-contaminated and faked with doping substances. Journal of Mass Spectrometry 43(7):892–902, 2008. Przegląd narracyjny. DOI: 10.1002/jms.1452 ; https://analyticalsciencejournals.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/jms.1452 (nie do sprawdzenia: strona niedostępna)
4. Maughan R.J., Burke L.M., Dvorak J. i wsp. IOC consensus statement: dietary supplements and the high-performance athlete. British Journal of Sports Medicine 52(7):439–455, 2018. Stanowisko ekspertów. DOI: 10.1136/bjsports-2018-099027 ; https://cris.maastrichtuniversity.nl/en/publications/ioc-consensus-statement-dietary-supplements-and-the-high-performa-2
5. Autorzy i czasopismo nieustalone. Dietary Supplements Questioned in the Polish Notification Procedure upon the Basis of Data from the National Register of Functional Foods and the European System of the RASFF. Ok. 2022. Analiza rejestrów (nie do sprawdzenia: źródło nieotwarte). https://www.researchgate.net/publication/361728682_Dietary_Supplements_Questioned_in_the_Polish_Notification_Procedure_upon_the_Basis_of_Data_from_the_National_Register_of_Functional_Foods_and_the_European_System_of_the_RASFF
6. KG Legal (Kiełtyka Gładkowski). Client alert: Dietary supplements market in Poland – amendments to food safety regulations. 2026. Opracowanie kancelarii prawnej, nie źródło urzędowe. https://www.kg-legal.eu/info/pharmaceutical-healthcare-life-sciences-law/client-alert-dietary-supplements-market-in-polandamendments-to-food-safety-regulations-may-2026/
7. EFSA. Scientific opinion on the tolerable upper intake level for vitamin D (opinia z 2012 r.; aktualizacja z 2023 r.). Opinia naukowa. Wartość UL potwierdzona w wynikach wyszukiwarki, strona nie została otwarta. DOI: 10.2903/j.efsa.2023.8145 ; https://efsa.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.2903/j.efsa.2023.8145
8. Turck D. i wsp. (EFSA NDA Panel). Guidance for establishing and applying tolerable upper intake levels for vitamins and essential minerals. EFSA Journal 22(11):e9052, 2024. Wytyczne. DOI: 10.2903/j.efsa.2024.9052 ; https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11538927/
9. Turck D. i wsp. (EFSA NDA Panel). Scientific opinion on the tolerable upper intake level for vitamin B6. EFSA Journal, 2023. Opinia naukowa. DOI: 10.2903/j.efsa.2023.8006 ; https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10189633/
10. EFSA NDA Panel. Scientific opinion on the tolerable upper intake level for preformed vitamin A and β-carotene. EFSA Journal, 2024. Opinia naukowa (nie do sprawdzenia: strona nieotwarta). https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC11154838/

Weryfikacja

• zgodne – [2] Geyer 2004: 634 produkty, 13 krajów, 215 dostawców, 94 (14,8%) z niedeklarowanymi anabolikami, 66 (10,4%) bez wiarygodnego wyniku, sklepy 91,2%, internet 8,2%, zakupy 2000–2001.
• nie do sprawdzenia – [2] tytuł pracy z 2004 r.: strona podaje tylko nagłówek, tytuł z pamięci zostawiony bez zmian w bibliografii.
• zgodne – [1] przegląd 2026: ok. 9–15% zanieczyszczonych suplementów, 12 031 rekordów, 44 badania w abstrakcie, najczęściej wykrywane DMAA, oktodryna, sybutramina; kategorie przedtreningowe, odchudzające i „na mięśnie”.
• poprawione – [1] autorzy: było „nieustaleni”, jest Al-Saad N., Aljaal S., Alessa J., Santhosh M.E.; liczba badań w metodach to 46 (abstrakt: 44), rozbieżność zaznaczona w tekście.
• nie do sprawdzenia – [1] BMPEA, DMBA, deterenol i LC-MS jako metoda kluczowa (fragment tekstu nieprzeczytany w całości).
• nie do sprawdzenia – [3] wcześniejsze analizy stymulantów (efedryna, kofeina, MDMA, sybutramina), źródło niedostępne (błąd 403).
• poprawione – [9] UL witaminy B6: było 12,5 mg/dobę i obniżenie z 30 mg w 2000 r.; jest 12 mg/dobę dla dorosłych, w tym ciężarnych i karmiących (EFSA 2023), poprzedni limit 25 mg (SCF 2000).
• zgodne – [7] UL witaminy D 100 µg/dobę dla dorosłych (EFSA 2012, utrzymany w 2023); potwierdzone w wynikach wyszukiwarki, strona nieotwarta.
• zgodne – [8] wytyczne EFSA 2024: tytuł, EFSA Journal 22(11):e9052, zakres ustalania ULi dla witamin i składników mineralnych; Komisja zleciła przegląd ULi m.in. dla witaminy A, E, folianów, żelaza i manganu (sekcja 1.1).
• poprawione – [6] kara: było „ok. 820 tys. zł” w opisie i „prawie milion” w tekście; jest ok. 818 tys. zł (100-krotność przeciętnego wynagrodzenia, wcześniej 30-krotność). „Prawie milion” występuje w nagłówku sekcji.
• poprawione – [6] status zmian: było „Zmiany 2026” bez informacji o obowiązywaniu; jest projekt ustawy z 13 kwietnia 2026 r., wejście w życie 6 miesięcy po publikacji, data publikacji nieznana.
• zgodne – [4] IOC 2018: tytuł, autorzy, BJSM 52(7):439–455; zalecenie fachowej opinii przed suplementacją; możliwe korzyści i szkody; kofeina i kreatyna jako nieliczne skuteczne preparaty.
• nie do sprawdzenia – [5] analiza rejestrów z ok. 2022 r. i twierdzenie o kontroli po fakcie (źródło nieotwarte).
• nie do sprawdzenia – [10] wartości ULi dla witaminy A (strona nieotwarta).