Po urazie tkanek miękkich nie ma dobrych dowodów, że lód i długi odpoczynek przyspieszają gojenie; rozsądna jest krótka ochrona (1–3 dni), wczesny, kontrolowany ruch i stopniowe zwiększanie obciążenia. Rezonans często wykrywa zmiany także u osób bez bólu, a przy urazie kostki lub stopy proste reguły pomagają wykluczyć złamanie; przy deformacji, braku możliwości obciążenia, drętwieniu, sinicy lub gorączce idź do lekarza.
Słabe dowody: małe badania, wyniki mieszane. Jak oceniamy badania
Ibuprofen i paracetamol łagodzą ból po urazie tkanek miękkich podobnie: w przeglądzie 16 badań (2144 osoby) nie było istotnej różnicy w bólu, a ibuprofen częściej powodował dolegliwości żołądkowe (16 na 1000 osób przy paracetamolu i o ok. 13 na 1000 więcej przy ibuprofenie). Wytyczne dla skręcenia kostki ostrzegają, że leki przeciwzapalne mogą spowalniać naturalne gojenie.
W przeglądzie 9 prac (7 badań, 385 osób) z przewlekłym bólem układu ruchu ćwiczenia, które wywoływały ból, dawały krótkoterminowo nieco mniejszy ból niż ćwiczenia bezbolesne, a w średnim i długim okresie nie było różnicy w bólu ani funkcji. Dotyczy to bólu przewlekłego, nie świeżego urazu, złamania czy zerwania.
Zmiany na obrazach często występują u osób bez bólu: w przeglądzie 33 prac (3110 osób bez objawów) zwyrodnienie krążka międzykręgowego widać u 37% dwudziestolatków i 96% osiemdziesięciolatków, a w kolanach 4751 dorosłych bez bólu ubytki chrząstki miało 24%, a uszkodzenia łąkotki 10%. Dlatego wynik rezonansu interpretuje się razem z objawami.
Przy urazie kostki lub stopy proste reguły ottawskie dobrze wykluczają złamanie: przegląd 27 badań (15 581 osób) pokazał bardzo wysoką czułość i zmniejszenie liczby niepotrzebnych zdjęć RTG o 30–40%. W pierwotnym badaniu (750 dorosłych) wszystkie złamania kostek wystąpiły u osób z bólem przy kostkach i co najmniej jednym z: wiek 55 lat lub więcej, punktowa bolesność kości przy tylnej krawędzi lub szczycie kostki albo niemożność obciążenia nogi zaraz po urazie i na izbie przyjęć.
Dla klasycznego RICE (odpoczynek, lód, ucisk, uniesienie) dowody są słabe: przegląd 11 badań na 868 osobach ze skręconą kostką uznał je za niewystarczające, a przegląd 22 badań o lodzie wskazał, że jakość badań jest niska i nie ustalono najlepszego sposobu stosowania. Zasada PEACE & LOVE to opinia ekspertów oparta na takich przeglądach: krótka ochrona do 3 dni, unikanie leków przeciwzapalnych, a potem stopniowe obciążanie.
Wczesny ruch pomaga: w badaniu na 101 osobach ze skręconą kostką wczesne ćwiczenia dały lepszą funkcję kostki w pierwszych dwóch tygodniach niż samo PRICE, bez różnic w bólu i obrzęku, a ponownie skręciły kostkę po 2 osoby w każdej grupie. Wytyczne preferują ćwiczenia pod nadzorem zamiast samych zabiegów biernych.
Wcześniejsza rehabilitacja mięśnia nie jest szybsza: w badaniu na 50 sportowcach z naciągnięciem w udzie lub łydce siła była taka sama po 5 tygodniach, 3 i 6 miesiącach niezależnie od tego, kiedy zaczęto ćwiczyć, a wczesna grupa miała tylko tendencję do mniejszego bólu.
Umiarkowany ból w trakcie ćwiczeń nie pogarszał wyników. W badaniu na 38 osobach z bólem ścięgna Achillesa osoby, które dalej biegały i skakały z monitorowaniem bólu, osiągnęły taki sam wynik po roku jak te, które przez 6 tygodni odpoczywały. W opisie protokołu z innego badania (40 osób) ból przy powrocie do sportu nie powinien przekraczać 5 na 10 i miał ustąpić w ciągu 24 godzin; to praktyka kliniczna, nie wynik porównania progów.
Powrót do sportu powinien opierać się na kryteriach, nie tylko na czasie. W badaniu 106 osób po rekonstrukcji więzadła krzyżowego przedniego ponowny uraz kolana miało 38,2% osób, które nie spełniły kryteriów (wynik w testach funkcji i symetria siły oraz skoków), i 5,6% tych, które je spełniły (różnica na granicy istotności); każdy miesiąc opóźnienia powrotu do 9 miesięcy zmniejszał częstość ponownych urazów o 51%. To przykład dla jednej kontuzji, nie reguła ogólna.
Złe zarządzanie obciążeniem jest ważnym czynnikiem ryzyka urazów, a gwałtowne zwiększanie obciążenia może powodować wiele urazów tkanek miękkich; ekspercki konsensus nie podaje jednak liczbowych progów.
Psychika ma znaczenie: w przeglądzie 11 badań (983 sportowców) motywacja, pewność siebie i niski strach wiązały się z większą szansą powrotu do poziomu sprzed urazu i z szybszym powrotem; strach pozostawał obecny w chwili powrotu. Dowody są wstępne.
W czasie unieruchomienia mięśnie tracą masę szybko: u 24 zdrowych mężczyzn z nogą w gipsie przekrój mięśnia czworogłowego zmniejszył się o 8,4%, a siła o ok. 23% w 14 dni. Przegląd żywienia w kontuzji zaleca nie dopuszczać do niedoborów energii i białka i uznaje 2–2,5 g białka na kg masy ciała na dobę za uzasadnione w unieruchomieniu (zalecenie ostrożne); w badaniu na 20 kobietach 5 g omega-3 dziennie zmniejszyło utratę mięśnia z 14% do 8%, a kreatyna w przeglądzie 6 badań (118 osób) nie ograniczała utraty przekroju mięśnia.
W przeglądzie 16 badań (2144 osoby) oba leki łagodziły ból po ostrym urazie tkanek miękkich podobnie. Ibuprofen częściej powodował dolegliwości żołądkowe: 16 na 1000 osób przy paracetamolu i o ok. 13 na 1000 więcej przy ibuprofenie. Wytyczne dla skręcenia kostki ostrzegają, że leki przeciwzapalne mogą spowalniać naturalne gojenie, więc stosuj je ostrożnie i omów z lekarzem.
Często nie. Zmiany na obrazach są częste u osób bez bólu: w przeglądzie 3110 osób bez objawów zwyrodnienie krążka międzykręgowego miało 37% dwudziestolatków i 96% osiemdziesięciolatków, a w kolanach 4751 dorosłych bez bólu ubytki chrząstki miało 24%. Wynik obrazu interpretuje się razem z objawami, a badanie zleca lekarz.
Tak. W kolanach 4751 dorosłych bez bólu i urazu ubytki chrząstki miało 24% (11% przed 40. rokiem życia i 43% po 40.), a uszkodzenia łąkotki 10% (4% i 19%). W kręgosłupie zwyrodnienie krążka widać u 37% dwudziestolatków bez objawów. Zmiany często są częścią normalnego starzenia.
To proste reguły do wykluczania złamań kostki i śródstopia. W pierwotnym badaniu (750 dorosłych) wszystkie złamania kostek wystąpiły u osób z bólem przy kostkach i co najmniej jednym z: wiek 55 lat lub więcej, punktowa bolesność kości przy tylnej krawędzi lub szczycie kostki albo niemożność obciążenia nogi zaraz po urazie i na izbie przyjęć. Przegląd 27 badań (15 581 osób) potwierdził bardzo wysoką czułość i 30–40% mniej niepotrzebnych zdjęć. Decyzję o RTG podejmuje lekarz.
To zasada postępowania po urazie tkanek miękkich opublikowana w 2020 roku jako artykuł redakcyjny. PEACE dotyczy pierwszych dni (ochrona, uniesienie, unikanie leków przeciwzapalnych, ucisk, edukacja), a LOVE późniejszej fazy (obciążanie, optymizm, ćwiczenia sercowo-naczyniowe, ćwiczenia). Autorzy uważają, że RICE skupia się tylko na ostrym etapie. To opinia ekspertów, nie wynik nowego badania.
Dowody są słabe. Przegląd 22 badań o lodzie wskazał jakość niską i brak ustalonego najlepszego sposobu stosowania, a przegląd 11 badań przy skręceniu kostki uznał dowody za niewystarczające. Brytyjska służba zdrowia zaleca lód do 20 minut co 2–3 godziny przez 2–3 dni, a PEACE & LOVE go nie zaleca, więc traktuj go jako kwestię komfortu.
