Laktoferyna

Słabe dowodySzkoda pieniędzy

Laktoferyna z mleka krowiego nie zastępuje żelaza w niedokrwistości z niedoboru żelaza: w dużym badaniu na 555 kobietach hemoglobina po 12 tygodniach nie wzrosła po laktoferynie, a po żelazie wzrosła o około 1 g/dl. Na odporność u dorosłych, trądzik i bakterię Helicobacter pylori dowody są słabe, stare albo dotyczą preparatów złożonych.

Słabe dowody: małe badania, wyniki mieszane. Jak oceniamy badania

Co mówią badania (13)

Duże badanie (555 kobiet poza ciążą z niedokrwistością z niedoboru żelaza, 12 tygodni): hemoglobina zmieniła się o −0,2 g/dl po 200 mg laktoferyny, o 0,0 po 400 mg i wzrosła o 1,1 g/dl po 60 mg żelaza. Obie dawki były gorsze od siarczanu żelaza, a autorzy uznali, że wyniki nie wspierają laktoferyny jako zamiennika żelaza.
Słabe dowodyŹródło 4
Zbiorcze analizy wielu małych badań (z lat 2022 i 2024) wypadły na korzyść laktoferyny nad siarczanem żelaza, ale wyniki poszczególnych badań były bardzo rozbieżne. Łączny wynik traktuj ostrożnie, zwłaszcza po tym, jak duże nowe badanie pokazało coś odwrotnego.
Słabe dowodyŹródła 1, 2
Zbiorcza analiza z 2022 roku: laktoferyna lepiej podnosiła żelazo we krwi i ferrytynę (zapas żelaza), ale zmniejszała przyswajanie żelaza i poziom markera zapalenia. Autorzy tłumaczą efekt raczej działaniem przeciwzapalnym niż lepszym wchłanianiem.
Słabe dowodyŹródło 1
Jako dodatek do żelaza u dzieci (zbiorcza analiza 8 badań): ferrytyna wyższa o 3,52 µg/l, bez zmiany hemoglobiny. Wniosek autorów: rola pomocnicza w zapasach żelaza, nie w hemoglobinie.
Słabe dowodyŹródło 3
U 185 chorych z przewlekłą chorobą nerek, w badaniu bez zaślepienia, hemoglobina wzrosła bardziej po laktoferynie z żelazem niż po samym żelazie (o 1,95 wobec 1,33 g/dl bez dializ i o 1,73 wobec 1,11 g/dl u dializowanych). To szczególna grupa i słabsza metoda badania, więc nie przenoś wyniku na ogół osób.
Słabe dowodyŹródło 5
W ciąży zbiorcza analiza 4 badań (600 kobiet) wykazała po 4 tygodniach wyższą hemoglobinę po laktoferynie niż po soli żelaza (o 0,77 g/dl) i mniej dolegliwości z przewodu pokarmowego, ale przy łagodnej niedokrwistości różnica nie była wiarygodna.
Słabe dowodyŹródło 6
Dzieci: zbiorcza analiza 25 badań wskazała mniej późnych sepsy noworodków i mniej biegunek, ale bez wyraźnej różnicy w infekcjach górnych dróg oddechowych. W małym badaniu na 50 przedszkolakach było o połowę mniej epizodów infekcji w czasie 4 miesięcy przyjmowania, a po jego zakończeniu różnic nie było. To dane o dzieciach, nie o dorosłych.
Słabe dowodyŹródła 9, 12
Bakteria Helicobacter pylori: zbiorcza analiza 9 badań (1343 osoby) z 2009 roku: dodanie laktoferyny do leczenia eradykacyjnego dało 86,57% skuteczności wobec 74,44% i mniej działań niepożądanych. To dane sprzed ponad 15 lat, a czy współczesne wytyczne to zalecają, nie sprawdzono.
Słabe dowodyŹródło 14
Dwa badania o laktoferynie w niedokrwistości ciężarnych zostały w 2023 roku wycofane z czasopisma (powodów w otwartych notach nie sprawdzono). To obniża zaufanie do dowodów z ciąży.
Brak dowodów na efektŹródła 7, 8
Dorośli: w badaniu na 218 hospitalizowanych z COVID-19 (800 mg dziennie) laktoferyna nie zmieniła przebiegu choroby, ale była dobrze znoszona. Badanie na przeziębieniach (126 osób, 600 mg dziennie przez 90 dni) wykazało 48 przeziębień wobec 112 na placebo, lecz użyto preparatu złożonego.
Brak dowodów na efektŹródła 10, 11
Starsi dorośli (103 osoby, 4 tygodnie): 600 mg dziennie zmieniało wyniki laboratoryjne odpowiedzi odpornościowej (m.in. niższy marker zapalenia po zakażeniu komórek wirusem w probówce), ale w badaniu nie podano, czy to zmniejszyło liczbę infekcji.
Brak dowodów na efektŹródło 13
Trądzik: jedno badanie na 168 osobach z preparatem łączącym laktoferynę, witaminę E i cynk. Po 10 tygodniach zmian było mniej o 28,5% niż na placebo, ale wkład samej laktoferyny nie jest znany.
Brak dowodów na efektŹródło 15
W pełnym tekście brytyjskich wytycznych leczenia niedoboru żelaza z 2021 roku (BSG) nie ma słowa „laktoferyna”. Nie znaleziono wytycznej, która zalecałaby ją w niedoborze żelaza.
Brak dowodów na efektŹródło 16

Najczęstsze pytania

Czy laktoferyna zastępuje żelazo?

Nie. W badaniu na 555 kobietach z niedokrwistością z niedoboru żelaza hemoglobina po 12 tygodniach nie wzrosła po laktoferynie (200 mg: spadek o 0,2 g/dl, 400 mg: bez zmiany), a po 60 mg żelaza wzrosła o 1,1 g/dl. Autorzy uznali, że wyniki nie wspierają laktoferyny jako zamiennika żelaza. Leczenie niedoboru żelaza ustal z lekarzem.

Czy laktoferyna pomaga na anemię?

Dowody są sprzeczne. Zbiorcze analizy wielu małych badań wypadły na korzyść laktoferyny, ale wyniki badań bardzo się różniły. Duże, nowe badanie na kobietach poza ciążą pokazało, że po 12 tygodniach laktoferyna nie podniosła hemoglobiny, a żelazo tak. Przy anemii ustal przyczynę i leczenie z lekarzem.

Czy zbiorcze analizy pokazują, że laktoferyna jest lepsza od żelaza?

Dwie zbiorcze analizy (z lat 2022 i 2024) wypadły na korzyść laktoferyny, ale opierają się na małych badaniach o bardzo różnych wynikach. W analizie z 2024 roku było to 7 badań porównujących laktoferynę z siarczanem żelaza. Duże badanie z 2026 roku pokazało coś odwrotnego, więc łączny wynik traktuj ostrożnie.

Czy laktoferyna lepiej wchłania żelazo?

Nie ma na to dowodu. W zbiorczej analizie z 2022 roku przyswajanie żelaza było po laktoferynie niższe niż po siarczanie żelaza. Autorzy tłumaczą ewentualny efekt raczej działaniem przeciwzapalnym, które mogłoby poprawiać wykorzystanie żelaza w organizmie.

Czy brać laktoferynę razem z żelazem?

Dowody są mieszane. U dzieci dodatek laktoferyny zwiększył ferrytynę (zapas żelaza) o 3,52 µg/l, ale nie zmienił hemoglobiny. U chorych z chorobą nerek hemoglobina wzrosła bardziej po laktoferynie z żelazem, ale badanie było bez zaślepienia. Dla zdrowej osoby z niedoborem żelaza nie ma dowodu, że dodatek jest potrzebny.

Czy laktoferyna pomaga w anemii przy chorobie nerek?

Być może, ale dowód jest słaby. W badaniu na 185 chorych hemoglobina wzrosła o 1,95 g/dl po laktoferynie z żelazem i o 1,33 g/dl po samym żelazie (bez dializ), a u dializowanych o 1,73 wobec 1,11 g/dl. Badanie było bez zaślepienia, więc stosuj tylko po ustaleniu z lekarzem.

Jak stosować

Przy podejrzeniu niedoboru żelaza zrób badania krwi i ustal przyczynę oraz leczenie z lekarzem.
Nie zamieniaj zaleconego żelaza na laktoferynę na własną rękę: w dużym badaniu hemoglobina po laktoferynie nie rosła.
Nie licz na laktoferynę jako dodatek do żelaza u zdrowej osoby: nie ma dowodu, że jest potrzebna.
Nie sięgaj po nią na przeziębienia, odporność ani trądzik: dowody są słabe lub dotyczą mieszanek.
Sprawdzaj skład: jeśli preparat łączy laktoferynę z cynkiem, witaminą E albo frakcją serwatki, efekt może pochodzić z dodatków.
Przy alergii na mleko krowie skonsultuj się z lekarzem przed użyciem.
W ciąży i w chorobie nerek stosuj tylko po uzgodnieniu z lekarzem prowadzącym.

Bezpieczeństwo

Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) w opinii z 2012 roku uznał laktoferynę bydlęcą za bezpieczną w proponowanych zastosowaniach i poziomach użycia. Dane toksykologiczne były z badań na komórkach i szczurach.
W badaniach była dobrze znoszona: 800 mg dziennie w COVID-19 i do 3,4 g dziennie przez 28 dni u zdrowych dorosłych.
Laktoferyna to białko mleka krowiego; przy alergii na mleko skonsultuj się z lekarzem. W otwartych abstraktach nie było danych o reakcjach alergicznych.
Przeciwciała przeciw laktoferynie bydlęcej wzrosły około 3-krotnie po 28 dniach przyjmowania 3,4 g dziennie; znaczenie tego wzrostu nie jest wyjaśnione.
Niedokrwistość z niedoboru żelaza u mężczyzn i kobiet po menopauzie wymaga ustalenia przyczyny: u około jednej trzeciej jest podłoże chorobowe, najczęściej w przewodzie pokarmowym, nierzadko krwawienie. Samodzielne leczenie laktoferyną może opóźnić rozpoznanie.
Idź do lekarza przy czarnych stolcach, krwi w stolcu, niewyjaśnionym chudnięciu, duszności lub kołataniu serca albo gdy objawy nie ustępują.

Mity

„Laktoferyna zastępuje żelazo”: w dużym badaniu na kobietach z niedoborem żelaza była wyraźnie gorsza od siarczanu żelaza i nie ma jej w brytyjskich wytycznych (4, 16).
„Laktoferyna lepiej wchłania żelazo”: w zbiorczej analizie przyswajanie żelaza było po niej niższe, a efekt tłumaczy się raczej działaniem przeciwzapalnym (1).
„Zbiorcze analizy dowodzą, że laktoferyna jest lepsza niż żelazo”: opierają się na małych, bardzo różniących się badaniach, a część badań w ciąży wycofano (2, 7, 8).
„Laktoferyna chroni dorosłych przed infekcjami”: u chorych z COVID-19 nie dała efektu, dowody na przeziębienia dotyczą preparatu złożonego, a u dzieci infekcje górnych dróg oddechowych nie różniły się wyraźnie (9, 10, 11).
„Laktoferyna leczy trądzik”: jest jedno badanie na mieszance z witaminą E i cynkiem (15).

Prawda czy mit

Wszystkie karty →

Częściowo

„Laktoferyna dodana do żelaza poprawia jego działanie”

Dowody są sprzeczne. Zbiorcze analizy małych, bardzo różnych badań wypadły na korzyść laktoferyny nad siarczanem żelaza, choć żelazo wchłaniało się z niej słabiej. W dużym, nowym badaniu na 555 kobietach z niedokrwistością z niedoboru żelaza laktoferyna zamiast żelaza nie podniosła hemoglobiny, a żelazo podniosło ją o około 1 g/dl. Nie zamieniaj zaleconego żelaza na laktoferynę na własną rękę, o doborze preparatu decyduje lekarz.

Źródła (3)