Laktoferyna: pełny raport

Wniosek

Laktoferyna bydlęca nie zastępuje żelaza w leczeniu niedokrwistości z niedoboru żelaza. Duże badanie z losowym przydziałem na dorosłych kobietach niebędących w ciąży (555 osób, 12 tygodni) wykazało, że 200 i 400 mg laktoferyny podnosiło hemoglobinę wyraźnie słabiej niż 60 mg żelaza w siarczanie żelaza [4]. Starsze metaanalizy, które wypadały na korzyść laktoferyny, opierają się na małych i bardzo niejednorodnych badaniach [1][2][6]. Jako dodatek do żelaza dowody są mieszane: u dzieci dodatek zwiększył ferrytynę o niewiele i nie zmienił hemoglobiny [3], a u chorych z przewlekłą chorobą nerek, w badaniu bez zaślepienia, hemoglobina wzrosła bardziej [5]. Nie znalazłem wytycznej, która zaleca laktoferynę w niedoborze żelaza (w pełnym tekście wytycznych BSG 2021 nie ma tego słowa) [16]. Na odporność u dorosłych, trądzik i infekcję H. pylori dowody są słabe, stare, w części dla preparatów złożonych albo nieaktualne. Ocena bezpieczeństwa EFSA z 2012 roku uznała laktoferynę bydlęcą za bezpieczną w proponowanych zastosowaniach [17].

Poziom dowodów

C (ogółem) dla niedokrwistości z niedoboru żelaza, D dla infekcji u dorosłych, trądziku i H. pylori.

• Niedokrwistość, laktoferyna zamiast żelaza: C. Wyniki są sprzeczne. Metaanalizy sumujące małe badania (Zhao 2022, Christofi 2024) pokazują przewagę laktoferyny, ale z ogromną niejednorodnością (I² = 95,8% w [2]) [1][2]. Duże, nowe badanie z noninferiority, finansowanie nieznane z abstraktu, pokazuje wyraźną gorszość laktoferyny [4]. W ciąży dwa badania tego typu z jednego czasopisma zostały wycofane (noty o wycofaniu) [7][8].
• Niedokrwistość, laktoferyna jako dodatek do żelaza: C. Metaanaliza u dzieci: tylko ferrytyna (+3,52 µg/l), bez zmiany hemoglobiny [3]. Jedno badanie bez zaślepienia u chorych z PChN jest dodatnie [5].
• Infekcje dróg oddechowych u dorosłych: D. Brak metaanalizy u dorosłych w moim wyszukiwaniu; pojedyncze badania, różne wyniki [10][11][12][13].
• H. pylori jako dodatek do antybiotyków: C/D. Metaanaliza z 2009 roku, dane sprzed ery rosnącej oporności [14].
• Trądzik: D. Jedno badanie na preparacie złożonym [15].

Co mówią badania

Niedokrwistość z niedoboru żelaza, dorośli

• Najnowsze duże badanie: randomizowane, podwójnie zaślepione, noninferiority (z góry przyjęty margines −0,25 g/dl), Dhaka (Bangladesz), 555 niebędących w ciąży kobiet w wieku 18-49 lat z IDA, 12 tygodni; wynik główny liczony w populacji zgodnej z protokołem. Grupy: 200 mg laktoferyny, 400 mg laktoferyny albo 60 mg żelaza w postaci siarczanu żelaza, każda z 400 µg kwasu foliowego. Średnia zmiana hemoglobiny: −0,2 g/dl (200 mg), 0,0 g/dl (400 mg) i +1,1 g/dl (żelazo). Różnice względem żelaza: −1,2 g/dl (95% CI −1,6 do −0,9) i −1,1 g/dl (95% CI −1,4 do −0,8). Autorzy: obie dawki gorsze od siarczanu żelaza, wyniki „nie wspierają laktoferyny jako zamiennika siarczanu żelaza” [4]. Finansowanie nie wynika z abstraktu.
• Metaanaliza Zhao 2022 (badania kliniczne, porównanie laktoferyny z siarczanem żelaza): laktoferyna lepiej podnosiła żelazo w surowicy (WMD 41,44 µg/dl), ferrytynę (WMD 13,60 ng/ml) i hemoglobinę (w abstrakcie liczba dla hemoglobiny jest zapisana błędnie, więc jej nie podaję), ale zmniejszała frakcyjne wchłanianie żelaza (WMD −2,08%) i IL-6 (WMD −45,59 pg/ml). Autorzy przypisują efekt raczej działaniu przeciwzapalnemu niż lepszemu wchłanianiu. Abstrakt nie podaje liczby badań ani ich jakości [1].
• Metaanaliza Christofi 2024 (PRISMA, PubMed, CINAHL, Scopus, Cochrane do czerwca 2022, ocena jakości skalą Jadad): 19 badań z lat 2006-2022 w przeglądzie, w metaanalizie 7 badań porównujących laktoferynę z siarczanem żelaza, Hb wyższa po laktoferynie (SMD −0,81; 95% CI −1,21 do −0,42), niejednorodność I² = 95,8%. Autorzy piszą o dawkach 100-250 mg na dobę (w abstrakcie jednostka błędnie jako „ng”) i o laktoferynie jako opcji dla osób, które nie tolerują żelaza [2]. Bardzo wysoka niejednorodność oznacza, że łączny wynik trzeba traktować ostrożnie.
• Dodatek do żelaza u dzieci (Zhong 2026, 10 badań w przeglądzie, 8 w metaanalizie): ferrytyna wyższa o 3,52 µg/l (95% CI 0,66-6,38; p = 0,02), bez istotnej różnicy w hemoglobinie, żelazie w surowicy i receptorze transferyny. Wniosek autorów: rola pomocnicza w magazynach żelaza, nie w hemoglobinie [3].
• Dodatek do żelaza u chorych z PChN: otwarte (bez zaślepienia) badanie randomizowane, 185 chorych (ITT), rejestr indyjski. Hemoglobina wzrosła o 1,95 vs 1,33 g/dl (PChN bez dializ) i 1,73 vs 1,11 g/dl (dializowani) odpowiednio dla laktoferyna plus żelazo vs sam żelazo. Autorzy: laktoferyna może być przydatnym dodatkiem, efekt na markery zapalne niespójny. To populacja szczególna (choroba nerek), nie ogólna [5].

Ciąża

• Metaanaliza z 2017 roku: 4 badania, 600 kobiet w ciąży z IDA. Po 4 tygodniach Hb wyższa po laktoferynie niż po soli żelaza o 0,77 g/dl (95% CI 0,04-1,55; p = 0,04), przy łagodnej niedokrwistości bez różnicy istotnej statystycznie, mniej objawów ze strony przewodu pokarmowego [6]. Przedział ufności jest szeroki, a obejmuje prawie zero. Autorzy metaanalizy uznali laktoferynę za lek z wyboru w ciąży, ale część badań w tej dziedzinie wycofano (patrz niżej).
• Dwa randomizowane badania o laktoferynie w niedokrwistości ciężarnych (laktoferyna vs siarczan żelaza oraz laktoferyna z edukacją vs żelazo dożylne) opublikowane w „J Matern Fetal Neonatal Med” zostały wycofane w 2023 roku (noty o wycofaniu); powodów w otwartych notach nie sprawdziłem, ani tego, czy były w metaanalizie z 2017 roku [7][8]. To obniża zaufanie do dowodów z ciąży.

Infekcje i odporność

• Dorośli, ostre COVID-19 (LAC): podwójnie zaślepione badanie z placebo, 218 hospitalizowanych, 800 mg na dobę. Brak różnic: zgon lub OIOM RR 1,06 (95% CI 0,63-1,79), wypis lub NEWS2 ≤ 2 w 14 dni RR 0,85 (95% CI 0,70-1,04). Dobra tolerancja [11].
• Dorośli, przeziębienia: badanie z 2013 roku, 126 osób zrandomizowanych (90 ukończyło 90 dni), 600 mg na dobę preparatu laktoferyna plus frakcja immunoglobulin z serwatki, 48 vs 112 przeziębień w grupie aktywnej i placebo. Preparat złożony, więc efektu laktoferyny samej nie da się wyodrębnić; kraj i finansowanie nie wynikają z abstraktu [10].
• Starsi dorośli (≥ 50 lat), 103 osoby, 4 tygodnie, 200 vs 600 mg na dobę vs placebo: zmiany w markerach laboratoryjnych (m.in. niższa IL-6 po stymulacji wirusem w grupie 600 mg vs placebo; IL-6 i CRP we krwi niższe po 600 mg niż po 200 mg, ale nie względem placebo), a w abstrakcie nie podano wyników klinicznych typu liczba infekcji [13].
• Dzieci: metaanaliza 25 badań (10 o późnej sepsie noworodków, 14 o biegunce, 8 o infekcjach górnych dróg oddechowych). Sepsa noworodków OR 0,60 (95% CI 0,42-0,86), biegunka u dzieci OR 0,56 (95% CI 0,41-0,75), infekcje górnych dróg oddechowych OR 0,61 (95% CI 0,27-1,40, nieistotnie). To dane o dzieciach, nie o dorosłych [9]. Małe badanie u 50 przedszkolaków z nawracającymi infekcjami: w 4-miesięcznej fazie leczenia mediana epizodów infekcji o 50% mniejsza w grupie laktoferyny (p = 0,02), ale w 2 miesiącach obserwacji po zakończeniu bez różnic [12].

H. pylori

• Metaanaliza z 2009 roku: 9 badań, 1343 osoby. Dodanie laktoferyny do leczenia przeciw H. pylori: skuteczność eradykacji 86,57% vs 74,44% (ITT), OR 2,26 (95% CI 1,70-3,00), mniej działań niepożądanych (łącznie 9,05% vs 16,28%, nudności OR 0,15). Dane sprzed ponad 15 lat [14]. Czy współczesne wytyczne to zalecają, nie sprawdzałem.

Trądzik

• Jedno randomizowane badanie z placebo: 168 osób (13-40 lat, 164 ukończyły), kapsułka z laktoferyną, witaminą E i cynkiem dwa razy dziennie przez 3 miesiące. Maksymalna mediana redukcji zmian ogółem 28,5% vs placebo w 10. tygodniu, bez działań niepożądanych. Preparat złożony (cynk też bywa stosowany w trądziku), więc wkład laktoferyny nie jest wyodrębniony; finansowanie nie wynika z abstraktu [15].

Czego nie ustaliłem: metaanalizy laktoferyny w infekcjach dróg oddechowych u dorosłych, różnicy między formą apo i holo w badaniach klinicznych na ludziach oraz badań u sportowców dotyczących laktoferyny jako suplementu.

Dawkowanie i stosowanie (suplementy)

• Dawki w badaniach: 100-250 mg na dobę (niedokrwistość, wg metaanalizy [2]); 200 i 400 mg na dobę przez 12 tygodni (porównanie z żelazem [4]); 200 lub 600 mg przez 4 tygodnie (starsi dorośli, markery immunologiczne [13]); 600 mg przez 90 dni (przeziębienia, preparat złożony [10]); 800 mg na dobę (COVID-19, [11]).
• W badaniu bezpieczeństwa u zdrowych dorosłych podawano do 3,4 g na dobę przez 28 dni (bydlęca i rekombinowana ludzka) bez istotnych zmian parametrów bezpieczeństwa [18]. To nie jest zachęta do takich dawek, tylko dane o tolerancji.
• Pora dnia, przyjmowanie na czczo lub z posiłkiem oraz forma apo/holo: nie znalazłem danych w otwartych abstraktach, więc nie podaję zaleceń.
• Czas do efektu na hemoglobinę: w badaniach 4 tygodnie (ciąża, [6]) do 12 tygodni [4]; efekt laktoferyny w dużym badaniu po 12 tygodniach był słaby [4].
• Czy ma sens „dodawać laktoferynę do żelaza”: dowody mieszane. U dzieci dodatek dał tylko niewielki wzrost ferrytyny i nic w hemoglobinie [3]; dodatnie wyniki u chorych z PChN pochodzą z badania bez zaślepienia [5]. Dla zdrowego dorosłego z niedoborem żelaza nie ma dowodu, że dodatek jest potrzebny.

Formy i porównania

• Laktoferyna bydlęca vs siarczan żelaza: u kobiet z IDA bez ciąży siarczan żelaza był wyraźnie skuteczniejszy [4]. Metaanalizy małych badań pokazują co innego [1][2], przy bardzo dużej niejednorodności.
• Laktoferyna rekombinowana ludzka (Helaina) jest osobnym produktem i badano ją pod kątem odpowiedzi immunologicznej; w tym badaniu przeciwciała przeciw laktoferynie bydlęcej wzrosły około 3-krotnie (iloraz 3,01) w dniu 56 po 28 dniach przyjmowania 3,4 g na dobę, a przeciw ludzkiej nie [18]. Znaczenie kliniczne tego wzrostu przeciwciał nie jest w abstrakcie wyjaśnione.
• Apo (bez żelaza) vs holo (z żelazem): brak danych w otwartych źródłach.

Bezpieczeństwo, skutki uboczne i interakcje

• EFSA (NDA Panel, opinia z 2012 roku): laktoferyna bydlęca jest bezpieczna w proponowanych zastosowaniach i poziomach użycia. Szacowane pobranie u dorosłych przy proponowanych użyciach: średnio około 1,4 g, 95. percentyl około 3,4 g na dobę, około 100 razy mniej niż najwyższa dawka w 13-tygodniowym badaniu na szczurach (2000 mg/kg mc./dobę) bez działań niepożądanych. Dane toksykologiczne były z badań in vitro i na szczurach, z informacji wnioskodawcy [17].
• W badaniach dobra tolerancja w COVID-19 (800 mg na dobę) [11] i u zdrowych dorosłych [18].
• Alergia na białka mleka krowiego: laktoferyna jest białkiem mleka krowiego, więc osoby z alergią na mleko powinny skonsultować się z lekarzem, ale w otwartych abstraktach nie widziałem danych o reakcjach alergicznych (nie potwierdzone źródłem).
• Ciąża: ocena EFSA dotyczyła zastosowań w żywności, a abstrakt nie omawia ciąży [17]; wiarygodnych badań z ciąży jest mało i część wycofano [7][8]. Suplementację w ciąży uzgodnij z lekarzem prowadzącym.
• Czerwone flagi: niedokrwistość z niedoboru żelaza u mężczyzn i kobiet po menopauzie wymaga ustalenia przyczyny (wytyczne BSG: około jedna trzecia mężczyzn i kobiet po menopauzie z IDA ma podłoże patologiczne, najczęściej w przewodzie pokarmowym, nierzadko krwawienie; niewyjaśniona IDA to wskazanie do szybkiej ścieżki diagnostycznej w Wielkiej Brytanii) [16]. Zgłoś się do lekarza przy czarnych stolcach, krwi w stolcu, nieuzasadnionej utracie masy ciała, duszności lub kołataniu serca, albo gdy objawy nie ustępują. Samodzielne „leczenie” laktoferyną może opóźnić diagnozę.

Mity

• „Laktoferyna zastępuje żelazo”: w największym badaniu u kobiet z IDA była wyraźnie gorsza od siarczanu żelaza [4]. Nie jest zalecana w wytycznych BSG [16].
• „Laktoferyna lepiej wchłania żelazo”: w metaanalizie Zhao frakcyjne wchłanianie żelaza było po laktoferynie niższe niż po siarczanie żelaza, a efekt tłumaczy się raczej działaniem przeciwzapalnym [1].
• „Metaanalizy dowodzą, że laktoferyna jest lepsza niż żelazo”: opierają się na małych badaniach i niejednorodności I² około 96% [2], a część badań w ciąży została wycofana [7][8].
• „Laktoferyna chroni dorosłych przed infekcjami”: w hospitalizowanych z COVID-19 brak efektu [11], dowody na przeziębienia dotyczą preparatu złożonego [10], a w metaanalizie u dzieci infekcje górnych dróg oddechowych nie różniły się istotnie [9].
• „Laktoferyna leczy trądzik”: jedno badanie na preparacie z witaminą E i cynkiem [15].

Źródła

1. Zhao X, Zhang X, Xu T, Luo J, Luo Y, An P. Comparative Effects between Oral Lactoferrin and Ferrous Sulfate Supplementation on Iron-Deficiency Anemia: A Comprehensive Review and Meta-Analysis of Clinical Trials. Nutrients, 2022. Przegląd systematyczny i metaanaliza. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35276902/
2. Christofi MD, Giannakou K, Mpouzika M, Merkouris A, Stylianide MV, Charalambous A. The effectiveness of oral bovine lactoferrin compared to iron supplementation in patients with a low hemoglobin profile: A systematic review and meta-analysis of randomized clinical trials. BMC Nutrition, 2024. Przegląd systematyczny i metaanaliza RCT. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38291525/
3. Zhong J, Chen K, Liu C. Is Iron Combined With Lactoferrin More Effective Than Iron Alone in Improving Iron Metabolism in Children With or Without Anemia? A Systematic Review and Meta-analysis of Controlled Clinical Trials. Nutrition Reviews, 2026. Przegląd systematyczny i metaanaliza. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/41567074/
4. Huda TM, Islam S, Ali NB, Tabriz Bhuiyan SE, Rahman QS, Raqib R, Teixeira-Pinto A, Tarnow-Mordi W, El Arifeen S, Dibley MJ. Bovine Lactoferrin Compared With Ferrous sulfate for Treating Iron-Deficiency Anemia in Bangladeshi Women: A Randomized Controlled Trial. Journal of Nutrition, 2026. RCT noninferiority, n = 555. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/42302886/
5. Divyaveer S, Kekan K, Kashyap M, et al. Randomized Controlled Trial Comparing Lactoferrin+Iron with Iron Alone for Iron Deficiency Anemia in CKD. Clinical Journal of the American Society of Nephrology, 2026. RCT otwarte, n = 185. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/42684832/
6. Abu Hashim H, Foda O, Ghayaty E. Lactoferrin or ferrous salts for iron deficiency anemia in pregnancy: A meta-analysis of randomized trials. European Journal of Obstetrics & Gynecology and Reproductive Biology, 2017. Metaanaliza RCT. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29059584/
7. RETRACTED ARTICLE: Lactoferrin versus ferrous sulphate for the treatment of iron deficiency anemia during pregnancy: a randomized clinical trial. Journal of Maternal-Fetal & Neonatal Medicine, 2023. Nota o wycofaniu (przeczytany tytuł i metadane, bez uzasadnienia). https://doi.org/10.1080/14767058.2023.2235773
8. Statement of Retraction: lactoferrin plus health education versus total dose infusion (TDI) of low-molecular weight (LMW) iron dextran for treating iron deficiency anemia (IDA) in pregnancy: a randomized controlled trial. Journal of Maternal-Fetal & Neonatal Medicine, 2023. Nota o wycofaniu (przeczytany tytuł i metadane, bez uzasadnienia). https://doi.org/10.1080/14767058.2023.2170001
9. Mayorga V, Navarro R, Roldan V, Urtecho M, Tipe S, Calvert B, Wright L, Ochoa TJ. Efficacy of lactoferrin supplementation in pediatric infections: a systematic review and meta-analysis. Biochemistry and Cell Biology, 2025. Przegląd systematyczny i metaanaliza RCT. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39841980/
10. Vitetta L, Coulson S, Beck SL, Gramotnev H, Du S, Lewis S. The clinical efficacy of a bovine lactoferrin/whey protein Ig-rich fraction (Lf/IgF) for the common cold: a double blind randomized study. Complementary Therapies in Medicine, 2013. RCT. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23642947/
11. Matino E, Tavella E, Rizzi M, et al. Effect of Lactoferrin on Clinical Outcomes of Hospitalized Patients with COVID-19: The LAC Randomized Clinical Trial. Nutrients, 2023. RCT z placebo, n = 218. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36904283/
12. Pasinato A, Fama M, Tripepi G, Egan CG, Baraldi E; LIRAR Study Group. Lactoferrin in the Prevention of Recurrent Respiratory Infections in Preschool Children: A Prospective Randomized Study. Children (Basel), 2024. RCT, n = 50. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38397361/
13. Berthon BS, Williams EJ, Williams LM, Budden KF, Hiles SA, Bartlett NW, Wood LG. Oral lactoferrin reduces systemic inflammation, enhances anti-viral responses and modulates immune cell profiles: a randomised controlled trial in healthy, older adults. British Journal of Nutrition, 2026. RCT, n = 103. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/41634901/
14. Zou J, Dong J, Yu XF. Meta-analysis: the effect of supplementation with lactoferrin on eradication rates and adverse events during Helicobacter pylori eradication therapy. Helicobacter, 2009. Metaanaliza RCT. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19298339/
15. Chan H, Chan G, Santos J, Dee K, Co JK. A randomized, double-blind, placebo-controlled trial to determine the efficacy and safety of lactoferrin with vitamin E and zinc as an oral therapy for mild to moderate acne vulgaris. International Journal of Dermatology, 2017. RCT, n = 168. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28369875/
16. Snook J, Bhala N, Beales ILP, et al. British Society of Gastroenterology guidelines for the management of iron deficiency anaemia in adults. Gut, 2021. Wytyczne (pełny tekst w PMC przeszukany pod kątem słowa „lactoferrin”, brak trafień). https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34497146/
17. EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies (NDA). Scientific Opinion on bovine lactoferrin. EFSA Journal, 2012;10(5):2701. Ocena bezpieczeństwa nowej żywności (przeczytany abstrakt). https://doi.org/10.2903/j.efsa.2012.2701
18. Peterson RD, Guarneiri LL, Adams CG, Wilcox ML, Clark AJ, Rudemiller NP, Maki KC, Malinczak CA. A Randomized, Double-Blind, Controlled Trial to Assess the Effects of Lactoferrin at Two Doses vs. Active Control on Immunological and Safety Parameters in Healthy Adults. International Journal of Toxicology, 2025. RCT, n = 66, produkt rekombinowany firmy Helaina vs laktoferyna bydlęca. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39465888/

Weryfikacja

• zgodne – badanie z Bangladeszu [4]: 555 kobiet, 12 tygodni, zmiana Hb −0,2 / 0,0 / +1,1 g/dl, różnice −1,2 (CI −1,6 do −0,9) i −1,1 g/dl (CI −1,4 do −0,8), wniosek autorów „nie wspiera laktoferyny jako zamiennika” (abstrakt w Europe PMC, PMID 42302886).
• poprawione – było „największe z dotychczasowych badań” i brak informacji o populacji wyniku, jest „duże badanie”, margines noninferiority −0,25 g/dl i wynik główny w populacji zgodnej z protokołem (abstrakt nie pozwala potwierdzić, że to największe badanie) [4].
• zgodne – Christofi 2024 [2]: 19 badań, 7 w metaanalizie, SMD −0,81 (CI −1,21 do −0,42), I² = 95,8%, dawki 100-250 „ng” (błąd w abstrakcie), baza do czerwca 2022, skala Jadad.
• zgodne – Zhao 2022 [1]: surowica WMD 41,44 µg/dl, ferrytyna 13,60 ng/ml, frakcyjne wchłanianie −2,08%, IL-6 −45,59 pg/ml; autorzy przypisują efekt działaniu przeciwzapalnemu. Poprawione – liczba dla hemoglobiny w abstrakcie („11.80 g/dL”) jest oczywistym błędem zapisu, więc raport jej nie podaje.
• zgodne – Zhong 2026 [3]: 10 badań w przeglądzie, 8 w metaanalizie, ferrytyna +3,52 µg/l (CI 0,66-6,38; p = 0,02), brak różnic w Hb, żelazie i receptorze transferyny.
• zgodne – Divyaveer 2026 [5]: badanie otwarte, 185 chorych (ITT), Hb +1,95 vs +1,33 (bez dializ) i +1,73 vs +1,11 g/dl (dializowani), rejestr indyjski CTRI; wniosek autorów o „przydatnym dodatku”.
• zgodne – Abu Hashim 2017 [6]: 4 badania, 600 kobiet, różnica 0,77 g/dl (CI 0,04-1,55; p = 0,04) po 4 tygodniach, łagodna niedokrwistość bez istotnej różnicy, mniej objawów żołądkowo-jelitowych. Dopisane – autorzy uznali laktoferynę za środek z wyboru w ciąży, co trzeba czytać razem z wycofanymi badaniami.
• zgodne – wycofania [7][8]: tytuły i rok 2023 potwierdzone w Europe PMC (PMID 37466255 i 36658737), czasopismo J Matern Fetal Neonatal Med; powodów wycofania i obecności w metaanalizie [6] nie sprawdzano.
• zgodne – EFSA 2012 [17]: szacowane pobranie dorosłych 1,4 g (średnio) i 3,4 g (95. percentyl), około 100 razy mniej niż 2000 mg/kg mc. u szczurów w badaniu 13-tygodniowym, wniosek „bezpieczna w proponowanych zastosowaniach”.
• zgodne – brak laktoferyny w wytycznych BSG 2021 [16]: w pełnym tekście (PMC8515119) brak trafień na „lactoferrin”; poprawione – „około jedna trzecia” dotyczy mężczyzn i kobiet po menopauzie z IDA, nie wszystkich chorych.
• poprawione – było „przeciwciała przeciw laktoferynie bydlęcej wzrosły 3-krotnie po 28 dniach”, jest „w dniu 56, po 28 dniach przyjmowania 3,4 g na dobę” (iloraz 3,01) [18].
• zgodne – metaanaliza H. pylori [14]: 9 badań, 1343 osoby, 86,57% vs 74,44%, OR 2,26 (CI 1,70-3,00), działania niepożądane 9,05% vs 16,28%, nudności OR 0,15.
• zgodne – COVID-19 [11]: 218 chorych, 800 mg, RR 1,06 (CI 0,63-1,79) i RR 0,85 (CI 0,70-1,04); dzieci [9]: 25 badań, OR 0,60, 0,56 i 0,61 (CI 0,27-1,40); przeziębienia [10]: 126 osób, 600 mg, 48 vs 112 przeziębień; trądzik [15]: 168 osób, maksimum 28,5% w 10. tygodniu.
• poprawione – było „okres obserwacji po zakończeniu bez różnic” bez czasu, jest „4-miesięczna faza leczenia, 2 miesiące obserwacji po niej” [12]; doprecyzowano też markery u starszych dorosłych (IL-6 i CRP niższe po 600 mg niż po 200 mg, nie względem placebo) [13].
• nie do sprawdzenia – finansowanie badań [4][10][15] i uzasadnienia wycofań [7][8] (nie ma ich w otwartych abstraktach).