Multiwitamina nie zmniejsza śmiertelności ani zachorowalności na choroby serca u zdrowych osób, a jej wpływ na raka jest niespójny. W dużym badaniu COSMOS dała za to niewielki sygnał poprawy pamięci u starszych, który wymaga potwierdzenia. Ma sens głównie jako zabezpieczenie przy ryzyku niedoborów (długie jedzenie mniej kalorii, dieta wegańska, starszy wiek), a zdrowemu sportowcowi, który je dużo i różnorodnie, nie jest potrzebna.
Umiarkowane dowody: kilka badań randomizowanych albo niejednoznaczne metaanalizy. Jak oceniamy badania
Zbiorcze analizy: 21 badań z losowym przydziałem (ponad 91 000 osób) nie wykazało wpływu na śmiertelność ogólną, sercowo-naczyniową i nowotworową; analiza 18 badań (2 019 862 osoby) nie znalazła związku z umieralnością sercowo-naczyniową, także w podgrupie badań z losowym przydziałem. Nieco niższe ryzyko choroby wieńcowej wystąpiło tylko w badaniach obserwacyjnych, podatnych na zakłócenia.
COSMOS (badanie z losowym przydziałem, 21 442 osoby: 12 666 kobiet w wieku od 65 lat i 8 776 mężczyzn w wieku od 60 lat, obserwacja średnio 3,6 roku): multiwitamina nie zmieniła istotnie ryzyka raka inwazyjnego, zdarzeń sercowo-naczyniowych ani śmiertelności ogólnej. Wynik dla raka płuca (ryzyko wyraźnie niższe) pochodzi z analizy drugorzędowej, więc to hipoteza do sprawdzenia; nie zgłoszono problemów z bezpieczeństwem.
PHS II (badanie z losowym przydziałem, 14 641 lekarzy w wieku od 50 lat, obserwacja średnio 11,2 roku, preparat Centrum Silver): brak efektu na choroby serca (poważne zdarzenia sercowo-naczyniowe i śmiertelność ogólna bez istotnej różnicy), ale niewielkie, istotne statystycznie zmniejszenie zachorowalności na nowotwory ogółem (o ok. 8%). Badanie obejmowało wyłącznie mężczyzn; wśród 1 312 mężczyzn z wcześniejszą chorobą nowotworową zmniejszenie wyniosło 27%.
Przegląd systematyczny dla amerykańskiego panelu ekspertów od profilaktyki (USPSTF), 26 badań: dwa badania pokazały ochronę przed rakiem u mężczyzn, a jedyne badanie obejmujące kobiety nie wykazało efektu; nie stwierdzono wpływu na choroby sercowo-naczyniowe ani na śmiertelność ogólną.
Weganie: spożycie B12 wynosi 0,24–0,49 µg wobec zalecanych 2,4 µg, a zbiorcza analiza wykazała gorszy poziom B12 niż u wegetarian i osób jedzących mięso, przy czym osoby suplementujące miały wyższy poziom B12 i aktywnej formy B12 (holoTC) oraz niższy poziom MMA i homocysteiny (wskaźników niedoboru B12). U niesuplementujących ryzyko niskiego B12 było ok. 4,4 razy wyższe (badanie przekrojowe), a w 4-tygodniowym badaniu z losowym przydziałem (53 osoby) poziom aktywnej formy B12 spadł istotnie na diecie wegańskiej bez suplementacji.
Pamięć u starszych: w COSMOS-Mind (2 262 osoby, 3 lata) multiwitamina poprawiła ogólną sprawność umysłową, pamięć zdarzeń i funkcje wykonawcze, co autorzy szacują jako spowolnienie starzenia się umysłu o ok. 60% (ok. 1,8 roku); w COSMOS-Web (ponad 3 500 osób w wieku od 60 lat) pamięć poprawiła się o równowartość ok. 3,1 roku zmian związanych z wiekiem. Wszystkie trzy badania pochodzą z jednej grupy uczestników, a autorzy sami piszą, że wynik wymaga potwierdzenia.
Jedzenie mniej kalorii: ograniczenie kalorii o 33% u 12 wytrenowanych mężczyzn obniżyło spożycie wybranych mikroskładników poniżej 90% zalecanego dziennego spożycia (małe badanie, które nie testowało samej multiwitaminy); stanowisko amerykańskich i kanadyjskich towarzystw dietetyków i medycyny sportowej (ADA/DC/ACSM) dopuszcza potrzebę suplementacji przy ograniczaniu energii, wykluczaniu grup produktów lub dietach o małej wartości odżywczej. Za ograniczenie kalorii przyjmuje się zwykle jedzenie o 20–40% mniej niż zwykle.
Sportowcy: przy odpowiedniej energii i zróżnicowanej diecie suplementy witamin i minerałów nie są wymagane (stanowisko ADA/DC/ACSM); niedobory bywają częste, zwłaszcza witaminy D, a głównym wyjaśnieniem jest niska dostępność energii. Nie znaleziono badań, w których multiwitamina poprawiałaby siłę lub przyrost mięśni u osób z pełnowartościową dietą.
Nie, w dużych badaniach nie stwierdzono takiego efektu. W COSMOS i w PHS II zdarzenia sercowo-naczyniowe (w tym poważne) nie różniły się istotnie między grupami. Zbiorcza analiza 18 badań (2 019 862 osoby) nie wykazała związku z umieralnością sercowo-naczyniową. Nieco niższe ryzyko choroby wieńcowej wystąpiło tylko w badaniach obserwacyjnych, które są podatne na zakłócenia.
Nie, multiwitamina nie zmniejsza śmiertelności. Zbiorcza analiza 21 badań z losowym przydziałem (ponad 91 000 osób) nie wykazała wpływu na śmiertelność ogólną, sercowo-naczyniową ani nowotworową. W COSMOS i w PHS II różnice w śmiertelności ogólnej były nieistotne.
To zależy: zdrowej osobie, która je dużo i różnorodnie, multiwitamina zwykle nie jest potrzebna. Ma sens głównie jako zabezpieczenie przy konkretnym ryzyku niedoborów, np. przy długim deficycie kalorycznym, na diecie wegańskiej (wtedy bezwzględnie potrzebna jest B12) i w starszym wieku. W dużych badaniach randomizowanych nie zmniejszała śmiertelności ani zachorowalności na choroby serca. Priorytetem pozostaje dieta.
Dowody są niespójne. W badaniu COSMOS (21 442 osoby, średnio 3,6 roku) multiwitamina nie zmniejszyła ryzyka raka inwazyjnego. W badaniu PHS II (14 641 lekarzy, średnio 11,2 roku) było niewielkie, ale istotne zmniejszenie zachorowalności na nowotwory ogółem (o ok. 8%), jednak badanie obejmowało wyłącznie mężczyzn. W przeglądzie dla amerykańskiego panelu USPSTF dwa badania pokazały ochronę u mężczyzn, a jedyne badanie z kobietami nie wykazało efektu.
Najważniejsza jest witamina B12, niekoniecznie cała multiwitamina. Weganie jedzą jej znacznie mniej (0,24–0,49 µg wobec zalecanych 2,4 µg), a zbiorcza analiza wykazała gorszy poziom B12 niż u wegetarian i osób jedzących mięso. Multiwitamina z B12 jest wygodnym rozwiązaniem, ale samo B12 wystarcza do zabezpieczenia głównego ryzyka. Zwykle brakuje w niej odpowiednich ilości wapnia i jodu, więc trzeba je zapewnić z diety lub osobno.
Przegląd podaje 50–100 µg cyjanokobalaminy dziennie albo 2000 µg tygodniowo w dwóch dawkach. Dla B12 zarówno tabletki, jak i żywność wzbogacana są skuteczne. U wegan, którzy nie suplementowali, ryzyko niskiego B12 było ok. 4,4 razy wyższe, a suplementujący mieli poziomy podobne do osób niewegańskich.
