Najlepiej zbadane jest naderwanie mięśnia dwugłowego uda u sportowców: rehabilitacja z ćwiczeniami wydłużającymi mięsień pod obciążeniem skracała powrót do pełnego treningu (u piłkarzy z ok. 51 do 28 dni, u sprinterów i skoczków z 86 do 49 dni), a o powrocie powinny decydować kryteria (brak bólu, siła, ruchy sportowe), nie data. Pojedynczy zastrzyk z osocza bogatopłytkowego (PRP) nie dał jasnej korzyści ponad samą rehabilitację, a rutynowy rezonans nie jest potrzebny. Dla łydki, czworogłowego i pachwiny dowodów jest mniej.
Umiarkowane dowody: kilka badań randomizowanych albo niejednoznaczne metaanalizy. Jak oceniamy badania
Naderwania dwugłowego uda często wracają: około jedna trzecia w ciągu roku od powrotu do sportu, najczęściej w pierwszych 2 tygodniach, a nawrót zwykle wymaga ok. dwa razy dłuższej przerwy. Większe ryzyko dają starszy wiek, wcześniejsze naderwanie dwugłowego (ok. 2,7 razy) i świeży uraz (ok. 4,8 razy), a także wcześniejszy uraz więzadła krzyżowego lub łydki.
Rehabilitacja z ćwiczeniami wydłużającymi mięsień pod obciążeniem (Extender, Diver, Glider) skracała powrót do pełnego treningu: piłkarze 28 vs 51 dni (75 osób), sprinterzy i skoczkowie 49 vs 86 dni (56 osób). Badania nie podają w abstraktach serii i powtórzeń; jedna mała próba stosowała 8 tygodni, codziennie lub co drugi dzień, 3 serie po 4–12 powtórzeń zależnie od ćwiczenia.
Zbiorcze analizy małych badań (9–10 badań, tylko 2 dobrej jakości w jednej z nich) potwierdzają szybszy powrót po ćwiczeniach wydłużających, ale bez pewnego zmniejszenia nawrotów; trening agility i stabilizacji tułowia zmniejszał nawroty w małych badaniach. Część liczb w jednej z analiz jest wewnętrznie niespójna.
Zastrzyk PRP nie zastępuje rehabilitacji: w badaniu 90 zawodowych mężczyzn PRP nie przyspieszył powrotu ponad samą rehabilitację, a w badaniu 80 sportowców nie było korzyści ponad placebo. Nowsze zbiorcze analizy sugerują ewentualną korzyść rzędu kilku dni, ale na słabych danych i przy dużych różnicach między badaniami.
Ćwiczenie nordic hamstring zmniejszało liczbę urazów dwugłowego w dużych badaniach: 3,8 vs 13,1 urazów na 100 zawodników w sezonie (942 piłkarzy) i 0,25 vs 0,8 na 1000 godzin gry (579 amatorów); zbiorcza analiza dała zmniejszenie o połowę, ale ponowna analiza uznała efekt za niepewny, bo wiele badań miało wysokie ryzyko błędu.
Samo rozciąganie nie zmniejsza ryzyka urazów sportowych, a trening siłowy zmniejszał je do mniej niż jednej trzeciej (zbiorcza analiza 25 badań, 26 610 osób; dotyczy urazów w ogóle, nie tylko mięśni). Zbyt mocne rozciąganie świeżego naderwania grozi gęstą blizną.
Przerwa zależy od ciężkości i miejsca urazu. W dużej obserwacji zawodowych piłkarzy (516 urazów dwugłowego) średnia przerwa rosła ze stopniem uszkodzenia w rezonansie: 8, 17, 22 i 73 dni; uraz z udziałem wolnego ścięgna dłużej: u sprinterów 73 vs 31 dni po rehabilitacji z wydłużaniem. Uszkodzenia włókien (strukturalne) trwają dłużej niż czynnościowe (5–8 dni).
Rutynowy rezonans magnetyczny nie jest potrzebny do przewidywania powrotu: u 180 mężczyzn sam wywiad i badanie wyjaśniały 29% zmienności czasu powrotu, a rezonans dodał tylko 2,8 punktu procentowego. Obraz ma sens przy podejrzeniu zerwania, oderwania kostnego, dużego krwiaka lub nawrotu w tym samym miejscu.
Agility i stabilizacja tułowia mogą zmniejszać nawroty: w badaniu 24 sportowców nawrót w ciągu roku miało 1 z 13 osób (7,7%) wobec 7 z 10 przy rozciąganiu i izolowanym wzmacnianiu; w badaniu 48 piłkarzy rehabilitacja według kryteriów dała 1 nawrót wobec 6 przy ogólnym protokole. Próby są małe, więc to wskazówka, nie pewnik.
Nie ma dowodu, że ćwiczenia wydłużające trzeba zaczynać od pierwszego dnia (powrót po 23 vs 33 dniach, bez istotnej różnicy). Ćwiczenie do progu bólu nie wydłużyło powrotu (15 vs 17 dni) i dawało o 15% lepszą siłę niż ćwiczenie ściśle bez bólu; eksperci wymagają natomiast braku bólu przy sprincie.
Brak bólu nie znaczy, że mięsień się zagoił: w jednym badaniu w chwili powrotu ból prawie ustąpił i siła wróciła, ale u nikogo uszkodzenie nie zniknęło w rezonansie. Dlatego o powrocie mają decydować kryteria: brak bólu przy dotyku, w testach siły i rozciągania, ruchy sportowe z prawie maksymalną prędkością bez bólu, podobna elastyczność i gotowość psychiczna.
Łydka, czworogłowy i pachwina mają słabsze dowody. Łydka: najsilniejsze czynniki ryzyka to starszy wiek i wcześniejsze naderwanie łydki, a plan rehabilitacji opiera się na wypowiedziach ekspertów i przeglądzie (przerwa średnio 8, 17, 25 i 48 dni zależnie od stopnia); pachwina: u sportowców z długotrwałym bólem przywodzicieli program ćwiczeń czynnych przez 8–12 tygodni dał pełny powrót bez bólu u 23 osób wobec 4 po fizjoterapii bez ćwiczeń (68 osób); w profilaktyce u piłkarzy ćwiczenie Copenhagen adduction zmniejszyło problemy z pachwiną z 21,3% do 13,5%.
Nie ma stałej daty: o powrocie decydują kryteria. W badaniach średni czas do pełnego treningu wynosił od ok. 15 do 86 dni, zależnie od miejsca i ciężkości urazu oraz programu rehabilitacji. Wracaj, gdy nie bolą dotyk ani testy siły i rozciągania, a ruchy sportowe z prawie maksymalną prędkością są bez bólu; zbyt wczesny powrót zwiększa ryzyko nawrotu. Moment ustal z fizjoterapeutą.
U piłkarzy powrót do pełnego treningu trwał średnio 28 dni po rehabilitacji z ćwiczeniami wydłużającymi mięsień i 51 dni po zwykłej; u sprinterów i skoczków odpowiednio 49 i 86 dni. W dużej obserwacji zawodowych piłkarzy przerwa rosła ze stopniem uszkodzenia w rezonansie: ok. 8, 17, 22 i 73 dni. Uraz z udziałem wolnego ścięgna trwa dłużej, a nawrót zwykle wymaga ok. dwa razy dłuższej przerwy.
To rehabilitacja naderwania dwugłowego z naciskiem na ćwiczenia wydłużające mięsień pod obciążeniem: Extender, Diver i Glider. U 75 piłkarzy skróciła powrót do pełnego treningu z 51 do 28 dni, a u 56 sprinterów i skoczków z 86 do 49 dni. Badania nie podają w abstraktach serii i powtórzeń; jedna mała próba stosowała 8 tygodni, codziennie lub co drugi dzień, 3 serie po 4–12 powtórzeń zależnie od ćwiczenia.
Tak, w rehabilitacji ćwiczenia wydłużające mięsień pod obciążeniem skracały powrót do treningu, choć bez pewnego zmniejszenia nawrotów. Zbiorcze analizy 9–10 badań potwierdzają szybszy powrót, ale opierają się na małych badaniach, z których w jednej z analiz tylko 2 z 10 oceniono jako dobre lub bardzo dobre. Część liczb w jednej z analiz jest wewnętrznie niespójna, więc wielkość efektu jest niepewna.
Raczej nie ponad samą rehabilitację. W badaniu 90 zawodowych mężczyzn PRP był szybszy niż osocze ubogopłytkowe o 5,7 dnia, ale nie niż brak zastrzyku, a autorzy nie widzą korzyści ponad intensywną rehabilitację; w badaniu 80 sportowców nie było korzyści ponad placebo. Zbiorcze analizy są sprzeczne i opierają się na słabych danych.
Nie na siłę. Zbyt mocne rozciąganie świeżego naderwania grozi gęstą blizną, a we wczesnych fazach unika się końcowego zakresu rozciągnięcia, dopóki mięsień jest słaby. Samo rozciąganie nie zmniejszało też liczby urazów sportowych w analizie 25 badań, w przeciwieństwie do treningu siłowego.
