Palenie, e-papierosy i saszetki: pełny raport

Wniosek

Palenie wiąże się z niższym VO₂max (przegląd 9 prac, połowa z istotnym wynikiem) [1]. Przejście z papierosów na e-papieros z nikotyną pomaga rzucić skuteczniej niż plastry czy gumy: w aktualnym przeglądzie Cochrane (sierpień 2026) to ok. 4 dodatkowe osoby na 100, które rzuciły [2]. Krótkoterminowo nie wykryto poważnych szkód, ale długoterminowe skutki e-papierosów nie są znane [2]. Saszetki nikotynowe w jednym małym badaniu (15 osób) podnosiły tętno tak samo jak papieros lub bardziej [5]; dane o zdrowiu jamy ustnej są słabe [9]. Wydolność u osób, które przeszły z papierosów na e-papieros lub podgrzewany tytoń, wzrosła w ciągu 12 tygodni, ale to nie porównanie z rzuceniem palenia [3].

Poziom dowodów

B.

• Rzucanie palenia z e-papierosem z nikotyną (vs NRT): poziom A. Przegląd Cochrane z randomizowanych badań, wysoka pewność dowodów [2].
• Palenie a wydolność: poziom B. Przegląd badań przede wszystkim obserwacyjnych [1].
• Palenie a synteza białek mięśniowych: poziom C. Małe badanie, 16 osób [6].
• Saszetki nikotynowe a tętno: poziom C. Jedno małe badanie krzyżowe, 15 osób [5].
• Trening a rzucanie palenia: poziom B. Wyniki mieszane: dobre badania pozytywne, metaanaliza wszystkich badań bez istotnego efektu [4].
• E-papierosy a płuca i naczynia: poziom C. Małe przeglądy, krótkie obserwacje [7,10].
• Saszetki a jama ustna: poziom C. Trzy badania, wszystkie z wysokim ryzykiem błędu [9].

Co mówią badania

Rzucanie palenia (e-papierosy)

• Aktualna wersja Cochrane (sierpień 2026): 80 badań z randomizacją, 29 861 uczestników [2].
• E-papieros z nikotyną vs NRT: RR 1,61 (95% CI 1,23–2,12), 11 badań, 4114 osób; wysoka pewność; ok. 4 dodatkowe osoby, które rzuciły, na 100 [2].
• E-papieros z nikotyną vs samo wsparcie behawioralne lub brak wsparcia: RR 1,75 (1,39–2,20), 11 badań, 7214 osób; niska pewność [2].
• E-papieros z nikotyną vs bez nikotyny: RR 1,34 (1,05–1,69), 7 badań, 1918 osób; 8 na 100 vs 6 na 100; pewność umiarkowana [2].
• Działania niepożądane: podobna częstość w grupie z nikotyną i bez (RR 1,01) [2]. Nie wykryto poważnych szkód krótkoterminowych; długoterminowe efekty po 12 miesiącach są nieznane [2].

Wydolność i palenie

• Przegląd systematyczny 9 prac: połowa wykazała istotnie niższe maksymalne VO₂ u palaczy niż u niepalących [1].
• Są to głównie badania obserwacyjne i przekrojowe; nie ustalają przyczyny.

E-papierosy, wydolność i płuca

• Przegląd 8 badań (273 osoby, 7 o efektach ostrych, 1 długoterminowym): wdychanie zwiększa opór dróg oddechowych, ale nie zmienia FEV₁; autorzy piszą, że wyniki są „sugerujące, ale nie ostateczne” [7].
• Badanie RCT (12 tygodni): VO₂max w grupie przechodzącej na e-papierosa wzrosło z 38,4 ±5,9 do 41,4 ±6,3 ml/kg/min; w grupie podgrzewanego tytoniu z 39,2 ±6,7 do 41,6 ±6,5 [3]. Abstrakt nie opisuje grupy, która dalej pali, więc nie porównuje z rzuceniem palenia.

Synteza białek i mięśnie

• Badanie porównawcze, 16 osób (8 palących, 8 niepalących): synteza białek mięśniowych u palących niższa (0,037 vs 0,059 %/h, p = 0,004). Ekspresja miostatyny u palących wyższa o ok. 33%, MAFbx o ok. 45% [6]. Badanie nie mierzyło siły ani masy mięśniowej.

Saszetki nikotynowe

• Badanie krzyżowe, 15 osób, które ukończyły (18 rekrutowano). Wzrost tętna we wczesnej fazie: papieros ok. 27 uderzeń/min, saszetka 20 mg ok. 12, saszetka 30 mg ok. 25 [5]. Badanie finansowane przez federalny instytut ryzyka (BfR), nie przez producenta [5].
• Przegląd 3 badań, 190 osób: saszetki mogą wpływać na błonę śluzową jamy ustnej i dziąsła, ale dane są ograniczone, a wszystkie badania mają wysokie ryzyko błędu [9].

Trening a rzucanie palenia

• Przegląd systematyczny i metaanaliza 13 badań (12 w metaanalizie) [4]. W 2 badaniach wysokiej jakości 3 intensywne sesje tygodniowo przez 12–15 tygodni zwiększyły odsetek osób, które trwale rzuciły [4]. W metaanalizie wszystkich badań trening nie zwiększał istotnie skuteczności rzucania [4].
• Pilotaż RCT: 27 kobiet palących (20 analizowanych), 12 tygodni, ograniczenie nikotyny w papierosach z ćwiczeniami lub bez: nie wykazano istotnej różnicy w masie ciała ani VO₂max [8].

E-papierosy bez nikotyny

• Przegląd 9 badań (6 u ludzi, 3 na zwierzętach lub zarodkach) [10]: u ludzi ostre zaburzenia funkcji naczyń, wzrost sztywności tętnic i przejściowy wzrost ciśnienia skurczowego i rozkurczowego, który ustępował w ciągu 2 godzin [10]. Autorzy piszą, że nie należy ich uznawać za wolne od ryzyka [10].

Zalecenia praktyczne (trening, dieta, zdrowie)

• Cel nadrzędny: rzucić palenie całkowicie. Jeśli to nie wychodzi, e-papieros z nikotyną jest skuteczniejszy niż plastry i gumy w rzucaniu [2].
• Saszetki nie są neutralne dla serca: ich wpływ na tętno jest podobny do papierosa [5]. Nie traktuj ich jako sposobu na wyniki sportowe.
• Trening jako wsparcie: w dobrych badaniach 3 intensywne sesje tygodniowo przez 12–15 tygodni pomagały utrzymać rzucenie [4], ale efekt w całej grupie badań nie był istotny [4].
• Oczekiwania: w badaniu Polosa wydolność wzrosła w ciągu 12 tygodni po zmianie produktu [3]. To nie dowodzi, że efekt jest taki sam jak po rzuceniu palenia.
• E-papieros bez nikotyny nie jest nieszkodliwy [10].

Formy i porównania

Bezpieczeństwo, skutki uboczne i interakcje

• Nikotyna: zwiększa tętno; w badaniu saszetek 20 mg dawała wzrost ok. 12 uderzeń/min, 30 mg ok. 25, papieros ok. 27 [5].
• E-papierosy z nikotyną: działania niepożądane podobne jak w grupie bez nikotyny (RR 1,01); recenzja nie wymienia konkretnych objawów [2]. Długoterminowo nieznane [2].
• E-papierosy (ogólnie): wdychanie zwiększa opór dróg oddechowych [7].
• Saszetki: możliwe zmiany błony śluzowej i dziąseł; dane słabe [9].
• Czerwone flagi, kiedy iść do lekarza (zasada ogólna, bez źródła w tym raporcie): ból w klatce piersiowej, omdlenie, silna duszność, kołatanie serca lub gorączka i duszność po waporyzacji.

Mity

• „Saszetki są bezpieczne, bo bez dymu.” Tętno rośnie podobnie jak po papierosie [5], a dane o jamie ustnej są niepewne [9].
• „E-papieros bez nikotyny jest nieszkodliwy.” Badania wykazują ostre efekty naczyniowe [10].
• „E-papieros niszczy płuca.” Przegląd nie wykazał wpływu na FEV₁, ale zwiększony opór dróg oddechowych to sygnał, który wymaga dalszych badań [7].
• „Trening sam wystarczy, żeby rzucić.” W metaanalizie wszystkich badań trening nie dawał istotnego efektu [4].

Nie do sprawdzenia

Poniższe twierdzenia pochodzą z wiedzy ogólnej albo z niezweryfikowanych źródeł. Nie wchodzą do treści jako fakty:

• przyrost masy ciała po rzuceniu palenia (Aubin 2012);
• ryzyko choroby wieńcowej przy paleniu okazjonalnym (Hackshaw 2018) i ryzyko przy biernym paleniu (Surgeon General 2006);
• EVALI: liczby hospitalizacji i zgonów oraz dane CDC;
• interakcje z CYP1A2 (kofeina, teofilina i inne leki);
• progi ciśnienia do alarmu oraz wzrost ciśnienia po rzuceniu saszetek (przegląd 2025);
• numer telefonu poradni dla palących (nie został zweryfikowany; nie podajemy go w treści);
• wpływ nikotyny na sen i odstawienie (ok. 1–4 tygodnie);
• przegląd narracyjny o nikotynie u sportowców (10 badań) i brak dowodów na redukcję tkanki tłuszczowej;
• głód nikotynowy a krótka sesja ruchu (10–15 min);
• zmiany wydolności u osób, które rzuciły (badanie CEASEFIRE, biomarkery po rzuceniu, 3-letni test wysiłkowy);
• siła chwytu i sarkopenia u palących (badania przekrojowe, Korea i Chiny);
• wynik sportowy i dane o saszetkach (brak sprawdzonych badań w tym raporcie);
• zalecenia dotyczące białka (ISSN) i zapobiegania przyrostowi masy;
• badania produktów Velo, scoping review saszetek (zawartość formaldehydu, ocena ryzyka);
• sztywność tętnic i stężenie nikotyny w badaniu saszetek 30 mg (nie odczytano w całości);
• chorobowość u młodych osób z przewlekłą ekspozycją na e-papierosy (Chest 2025);
• polskie wytyczne dotyczące palenia;
• metaanaliza podwójnego użycia (papierosy plus e-papierosy), cytowana z drugiej ręki.

Źródła

1. Sengbusch JR, Tiernan DL, Tamulevicius N, Martinasek MP. The Impact of Smoking on Maximum Oxygen Uptake. Respir Care. 2021;66(5):857–861. Przegląd systematyczny (9 prac). https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33593934/
2. Lindson N i wsp. Electronic cigarettes for smoking cessation. Cochrane Database Syst Rev. 2026;8:CD010216 (aktualizacja pub11). Przegląd systematyczny i metaanaliza (80 badań, 29 861 uczestników). https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/42642048/
3. Polosa R i wsp. Improved aerobic capacity in a randomized controlled trial of noncombustible nicotine and tobacco products. Sci Rep. 2025;15. Badanie RCT, 12 tygodni, e-papieros i podgrzewany tytoń. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40447739/
4. Darabseh MZ, Selfe J, Morse CI, Aburub A, Degens H. Does Aerobic Exercise Facilitate Vaping and Smoking Cessation: A Systematic Review of RCTs with Meta-Analysis. Int J Environ Res Public Health. 2022;19(21):14034. Przegląd systematyczny i metaanaliza. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9658548/
5. Mallock-Ohnesorg N i wsp. Small pouches, but high nicotine doses: nicotine delivery and acute effects after use of tobacco-free nicotine pouches. 2024. Badanie krzyżowe, 15 uczestników. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11150668/
6. Petersen AMW, Magkos F, Atherton P, Selby A, Smith K, Rennie MJ, Pedersen BK, Mittendorfer B. Smoking impairs muscle protein synthesis and increases the expression of myostatin and MAFbx in muscle. Am J Physiol Endocrinol Metab. 2007. Badanie porównawcze, 16 osób. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17609255/
7. Honeycutt L i wsp. A systematic review of the effects of e-cigarette use on lung function. NPJ Prim Care Respir Med. 2022. Przegląd systematyczny (8 badań, 273 osoby). https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9588082/
8. Exercise and Reduced Nicotine Content Cigarettes in Adult Female Smokers: A Pilot Trial. 2022. Badanie pilotażowe RCT, 27 kobiet (20 analizowanych). https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9180864/
9. Rungraungrayabkul D i wsp. What is the impact of nicotine pouches on oral health: a systematic review. BMC Oral Health. 2024. Przegląd systematyczny (3 badania, 190 osób). https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11297755/
10. Impact of Nicotine-Free Electronic Cigarettes on Cardiovascular Health: A Systematic Review. 2025. Przegląd systematyczny (9 badań: 6 u ludzi, 3 na zwierzętach lub zarodkach). https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12734375/

Weryfikacja

• zgodne – Cochrane: wersja z 2025 (90 badań, 29 044 uczestników, RR 1,59 (1,30–1,93) vs NRT, wysoka pewność) jest poprzednią wersją z 29 stycznia 2025 i została zastąpiona; w tekście użyto wersji z sierpnia 2026 (pub11) [2].
• poprawione – było: „Wersja 2026 (11 badań, 4114 uczestników): RR 1,61 (1,23–2,12) vs NRT”; jest: to aktualna wersja, 80 badań, 29 861 uczestników, RR 1,61 (1,23–2,12) z 11 badań i 4114 uczestników; zachowano [2].
• poprawione – było: „W wersji z listopada 2025 vs samo wsparcie behawioralne: RR 1,78 (1,42–2,25)”; jest: ta wartość pochodzi z wydania z listopada 2025 (pub10); w wydaniu z sierpnia 2026 vs wsparcie lub brak wsparcia RR 1,75 (1,39–2,20), 11 badań, 7214 uczestników [2].
• poprawione – było: „Wcześniejsze podsumowanie: 8–10 na 100 z e-papierosem, 6 z NRT, 4 bez wsparcia”; jest: w aktualnym wydaniu 8 na 100 vs 6 na 100 dla nikotyny vs bez nikotyny [2]; pozostałe liczby nie do sprawdzenia.
• poprawione – było: „Częste działania niepożądane to podrażnienie gardła, ból głowy, kaszel i nudności”; jest: recenzja nie wymienia konkretnych działań niepożądanych, podaje tylko podobną częstość AE (RR 1,01) [2].
• zgodne – Sengbusch: przegląd 9 prac, połowa istotnie niższe VO₂max u palaczy, rok 2021, Respir Care 66(5) [1]. Dokładna liczba prac, w których wynik był istotny, nie została podana w abstrakcie.
• poprawione – Polosa: było: „wtórna analiza RCT CEASEFIRE, 12 tygodni”, „VO₂max 38,4 do 41,4 u użytkowników e-papierosów”; jest: RCT, 12 tygodni, grupa e-papierosa 38,4 ±5,9 do 41,4 ±6,3; grupa podgrzewanego tytoniu 39,2 do 41,6; nazwa CEASEFIRE i charakter wtórny – nie do sprawdzenia; liczebność grup – nie do sprawdzenia; abstrakt nie opisuje grupy palącej [3].
• poprawione – Petersen: było: „u silnie palących w średnim i starszym wieku”, „p = 0,004”, „miostatyna +33%, MAFbx +45%”; jest: 16 osób (8 palących, 8 niepalących), p = 0,004, ekspresja (nie mRNA) wyższa o ok. 33% i ok. 45% [6]; określenie „silnie palący w średnim i starszym wieku” – nie do sprawdzenia.
• zgodne – Darabseh: 13 RCT, 12 w metaanalizie, 2 badania wysokiej jakości z 3 intensywnymi sesjami tygodniowo przez 12–15 tygodni; metaanaliza wszystkich badań bez istotnego efektu [4]. Podział jakości badań (5 wysokiej, 2 umiarkowanej, 6 niskiej) – nie do sprawdzenia.
• zgodne – Mallock-Ohnesorg: 15 ukończonych (18 rekrutowanych); wzrost tętna: papieros ok. 27, saszetka 20 mg ok. 12, 30 mg ok. 25 uderzeń/min [5].
• poprawione – było: „część badań finansowana przez producentów”, dotyczące tego badania; jest: finansowanie BfR, bez producenta [5]; sztywność tętnic i wyższe stężenie nikotyny w 30 mg – nie do sprawdzenia.
• zgodne – Honeycutt: 8 badań, 273 uczestników; wzrost oporu dróg oddechowych bez zmiany FEV₁ [7].
• zgodne – przegląd po nikotynie bez dymu: 9 badań (6 u ludzi); ostre zaburzenia naczyń, przejściowy wzrost ciśnienia; nie „wolne od ryzyka” [10].
• zgodne – pilot 27 kobiet: 12 tygodni, 20 analizowanych, brak istotnej różnicy w masie (p = 0,80 w abstrakcie; tabela p = 0,07, dane niespójne) i VO₂max (p = 0,20) [8]. Rok 2022 wyprowadzony z numeru PMC, nie do potwierdzenia w tekście.
• zgodne – oral health: 3 badania, 190 osób, wszystkie wysokie ryzyko błędu, możliwy wpływ na błonę śluzową i dziąsła [9].
• nie do sprawdzenia – wszystkie punkty w sekcji „Nie do sprawdzenia” (w tym Hackshaw 2018, Aubin 2012, dane CDC, progi ciśnienia, interakcje CYP1A2, numer poradni 801 108 108). Usunięto je z treści jako fakty.
• nie do sprawdzenia – źródła nieotwarte w tej weryfikacji, usunięte z listy, bo nie są cytowane w treści: wszystkie prace z listy wcześniejszej, których nie otwarto (w tym Chest 2025, sarkopenia, KNHANES, He i wsp. 2022 na zwierzętach, wytyczne, Velo, scoping review i ocena ryzyka).