Cynk w pastylkach do ssania ma najlepiej udokumentowany, ale niepewny efekt: najnowszy przegląd Cochrane (2024) wskazuje średnio ok. 2,4 dnia krótsze przeziębienie przy niskiej pewności dowodów, a po odrzuceniu badań z niejasnym losowaniem różnica spadła do ok. 0,6 dnia i przestała być istotna. W zapobieganiu przeziębieniom cynk prawdopodobnie niewiele pomaga, a preparatów cynku do nosa unikaj z powodu opisanych przypadków utraty węchu.
Umiarkowane dowody: kilka badań randomizowanych albo niejednoznaczne metaanalizy. Jak oceniamy badania
Najnowszy przegląd Cochrane (Nault i wsp., maj 2024): 34 badania z losowym przydziałem, 8526 osób (15 o zapobieganiu, 19 o leczeniu; 22 u dorosłych, 12 u dzieci); połowa badań (17) dotyczyła pastylek. W leczeniu cynk skrócił przeziębienie średnio o 2,4 dnia (od ok. 0,5 do 4,2 dnia; 8 badań, 972 osoby), ale pewność dowodów jest niska, a wyniki bardzo się różnią między badaniami.
Kruchość wyniku: po usunięciu badań z niejasnym sposobem losowania zostały 3 badania (482 osoby), a różnica zmalała do ok. 0,6 dnia (od 1,3 dnia krócej do 0,16 dnia dłużej), czyli przestała być istotna. Niejasny sposób losowania miało 19 z 34 badań. Powiązania z przemysłem albo brak informacji o finansowaniu dotyczyły 17 z 34 badań.
Dawka i droga podania: autorzy Cochrane nie znaleźli istotnej różnicy w czasie choroby między pastylkami a preparatami do nosa ani między dawkami większymi i mniejszymi niż 85 mg na dobę (podgrupy po 4 badania, niska moc porównania). Dawki glukonianu w pastylkach w badaniach leczniczych to 45–276 mg na dobę przez 7–21 dni (dawka z badania, nie zalecenie). To nawet kilkakrotnie więcej niż limit dla suplementów w UE (25 mg na dobę) i więcej niż limit USA (40 mg na dobę).
Spór o interpretację. Zespół Cochrane (Nault i wsp.) uznał, że cynk może skracać trwające przeziębienie, ale dowody są niepewne i niejednorodne. Hemilä i Chalker (2024), autorzy wcześniejszych, bardziej optymistycznych metaanaliz, zarzucają temu przeglądowi m.in. zsumowanie pastylek z preparatem do nosa, w którym cynku jest tysiące razy mniej, oraz dzieci z dorosłymi. Po przeliczeniu samych pastylek u dorosłych (5 badań) wychodzi im ok. 37% krótsze przeziębienie (od 27 do 46%). To komentarz krytyczny, a nie niezależna powtórka badań; autorzy deklarują brak finansowania i konfliktu interesów. Ważne ostrzeżenie: wcześniejsza wersja przeglądu Cochrane (Singh i Das, 2013) została wycofana, podobnie komentarz tych samych autorów w JAMA; powodów wycofania nie ustalono, więc nie opieraj się na danych z tych prac.
Wcześniejsze metaanalizy Hemilä: 7 badań z pastylkami (575 osób) dało przeziębienie krótsze o 33% (od 21 do 45%). Octan cynku: 40% krócej (3 badania), glukonian: 28% (4 badania), różnica między solami nieistotna. Badania z niższą i z najwyższą dawką dały podobny wynik (33% i 35%), więc większa dawka nie wydawała się lepsza. Analiza danych poszczególnych pacjentów z 3 badań z octanem cynku (199 osób) pokazała przeziębienie krótsze o ok. 2,7–2,9 dnia (przy średnio 7 dniach choroby), niezależnie od płci, wieku i alergii. To tylko trzy badania.
Zapobieganie przeziębieniom: według Cochrane ryzyko zachorowania było o ok. 7% mniejsze (9 badań, 1449 osób), ale wynik mieści się na granicy „brak różnicy”, a pewność jest niska. U osób, które mimo cynku zachorowały, choroba trwała ok. 0,6 dnia krócej, bez istotności (3 badania, 740 osób; pewność umiarkowana).
Badanie, które nie potwierdziło efektu (Finlandia, 2020; autorem jest m.in. Hemilä): 253 osoby, z czego 88 zachorowało. Pastylki z octanem cynku, 13 mg cynku w sztuce, do 6 razy dziennie przez maksymalnie 5 dni (dawka z badania, nie zalecenie). Autorzy napisali, że pastylki „nie były skuteczne”: w ciągu 10 dni różnica w tempie wyzdrowienia nie była istotna, a przez 2 dni po zakończeniu stosowania osoby z cynkiem zdrowiały wolniej. Co najmniej jeden skutek uboczny zgłosiło 63% osób z cynkiem i 31% z placebo. Badanie jest małe pod względem liczby osób, które zachorowały.
Inny przegląd (Hunter 2021): szybki przegląd 28 badań (5446 dorosłych; cynk doustny i do nosa). Cynk zapobiegał ok. 5 zakażeniom dróg oddechowych na 100 osób na miesiąc (pewność umiarkowana). W leczeniu objawy ustępowały o ok. 2 dni wcześniej (pewność bardzo niska), a po 7 dniach o 19 osób na 100 mniej nadal miało objawy (pewność niska). Przegląd łączył różne postacie i drogi podania, a autorzy zaznaczają duże ryzyko błędów, małe próby i niejasną najlepszą dawkę.
Preparaty cynku do nosa, skuteczność: w badaniu z 2003 r. (80 dorosłych, żel do nosa z glukonianem cynku, 4 razy dziennie) mediana choroby wyniosła 4,3 dnia wobec 6 dni w placebo, a działania niepożądane (głównie kłucie w nosie) były podobne w obu grupach; badanie nie opisywało węchu. Analiza zbiorcza z 2009 r. nie wykazała istotnego efektu w 3. dniu i zaznaczyła „niezmierzone obawy” o trwałą utratę węchu. W 4 badaniach Cochrane z preparatami do nosa odnotowano 129 zgłoszeń bólu, podrażnienia lub wrażliwości nosa (71 w grupach z cynkiem, 58 w placebo).
Preparaty cynku do nosa, utrata węchu: seria 17 pacjentów (2006) po żelu do nosa z glukonianem cynku miała pieczenie zaraz po aplikacji i utratę węchu w ciągu 48 godzin; u 7 z nich nie było wcześniej objawów przeziębienia. Praca z 2004 r. opisała ciężkie osłabienie lub utratę węchu, w niektórych przypadkach długotrwałe lub trwałe. Analiza z 2010 r. (25 pacjentów) uznała związek przyczynowy za uzasadniony. Według projektu wytycznych FDA z 2019 r. do 2009 r. agencja otrzymała ponad 130 zgłoszeń utraty węchu związanych z homeopatycznymi preparatami cynku do nosa. Zgłoszenia są spontaniczne, więc nie da się podać ryzyka na liczbę użytkowników; brak badań porównawczych. W Cochrane 2024 badania z cynkiem do nosa nie zgłosiły utraty węchu, ale zgłaszanie skutków ubocznych było niejasne.
Cynk a COVID-19: w jedynym znalezionym badaniu z losowym przydziałem u 214 dorosłych leczonych ambulatoryjnie (glukonian cynku 50 mg na dobę przez 10 dni, bez zaślepienia, przerwane z powodu małej szansy na wykazanie korzyści) czas do zmniejszenia objawów o połowę wynosił 5,9 dnia z cynkiem i 6,7 dnia przy zwykłej opiece; różnica była nieistotna (dawka z badania, nie zalecenie). W przeglądzie Hunter 2021 żadne badanie nie dotyczyło bezpośrednio SARS-CoV-2. Dobrych dowodów, że cynk pomaga w COVID-19, nie ma.
W UE górny limit to 25 mg na dobę (z żywności i suplementów, także w ciąży i karmieniu), w USA 40 mg na dobę. Polskie normy z 2024 r. podają 25 mg, powołując się na EFSA. NHS radzi: nie przyjmuj więcej niż 25 mg suplementów cynku na dobę, chyba że zaleci lekarz. Limity dotyczą stałego, codziennego przyjmowania, a nie krótkiej kuracji.
Według polskich norm z 2020 r. zalecane dzienne spożycie od 19. roku życia to 11 mg dla mężczyzn i 8 mg dla kobiet, a średnie zapotrzebowanie to 9,4 i 6,8 mg. Nie sprawdzono, czy normy z 2024 r. zmieniły te wartości.
Według NHS idź do lekarza, gdy wysoka temperatura utrzymuje się ponad 3 dni, objawy się nasilają, pojawia się duszność lub ból w klatce piersiowej, objawy nie ustępują po 10 dniach, kaszel trwa ponad 3 tygodnie, masz chorobę przewlekłą lub osłabioną odporność albo martwisz się o dziecko. Przeziębienie zwykle ustępuje po 1–2 tygodniach. Przy nagłej, silnej duszności lub silnym bólu w klatce piersiowej dzwoń pod 112.
Może trochę, ale dowody są niepewne. Najnowszy przegląd Cochrane (2024; 34 badania, 8526 osób) wskazuje, że u osób, które już mają przeziębienie, cynk skraca je średnio o ok. 2,4 dnia, lecz pewność dowodów jest niska, a wyniki bardzo różnią się między badaniami. Po usunięciu badań z niejasnym losowaniem różnica spadła do ok. 0,6 dnia i przestała być istotna.
Zależy od przeglądu. Cochrane 2024 podaje średnio ok. 2,4 dnia (od ok. 0,5 do 4,2 dnia; 8 badań, 972 osoby), ale przy niskiej pewności. Po odrzuceniu badań z niejasnym losowaniem (3 badania, 482 osoby) wyszło ok. 0,6 dnia, bez istotności. Wcześniejsza analiza danych z 3 badań z octanem cynku (199 osób) dała ok. 2,7–2,9 dnia przy średnio 7 dniach choroby.
Tego nie rozstrzygnięto. Zespół Cochrane (Nault i wsp.) uznał, że cynk może skracać przeziębienie, ale dowody są niepewne i niejednorodne. Hemilä i Chalker (2024), autorzy wcześniejszych, bardziej optymistycznych metaanaliz, zarzucają przeglądowi zsumowanie pastylek z preparatem do nosa oraz dzieci z dorosłymi; po przeliczeniu samych pastylek u dorosłych wychodzi im ok. 37% krótsze przeziębienie. To komentarz krytyczny, a nie niezależna powtórka badań, więc to spór o metodykę.
