Z 20 składników sięgających po przeziębienie najlepiej zbadane na ludziach są tylko miód (na kaszel u dzieci powyżej 1. roku życia) i witamina C w suplemencie; reszta ma pojedyncze, małe lub niejednoznaczne badania albo wcale ich nie ma. Wyniki z probówki lub od zwierząt nie dowodzą skuteczności u człowieka, a kilka składników ma ważne ostrzeżenia.
Słabe dowody: małe badania, wyniki mieszane. Jak oceniamy badania
Witamina C w suplemencie (29 porównań, 11 306 osób): w zwykłej populacji regularne przyjmowanie praktycznie nie zmniejsza liczby przeziębień, a skraca chorobę średnio o 8% u dorosłych i 14% u dzieci. U 598 maratończyków, narciarzy i żołnierzy w ekstremalnym wysiłku przeziębień było mniej więcej o połowę mniej. Przyjęta dopiero po zachorowaniu nie dała spójnego efektu. Nie sprawdzono, ile witaminy C zawiera sok z cytryny.
Miód: przegląd Cochrane objął 6 badań na 899 dzieciach od 12. miesiąca życia. Miód łagodził kaszel lepiej niż brak leczenia i lepiej niż placebo (umiarkowana pewność), a od dekstrometorfanu nie różnił się wyraźnie; korzyść widziano do 3 dni, a większość dzieci dostała miód tylko przez jedną noc. Autorzy uznali, że dowody nie są dość mocne, by miód zalecać lub odradzać. Nowsze przeglądy oceniają jakość dowodów jako niską do bardzo niskiej. Niemowlętom poniżej 12 miesięcy miodu nie podawaj (botulizm niemowlęcy).
Z 20 składników najlepiej zbadane na ludziach są tylko dwa: miód i witamina C w suplemencie. Rosół, owoc czarnego bzu, zielona herbata i spray z szałwią mają pojedyncze, małe lub niejednoznaczne badania. Dla większości pozostałych nie ma dobrych badań na ludziach w przeziębieniu: opierają się na tradycji i na badaniach w probówce lub na zwierzętach, które nie dowodzą skuteczności u człowieka. Związek, który zabija wirusa na szalce, zwykle nie dociera do nosa i gardła w takim stężeniu, w jakim go badano.
Czosnek: przegląd Cochrane znalazł tylko 1 badanie spełniające kryteria (146 osób, 12 tygodni, suplement). W grupie z czosnkiem było 24 przeziębienia, w grupie z placebo 65, ale czas choroby był podobny, a przeziębienia zgłaszały same badane osoby. Autorzy uznali dowody za niewystarczające. Suplementy z czosnkiem mogą zwiększać ryzyko krwawienia.
Imbir: dla przeziębienia nie znaleziono dobrego badania z losowym przydziałem ani przeglądu systematycznego. EMA uznaje użycie przy objawach przeziębienia wyłącznie za tradycyjne (długie stosowanie, bez badań klinicznych). Jedyne znalezione badanie dotyczyło 144 chorych na COVID-19 i mierzyło markery we krwi, nie objawy przeziębienia. Wyniki laboratoryjne (działanie przeciwzapalne w komórkach) nie dowodzą skuteczności u ludzi.
Owoc czarnego bzu: metaanaliza z 2019 r. (180 osób) wskazała wyraźne zmniejszenie objawów infekcji górnych dróg oddechowych, ale została sfinansowana przez instytut, z którym związani są wszyscy autorzy. Badanie z 2020 r. na 87 chorych z grypą potwierdzoną testem nie wykazało korzyści: czas do braku lub łagodnych objawów wyniósł 4,9 dnia przy placebo i 5,3 dnia przy bzie. Surowy owoc jest toksyczny, gotowanie niszczy toksynę.
Szałwia: jedno badanie z placebo na 286 osobach z ostrym wirusowym zapaleniem gardła pokazało, że spray z 15% ekstraktem dał większą ulgę w bólu gardła niż placebo w ciągu dwóch godzin od pierwszej dawki. Pierwszy autor jest związany z producentem. Wynik dotyczy sprayu z ekstraktem; skuteczności domowego naparu do płukania nie sprawdzono.
Herbata zielona i rosół: analiza zbiorcza z 2025 r. (107 badań, ponad 100 tys. dorosłych) wskazała katechiny jako suplement zmniejszający liczbę infekcji dróg oddechowych, ale nie podano formy; płukanie gardła zieloną herbatą (1 012 osób, 12 tygodni) nie dało różnicy w zachorowaniach na COVID-19. Rosół: przegląd 4 badań (342 dorosłych) pokazał niewielkie zmniejszenie objawów i skrócenie choroby o 1 do 2,5 dnia; autorzy chcą lepszych badań.
Cebula, sok malinowy, żurawina, kapsaicyna, cytryna i czarna herbata: nie znaleziono badań na ludziach, w których sprawdzano by je w przeziębieniu. „Brak badań” nie znaczy, że nie działają, ani że warto po nie sięgać. Dane dotyczą innych sytuacji: ekstraktu z łupin cebuli u osób ze stresem, wyciągów z owoców w komórkach, zakażeń układu moczowego (żurawina), nieinfekcyjnego nieżytu nosa (kapsaicyna).
Kurkuma: dla przeziębienia brak danych; NCCIH wymienia je tylko jako tradycyjne zastosowanie. Wstępne dowody dotyczą bólu kolana. Jedyne znalezione badanie (144 chorych na COVID-19, kurkuma, imbir lub placebo) pokazało spadek markerów zapalenia we krwi, nie objawów. Wysoko przyswajalne suplementy wiązano z uszkodzeniem wątroby.
Kwiat czarnego bzu, lipa, rumianek, tymianek: EMA uznaje ich użycie przy objawach przeziębienia lub kaszlu za tradycyjne, na podstawie długiego stosowania, a nie badań klinicznych. Oznacza to „długo stosowane i uznane za nieszkodliwe”, a nie „udowodniono, że działa”. NCCIH: badania nad rumiankiem nie dostarczyły wiarygodnych dowodów.
Mięta i mentol: w badaniu na 62 osobach z zatkanym nosem pastylka z mentolem wyraźnie zmieniła odczucie przepływu powietrza, ale mierzony opór nosa się nie zmienił. U 42 zdrowych dzieci wdychanie mentolu poprawiło odczucie drożności bez zmian w pomiarach, a kaszel nie różnił się od placebo. Mentol daje uczucie lżejszego oddychania, ale nie udrażnia nosa.
W zwykłej populacji nie. Przegląd Cochrane (29 porównań, 11 306 osób) pokazał, że regularna witamina C w suplemencie praktycznie nie zmniejsza liczby przeziębień, a skraca chorobę średnio o 8% u dorosłych i 14% u dzieci. Wyjątek to osoby w ekstremalnym wysiłku (maratończycy, narciarze, żołnierze), u których przeziębień było mniej więcej o połowę mniej. Przyjęta dopiero po zachorowaniu nie dała spójnego efektu.
Prawdopodobnie trochę łagodzi kaszel u dzieci powyżej 12. miesiąca życia, ale dowody nie są mocne. Przegląd Cochrane (6 badań, 899 dzieci) pokazał, że miód łagodził kaszel lepiej niż brak leczenia i lepiej niż placebo, z umiarkowaną pewnością, a od dekstrometorfanu nie różnił się wyraźnie. Autorzy uznali, że dowody nie są dość mocne, by miód zalecać lub odradzać, a nowsze przeglądy oceniają jakość dowodów jako niską do bardzo niskiej. NHS mówi, że gorący napój z miodem i cytryną może działać podobnie jak syrop na kaszel, ale dowody są ograniczone.
Nie ma dowodu, że tak. Dla przeziębienia nie znaleziono dobrego badania z losowym przydziałem ani przeglądu systematycznego, a europejska agencja EMA uznaje użycie imbiru przy objawach przeziębienia tylko za tradycyjne, czyli oparte na długim stosowaniu. Wyniki z komórek, które pokazują działanie przeciwzapalne, nie dowodzą skuteczności u człowieka. Według EMA nie stosuj go przy przeziębieniu poniżej 18. roku życia, w ciąży i podczas karmienia piersią, a NCCIH pisze, że suplementy z imbirem w ciąży mogą być bezpieczne, więc w ciąży zapytaj lekarza.
Dowody są niewystarczające. Przegląd Cochrane znalazł tylko 1 badanie z suplementem czosnku (146 osób, 12 tygodni): w grupie z czosnkiem było 24 przeziębienia, w grupie z placebo 65, ale czas choroby był podobny, a przeziębienia zgłaszały same badane osoby. NCCIH i NHS też piszą o niewielu dowodach. Że czosnek zabija wirusy, to przekonanie oparte na probówce, które nie przenosi się automatycznie na człowieka.
Tak, jest takie ryzyko. Wysoko przyswajalne preparaty z kurkuminą wiązano z uszkodzeniem wątroby, a LiverTox opisuje kilkadziesiąt przypadków klinicznie jawnego ostrego uszkodzenia wątroby po niektórych produktach z kurkumą. Objawy ostrzegawcze to zmęczenie, nudności, brak apetytu, ciemny mocz i żółtaczka: wtedy odstaw produkt i idź do lekarza. Zwykła przyprawa w potrawach to inna sytuacja niż suplement, ale granicy nie sprawdzono.
Dowody są słabe. EMA uznaje tradycyjne użycie tymianku przy kaszlu z odkrztuszaniem towarzyszącym przeziębieniu, na podstawie długiego stosowania. Jedyne badanie z porównaniem z lekiem (60 dorosłych) nie wykazało istotnej różnicy, ale było małe i podawało mało szczegółów, więc nie pozwoliło wyciągnąć wniosków. Nie stosuj go przy uczuleniu na tymianek lub inne rośliny z rodziny jasnotowatych, a jeśli objawy trwają ponad tydzień, idź do lekarza.
