Imbir, miód, czosnek, cytryna i inne: właściwości składników na przeziębienie: pełny raport

Wniosek

Z 20 składników, po które sięga się w przeziębieniu, najlepiej zbadane na ludziach są tylko dwa: miód (na kaszel u dzieci powyżej 1. roku życia; przegląd Cochrane ocenia pewność wyników jako umiarkowaną do niskiej i nie uznaje dowodów za wystarczające, by zalecać miód za lub przeciw) oraz witamina C jako suplement (która nie zapobiega przeziębieniom w zwykłej populacji i co najwyżej niewiele skraca chorobę). Rosół, owoc czarnego bzu, zielona herbata i spraye z szałwią mają pojedyncze, małe lub niejednoznaczne badania. Dla większości pozostałych (imbir, cebula, cytryna, kurkuma, sok malinowy, żurawina, propolis, kapsaicyna, czarna herbata, rumianek, lipa, mięta) nie ma dobrych badań na ludziach w przeziębieniu: opierają się na tradycji i na badaniach w probówce, które nie dowodzą skuteczności u człowieka. Większość z nich jest bezpieczna w ilościach kuchennych, ale kilka ma ważne ostrzeżenia (miód u niemowląt, surowy czarny bez, lukrecja, kurkuma w suplementach, czosnek w suplementach przy lekach przeciwzakrzepowych).

Poziom dowodów

C dla całego wykazu (od D do B w zależności od składnika, patrz tabela w sekcji „Formy i porównania”). Uzasadnienie: dla żadnego składnika poza miodem na kaszel dzieci i witaminą C nie ma spójnych przeglądów badań z losowym przydziałem u ludzi z przeziębieniem; wiele wniosków opiera się na tradycyjnym użyciu zatwierdzonym przez europejską agencję (EMA/HMPC), co oznacza „długo stosowane i uznane za nieszkodliwe”, a nie „udowodniono, że działa”.

Jak czytać ten rozdział: w każdej pozycji osobno opisane są (1) co składnik zawiera, (2) co robi w probówce lub na zwierzętach, (3) co pokazały badania na ludziach, (4) jak się go zwykle używa, (5) uwagi i interakcje. Działanie w probówce nie jest to samo co skuteczność u człowieka: związek, który zabija wirusa na szalce, zwykle nie dociera do nosa i gardła w takim stężeniu, w jakim go badano. Opisy składu (nazwy związków) pochodzą z ogólnej wiedzy fitochemicznej i z cytowanych przeglądów; zawartości liczbowych nie sprawdzano.

Co mówią badania

Imbir

• Co zawiera: olejek eteryczny oraz ostre związki pikantne: gingerole i szogaole (m.in. 6-szogaol, 8-szogaol, 8-gingerol) [54].
• Właściwości (badania laboratoryjne): badanie z 2026 r. łączące analizę komputerową z doświadczeniem na komórkach (makrofagi) wskazuje 6-szogaol, 8-szogaol i 8-gingerol jako główne związki o działaniu przeciwzapalnym; nie dostarcza danych klinicznych [54]. Przegląd z 2026 r. o roślinach w zakażeniach uszu, nosa i gardła opisuje aktywność wielu często używanych gatunków w probówce oraz braki w potwierdzeniu klinicznym, standaryzacji i ocenie bezpieczeństwa; streszczenie nie przypisuje imbirowi osobnych wyników [54]. To są wyniki z probówki, nie dowód skuteczności u ludzi.
• Badania na ludziach i poziom dowodów: C. Dla przeziębienia nie znaleziono dobrego badania z losowym przydziałem ani przeglądu systematycznego. EMA/HMPC uznała zastosowanie przy objawach przeziębienia wyłącznie za „tradycyjne” (długie stosowanie, bez badań klinicznych) [20]. Przegląd z 2026 r. (Nutrients) o ośmiu roślinach w zakażeniach dróg oddechowych przypisuje imbirowi w swojej skali „solidne dowody” (robust), ale jest to przegląd nie w pełni systematyczny, oparty wyłącznie na PubMed, a streszczenie nie podaje liczby badań ani wielkości efektu dla poszczególnych roślin i obejmuje infekcje dróg oddechowych szerzej niż samo przeziębienie, więc nie podnosi to oceny dowodów w tym raporcie [22]. Jedyne znalezione badanie z losowym przydziałem to potrójnie zaślepione badanie na 144 chorych na COVID-19 leczonych ambulatoryjnie (trzy grupy: kurkuma, imbir, placebo; 5 dni): CRP i OB spadły bardziej niż po placebo, natomiast LDH i liczba leukocytów nie różniły się; to markery krwi, a nie objawy przeziębienia [23]. NCCIH omawia dowody dla imbiru głównie przy nudnościach w ciąży i innych wskazaniach niż infekcje; astmę i grypę wymienia tylko jako tradycyjne zastosowania [21].
• Jak się go zwykle używa: jako świeży korzeń lub proszek w naparze, herbacie, potrawach. EMA wymienia objawy przeziębienia wśród tradycyjnych zastosowań proszku z kłącza imbiru; jeśli objawy trwają dłużej niż tydzień, trzeba skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą [20]. Dawek leczniczych nie podaję.
• Uwaga i interakcje: według EMA nie stosować u osób poniżej 18 lat przy objawach przeziębienia oraz w ciąży i w okresie karmienia piersią; możliwe odczyny alergiczne skóry i nudności (częstość nieznana), rzadziej dolegliwości żołądkowe [20]. NCCIH pisze natomiast, że suplementy z imbirem w ciąży „mogą być bezpieczne” (źródła się różnią, więc w ciąży skonsultować z lekarzem) [21]. Co do leków przeciwzakrzepowych: EMA pisze, że interakcji z innymi lekami w literaturze nie opisano [20], NCCIH nie wymienia konkretnej interakcji, a jedynie radzi pytać lekarza przy przyjmowaniu jakichkolwiek leków [21], a przegląd z 2025 r. o suplementach wpływających na ryzyko krwawienia opisuje je ogólnie, bez danych dla imbiru w streszczeniu [24]. Wniosek: nie ma twardego dowodu na interakcję, ale przy warfarynie i innych lekach przeciwzakrzepowych zapytać lekarza lub farmaceutę przed regularnym przyjmowaniem większych ilości (kuchenne ilości zwykle nie budzą obaw, ale tego nie sprawdzono).

Miód (w tym manuka)

• Co zawiera: głównie cukry (glukoza, fruktoza), ponadto niewielkie ilości związków fenolowych i białek pszczelich (ogólna wiedza); miód manuka dodatkowo zawiera metyloglioksal [nie sprawdzono]. Skład i aktywność zależą mocno od rodzaju miodu, obróbki cieplnej i przechowywania [5].
• Właściwości (badania laboratoryjne): przegląd [5] podkreśla, że jakość i aktywność biologiczna miodu w probówce są rzadko sprawdzane w badaniach klinicznych (jakość podano w niewielu badaniach), więc trudno przenosić wyniki z laboratorium na człowieka. Mechanizmów przeciwbakteryjnych nie sprawdzano w źródłach. To dotyczy probówki i ran, nie przeziębienia.
• Badania na ludziach i poziom dowodów: B (kaszel u dzieci), D–C (manuka). Przegląd Cochrane z 2018 r. objął 6 badań z losowym przydziałem na 899 dzieciach w wieku od 12 miesięcy, leczonych ambulatoryjnie: miód łagodził kaszel lepiej niż brak leczenia (2 badania, 154 dzieci) i lepiej niż placebo (2 badania, 402 dzieci), w obu przypadkach z umiarkowaną pewnością wyniku; podobnie jak dekstrometorfan (brak wyraźnej różnicy, pewność niska) i lepiej niż difenhydramina (1 badanie, pewność niska); korzyść widoczna do 3 dni stosowania, a większość dzieci leczono tylko jedną noc. Autorzy uznali, że dowody nie są dość mocne, by zalecać miód lub go odradzać [1]. Przegląd z 2021 r. (14 badań) wykazał, że miód ulżył w kaszlu bardziej niż zwykła opieka, natomiast w porównaniu z placebo (2 badania) różnica nie była istotna przy bardzo dużej niejednorodności; autorzy chcą lepszych badań z placebo [2]. Przegląd z 2023 r. (10 badań z udziałem dzieci, bez metaanalizy) ocenił jakość dowodów jako niską do bardzo niskiej [3]. Przegląd z 2026 r. (7 badań, z czego 6 w metaanalizie; 576 dzieci, kontrola po 3 dniach) nie znalazł w głównej analizie wyraźnych różnic poza snem dziecka (na granicy istotności); po analizie wrażliwości wyniki wyglądały korzystniej, ale autorzy nazywają je generującymi hipotezy [4]. Wiele badań nie podaje jakości miodu [5]. Manuka: nie znaleziono żadnego badania na ludziach porównującego manukę z innym miodem w przeziębieniu lub kaszlu; jedyne dane to wstępne wyniki w przewlekłym zapaleniu zatok, gdzie manuka wykazała korzyść mikrobiologiczną, ale wyniki dotyczące objawów były niejednoznaczne [6].
• Jak się go zwykle używa: łyżeczka na kaszel, dodatek do ciepłego (nie gorącego) napoju z cytryną; NHS pisze, że gorący napój z miodem i cytryną „może działać podobnie jak syrop na kaszel”, ale dowody są ograniczone [7]; NHS poleca go też na ból gardła [13]. Dawek leczniczych nie podaję.
• Uwaga i interakcje: nie dawać miodu dzieciom poniżej 12 miesięcy: w miodzie mogą być bakterie wytwarzające toksyny w jelitach niemowlęcia, co grozi botulizmem niemowlęcym, bardzo poważną chorobą [8][9]. Miód to cukier: szkliwo zębów też cierpi [8]; osoby z cukrzycą powinny policzyć go w diecie (ogólna wiedza). Dzieciom nie podawać gorących napojów [13].

Czosnek

• Co zawiera: związki siarkowe; po rozgnieceniu powstaje allicyna, która nadaje zapach i jest głównym badanym związkiem [10].
• Właściwości (badania laboratoryjne): przegląd Cochrane przytacza przekonanie o działaniu przeciwbakteryjnym i przeciwwirusowym czosnku [10]; ten wynik z probówki nie przenosi się automatycznie na człowieka (ogólna wiedza, w pobranych źródłach nie opisano szczegółów).
• Badania na ludziach i poziom dowodów: C. Przegląd Cochrane (2014) znalazł tylko 1 badanie spełniające kryteria: 146 osób przez 12 tygodni, suplement z czosnkiem (zawierał 180 mg allicyny) lub placebo; w grupie z czosnkiem było 24 przeziębienia, w placebo 65; czas choroby po zachorowaniu był podobny (około 4,6 do 5,6 dnia). Przeziębienia zgłaszały same osoby badane. Autorzy uznali dowody za niewystarczające, napisali, że pojedyncze badanie sugeruje możliwe zapobieganie, i zalecili kolejne badania [10]. NCCIH: badań o czosnku w kontekście przeziębień jest bardzo mało, przegląd z 2022 r. znalazł tylko dwa małe badania z wadami metody [11]. NHS: niewiele dowodów, że czosnek zapobiega przeziębieniom lub przyspiesza zdrowienie [13].
• Jak się go zwykle używa: w kuchni, surowy lub gotowany, w zupach i napojach. Dawek leczniczych nie podaję.
• Uwaga i interakcje: suplementy z czosnkiem mogą zwiększać ryzyko krwawienia; zapytać lekarza przed użyciem, jeśli bierzesz leki przeciwzakrzepowe lub aspirynę oraz przed zabiegiem [11]. Skutki uboczne doustne to zapach z ust i skóry, bóle brzucha, wzdęcia, nudności; mogą wystąpić alergie [11]; w badaniu z przeglądu Cochrane zgłoszono wysypkę i zapach [10]. Surowy czosnek na skórę może spowodować poważne podrażnienie i oparzenia chemiczne [11]. W ciąży i podczas karmienia ilości większe niż w jedzeniu mogą nie być bezpieczne [11]. Interakcji z lekami na HIV nie opisano w pobranych źródłach, więc nie wnioskuję.

Cebula

• Co zawiera: związki siarkowe (ogólna wiedza) i flawonoidy, w tym kwercetynę [51] (zawartości liczbowo nie sprawdzono).
• Właściwości (badania laboratoryjne): analiza laboratoryjna greckich odmian cebuli wskazuje wysoką zawartość polifenoli (kwercetyna wśród flawonoidów) i aktywność przeciwutleniającą cebul; badanie dotyczy bulw, nie leczenia przeziębienia [51].
• Badania na ludziach i poziom dowodów: D (brak badań w ostrym przeziębieniu). Nie znaleziono badania cebuli (np. syropu z cebuli) jako leku na przeziębienie. Jedyne znalezione badanie z losowym przydziałem to 80 dorosłych z wcześniejszymi objawami infekcji górnych dróg oddechowych i podwyższonym stresem, którzy przez 8 tygodni brali ekstrakt z łupin cebuli (nie samą cebulę): poprawa dotyczyła chrypki i odczuwanego stresu, aktywność komórek NK nie zmieniła się w całej grupie (wzrosła tylko w podgrupie z cięższymi objawami), a grupy różniły się na starcie [51].
• Jak się go zwykle używa: w jedzeniu i w domowym syropie z cebuli i cukru lub miodu (tradycja ludowa, bez badań); dawek nie podaję.
• Uwaga i interakcje: w ilościach kuchennych brak szczególnych ostrzeżeń w sprawdzonych źródłach; syrop z cukrem lub miodem dziecku poniżej 12. miesiąca nie może zawierać miodu [8]. Interakcji z lekami nie sprawdzono.

Cytryna (i kwas askorbinowy, czyli witamina C)

• Co zawiera: sok z cytryny zawiera witaminę C (kwas askorbinowy), kwas cytrynowy i flawonoidy; olejek eteryczny jest głównie w skórce (ogólna wiedza; zawartości liczbowo nie sprawdzono). Dane o zawartości witaminy C w cytrynie nie zostały pobrane, więc nie podaję liczb.
• Właściwości (badania laboratoryjne): olejek cytrynowy wykazał w laboratorium aktywność wobec koronawirusa 229E (w tym badaniu najsilniejszą spośród czterech testowanych olejków); sok z cytryny nie był testowany jako lek na przeziębienie [47].
• Badania na ludziach i poziom dowodów: A dla witaminy C jako suplementu, D dla samej cytryny. Cochrane (2013): w 29 porównaniach (11 306 osób) regularna witamina C w suplemencie praktycznie nie zmniejszyła liczby przeziębień w zwykłej populacji (ryzyko względne 0,97; 95% CI 0,94 do 1,00); u 598 maratończyków, narciarzy i żołnierzy w ekstremalnym wysiłku liczba przeziębień była mniej więcej o połowę niższa (RR 0,48); regularne przyjmowanie skracało przeziębienie średnio o 8% u dorosłych i 14% u dzieci; po zachorowaniu przyjęta dopiero wtedy witamina C nie dała spójnego efektu (7 porównań, 3 249 epizodów) [12]. NHS: niewiele dowodów, że witamina C zapobiega przeziębieniu lub przyspiesza wyzdrowienie [13]. Badań z samym sokiem lub herbatą z cytryny na przeziębienie nie znaleziono w wykonanym wyszukiwaniu (nie jest to dowód, że ich nie ma).
• Jak się go zwykle używa: sok w ciepłej wodzie z miodem lub herbacie; NHS wymienia gorący napój z cytryną i miodem jako sposób złagodzenia bólu gardła [13].
• Uwaga i interakcje: w ilościach kuchennych brak ostrzeżeń w sprawdzonych źródłach; kwas może drażnić żołądek i szkliwo (ogólna wiedza, nie sprawdzono w źródle). Przy suplementach z witaminą C zapytać lekarza lub farmaceutę (górne limity nie zostały sprawdzone).

Kurkuma

• Co zawiera: barwniki z grupy kurkuminoidów (głównie kurkumina) i olejek eteryczny [27] (ogólny opis).
• Właściwości (badania laboratoryjne): w probówce i na zwierzętach opisywano działanie przeciwzapalne i przeciwutleniające (ogólna wiedza); przegląd z 2026 r. o roślinach w zakażeniach uszu, nosa i gardła pisze ogólnie o aktywności in vitro często używanych gatunków i o braku walidacji klinicznej, bez osobnych wyników dla kurkumy w streszczeniu [54]. To wyniki z probówki, nie dowód skuteczności u ludzi.
• Badania na ludziach i poziom dowodów: D (dla przeziębienia). NCCIH wymienia przeziębienie tylko jako tradycyjne zastosowanie i nie podaje dla niego dowodów [26]. Dowody pozytywne, ale wstępne, dotyczą bólu kolana w chorobie zwyrodnieniowej [26]. EMA/HMPC uznała tradycyjne użycie tylko dla łagodnych problemów trawiennych, wyłącznie u dorosłych [27]. Jedyne znalezione badanie z losowym przydziałem (144 chorych na COVID-19, kurkuma, imbir lub placebo) pokazało spadek markerów zapalenia CRP i OB, nie objawów [23]. Przegląd z 2026 r. (Nutrients) wymienia kurkumę wśród roślin z „solidnymi dowodami” w zakażeniach dróg oddechowych, ale to przegląd nie w pełni systematyczny (tylko PubMed), więc poziom D dla przeziębienia pozostaje [22].
• Jak się go zwykle używa: jako przyprawa; popularne „złote mleko”; dawek leczniczych nie podaję.
• Uwaga i interakcje: wysoko przyswajalne preparaty z kurkuminą wiązano z uszkodzeniem wątroby; objawy ostrzegawcze: zmęczenie, nudności, brak apetytu, ciemny mocz, żółtaczka, wtedy odstawić i do lekarza [26]. LiverTox (streszczenie): niektóre produkty z kurkumą powiązano z kilkudziesięcioma przypadkami klinicznie jawnego ostrego uszkodzenia wątroby, przy długiej historii stosowania i niewielkim odsetku przejściowego wzrostu enzymów wątrobowych [28]. Brytyjski komitet toksykologiczny (COT) opublikował w grudniu 2024 r. oświadczenie o potencjalnym ryzyku suplementów z kurkumą i kurkuminą; jego szczegółów (np. dotyczących wątroby) nie sprawdzono [29]. W ciąży suplementy z kurkumą mogą być niebezpieczne [26]. EMA: tylko dorośli; możliwe suchość w ustach, wzdęcia, podrażnienie żołądka [27]. Zwykła przyprawa w potrawach to inna sytuacja niż suplement (nie sprawdzono granicy).

Tymianek

• Co zawiera: olejek eteryczny (tymol i karwakrol, ogólna wiedza), flawonoidy i garbniki; nie sprawdzono zawartości liczbowo.
• Właściwości (badania laboratoryjne): w probówce działanie przeciwbakteryjne i rozkurczowe na mięśnie oskrzeli (ogólna wiedza; w pobranych źródłach brak szczegółów).
• Badania na ludziach i poziom dowodów: C. EMA/HMPC zatwierdziła tradycyjne użycie przy kaszlu produktywnym (z odkrztuszaniem) towarzyszącym przeziębieniu, na podstawie długiego stosowania; jedyne badanie z porównaniem z bromheksyną (60 dorosłych) nie wykazało istotnej różnicy, ale było małe i podawało mało szczegółów o preparacie, więc nie pozwoliło wyciągnąć wniosków [30]. Przegląd z 2026 r. (nie w pełni systematyczny, tylko PubMed) zalicza Thymus vulgaris do ośmiu roślin ocenianych w zakażeniach dróg oddechowych i uznaje dowody za „wystarczające”, nie podając w streszczeniu szczegółów [22]; poziom C dla przeziębienia pozostaje.
• Jak się go zwykle używa: jako napar z ziela lub gotowe syropy i tabletki; wiek: większość preparatów dla dorosłych i młodzieży powyżej 12 lat, niektóre od 4 lat (czytać ulotkę) [30]. Dawek nie podaję.
• Uwaga i interakcje: nie stosować przy uczuleniu na tymianek lub inne rośliny z rodziny jasnotowatych; mogą wystąpić dolegliwości żołądkowe; jeśli objawy trwają ponad tydzień lub się nasilają, do lekarza [30]. Ciąża i interakcje: strona EMA nie podaje, sprawdzić pełną monografię lub ulotkę.

Szałwia

• Co zawiera: olejek eteryczny (zawiera m.in. tujon), garbniki, kwasy fenolowe (ogólna wiedza); nie sprawdzono zawartości.
• Właściwości (badania laboratoryjne): w probówce działanie przeciwbakteryjne i przeciwzapalne (ogólna wiedza; brak szczegółów w pobranych źródłach).
• Badania na ludziach i poziom dowodów: C. Jedno badanie z losowym przydziałem z placebo (Hubbert i in., 2006) na 286 osobach z ostrym wirusowym zapaleniem gardła: spray z 15% ekstraktem z szałwii dał istotnie większą ulgę w bólu gardła niż placebo, mierzoną w ciągu dwóch godzin od pierwszej dawki (leczenie 3 dni); pierwszy autor jest związany z firmą Sidroga (producentem), afiliacji pozostałych autorów nie sprawdzono [31]. Dotyczy to sprayu z ekstraktem, nie domowego naparu do płukania: skuteczności naparu nie sprawdzono. Przegląd systematyczny z 2025 r. wspomina o sprayu z jeżówką i szałwią u dzieci, bez szczegółów w streszczeniu [33].
• Jak się go zwykle używa: płukanie gardła naparem, pastylki do ssania, spraye. Strona EMA o szałwii zawiera tylko informację, że monografia jest w przeglądzie i dotyczy m.in. chorób jamy ustnej i gardła [32].
• Uwaga i interakcje: w projekcie monografii EMA/HMPC dla liści szałwii (konsultacja z 2009 r., EMEA/HMPC/331653/2008) zapisano, że bezpieczeństwo w ciąży i w okresie karmienia piersią nie zostało ustalone i przy braku danych stosowanie w tym czasie nie jest zalecane; tujon opisano jako związek neurotoksyczny, dlatego zaleca się odmiany o niskiej jego zawartości [32]. To dokument roboczy sprzed lat, a aktualnej końcowej wersji nie otwarto, więc przy konkretnym preparacie czytać ulotkę i skonsultować z lekarzem. Pozostałych przeciwwskazań i interakcji nie sprawdzono.

Mięta

• Co zawiera: olejek eteryczny z mentolem jako głównym związkiem; garbniki i flawonoidy (ogólna wiedza).
• Właściwości (badania laboratoryjne): badanie z 1988 r. pokazało, że L-mentol (ale nie jego izomery, mimo podobnego zapachu) zwiększa odczucie przepływu powietrza przez nos, co sugeruje działanie na zakończenia nerwów czuciowych, a nie sam zapach [35]. Rozkurczowego działania mięty w probówce nie sprawdzono w źródłach.
• Badania na ludziach i poziom dowodów: D (jako lek na przeziębienie). W badaniu z podwójnym zaślepieniem na 62 osobach z zatkanym nosem w przeziębieniu pastylka z mentolem nie zmieniła mierzonego oporu nosa (rynomanometria), ale wyraźnie zmieniła odczucie przepływu powietrza; opór nosa wzrósł w obu grupach tak samo [35]. W innym badaniu (42 zdrowe dzieci w wieku 10–11 lat, krzyżowe, pojedynczo zaślepione, wdychanie mentolu lub placebo) poprawiło się odczucie drożności nosa bez zmian w pomiarach przepływu, a kaszel nie różnił się od placebo [35]. Czyli mentol daje uczucie lżejszego oddychania, ale nie udrażnia nosa. EMA/HMPC uznała liść mięty pieprzowej za tradycyjny środek tylko na dolegliwości trawienne (wzdęcia, niestrawność), nie na przeziębienie [34].
• Jak się go zwykle używa: jako herbata miętowa, pastylki, maści z mentolem na klatkę (maści nie opisuję, bo inhalacje opisuje inny badacz).
• Uwaga i interakcje: liść mięty może nasilać refluks i zgagę; osoby z kamicą żółciową lub problemami żółciowymi powinny zachować ostrożność; wiek: dorośli i dzieci powyżej 4 lat [34]. Dla olejku z mięty pieprzowej projekt wpisu na liście UE (EMA/HMPC, wersja robocza) wymienia jako przeciwwskazanie wiek poniżej 2 lat, bo mentol może wywołać odruchowy bezdech i skurcz krtani, a także napady drgawek w wywiadzie [55]. Dlatego niemowlętom i małym dzieciom nie stosować preparatów z mentolem ani olejkiem miętowym bez konsultacji z lekarzem.

Rumianek

• Co zawiera: olejek eteryczny (m.in. bisabolol i chamazulen), flawonoidy (apigenina), śluzy (ogólna wiedza).
• Właściwości (badania laboratoryjne): w probówce i na zwierzętach działanie przeciwzapalne i łagodzące błony śluzowe (ogólna wiedza; w pobranych źródłach brak szczegółów).
• Badania na ludziach i poziom dowodów: D–C. NCCIH: badania nad poszczególnymi chorobami nie dostarczyły wiarygodnych dowodów, by ocenić użyteczność kliniczną; przeziębienie wymienia tylko jako stan, na który rumianek jest reklamowany, bez wyników badań [37]. EMA/HMPC uznała tradycyjne użycie m.in. przy objawach przeziębienia oraz przy drobnych owrzodzeniach i stanach zapalnych jamy ustnej i gardła, na podstawie długiego stosowania [36].
• Jak się go zwykle używa: napar (picie lub płukanie gardła); EMA: wiek zwykle dorośli i młodzież powyżej 12 lat, tylko niektóre preparaty dla młodszych dzieci; jeśli objawy trwają ponad tydzień, do lekarza [36].
• Uwaga i interakcje: przeciwwskazane przy uczuleniu na rumianek i inne rośliny z rodziny astrowatych (np. ambrozja, nagietek, chryzantema, stokrotka); płynne preparaty stykające się z wilgotnymi błonami śluzowymi jamy ustnej mogą dawać reakcje alergiczne, czasem ciężkie [36][37]. Zgłaszano interakcje z warfaryną i niektórymi lekami przetwarzanymi w wątrobie; możliwe osłabienie działania tabletek antykoncepcyjnych (wstępne badania); w ciąży i w czasie karmienia piersią nie ustalono bezpieczeństwa [37].

Lipa (kwiat lipy)

• Co zawiera: flawonoidy, śluzy, olejek eteryczny w kwiatach (ogólna wiedza; zawartości nie sprawdzono).
• Właściwości (badania laboratoryjne): nie sprawdzono w pobranych źródłach; tradycyjnie opisywane działanie napotne i łagodzące podrażnienia (bez potwierdzenia).
• Badania na ludziach i poziom dowodów: D (brak badań; tradycja). EMA/HMPC (końcowa monografia EMA/HMPC/337066/2011, z 2012 r.): tradycyjny produkt leczniczy stosowany w łagodzeniu objawów przeziębienia (oraz łagodnego stresu psychicznego), na podstawie długiego stosowania, nie badań klinicznych; leczenie zacząć przy pierwszych objawach, a jeśli trwają dłużej niż tydzień, skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą [38].
• Jak się go zwykle używa: napar z kwiatu lipy; ilości nie podaję. Monografia nie zaleca stosowania przy przeziębieniu u dzieci poniżej 4 lat [38].
• Uwaga i interakcje: według końcowej monografii jedynym przeciwwskazaniem jest nadwrażliwość na składnik; interakcji nie zgłoszono; działań niepożądanych nie znane; bezpieczeństwo w ciąży i w okresie karmienia piersią nie zostało ustalone, a przy braku danych stosowanie nie jest zalecane [38].

Kwiat czarnego bzu

• Co zawiera: flawonoidy (rutyna, kwercetyna), kwasy fenolowe, olejek eteryczny w kwiatach (ogólna wiedza).
• Właściwości (badania laboratoryjne): przeciwutleniające i napotne w opisach tradycyjnych; badań wirusologicznych samych kwiatów nie sprawdzono.
• Badania na ludziach i poziom dowodów: D (brak badań; tradycja). EMA/HMPC: dopuszcza tradycyjne użycie suszonych kwiatów lub wyciągów etanolowych do „łagodzenia wczesnych objawów przeziębienia” na podstawie długiego stosowania, nie badań klinicznych [17]. Przy oględnym zestawieniu nie znaleziono badań klinicznych samych kwiatów bzu.
• Jak się go zwykle używa: napar z kwiatów; wiek: dorośli i młodzież powyżej 12 lat; do lekarza, jeśli objawy się nasilają lub trwają ponad tydzień [17].
• Uwaga i interakcje: w czasie oceny EMA nie zgłoszono działań niepożądanych; przeciwwskazań i ciąży strona EMA nie opisuje [17].

Owoc czarnego bzu

• Co zawiera: antocyjany (barwniki), inne polifenole; surowe niedojrzałe owoce i inne części rośliny zawierają związki, z których uwalnia się cyjanowodór [14][19].
• Właściwości (badania laboratoryjne): w komórkach wyciąg z owoców neutralizował wirusy (SARS-CoV-2, grypa A, RSV) zależnie od dawki, a w połączeniu z karagenem działał synergistycznie; to badanie na kulturach komórkowych, nie na ludziach [18].
• Badania na ludziach i poziom dowodów: C. Metaanaliza z 2019 r. (Hawkins i in.) połączyła dane od 180 osób i stwierdziła wyraźne zmniejszenie objawów infekcji górnych dróg oddechowych; została sfinansowana grantem działu badawczego Franklin Institute of Wellness, z którym związani są wszyscy autorzy, a liczba badań nie jest podana w streszczeniu [15]. Przeciwnie, badanie z losowym przydziałem z 2020 r. (Macknin i in.) na 87 chorych z grypą potwierdzoną testem PCR, zgłaszających się do izb przyjęć (5 dni terapii ekstraktem lub placebo), nie wykazało korzyści: czas do braku lub łagodnych objawów wyniósł 4,9 dnia w grupie placebo i 5,3 dnia w grupie bzu (p = 0,57), a pełne ustąpienie ok. 8,7 i 8,6 dnia (p = 0,87); badanie dotyczyło grypy, nie zwykłego przeziębienia [16]. NCCIH: badań niewiele, wstępnie ekstrakt „może łagodzić objawy”; dla COVID-19 brak dobrych dowodów [14]. Przegląd z 2026 r. ocenia dowody dla Sambucus nigra jako „solidne” (robust), ale to przegląd nie w pełni systematyczny (tylko PubMed), obejmujący infekcje dróg oddechowych ogólnie [22].
• Jak się go zwykle używa: gotowany sok lub syrop, przetwory; surowych owoców nie jeść. Ilości nie podaję.
• Uwaga i interakcje: surowe lub niedojrzałe jagody oraz inne części drzewa mogą powodować nudności, wymioty i ciężką biegunkę; gotowanie niszczy toksynę [14]. Surowe jagody lub sok z surowych owoców mogą wywołać zatrucie wymagające czasem hospitalizacji; łodygi i liście zawierają więcej toksyn, więc przed przetwarzaniem trzeba je usunąć; czerwony bez może zawierać więcej toksyn, zwłaszcza w nasionach [19]. W ciąży i przy karmieniu bezpieczeństwo nie jest znane [14]. Przy lekach na stałe skonsultować z lekarzem [14].

Sok malinowy

• Co zawiera: polifenole, antocyjany, elagotaniny i kwas elagowy; surowe owoce także kwasy owocowe i cukier (ogólna wiedza; w [39] główny fenol to kwas elagowy; liczbowo nie sprawdzono).
• Właściwości (badania laboratoryjne): wyciągi z owoców dzikich roślin różyczkowatych, w tym Rubus idaeus (malina), hamowały w komórkach wirusy grypy A i B, a dwa wyciągi (m.in. malina i dzika róża) także adenowirusa; wyniki wstępne (pojedyncze powtórzenia biologiczne) [39]. Nie wiadomo, czy zachodzi to u człowieka pijącego sok.
• Badania na ludziach i poziom dowodów: D (brak badań). W wykonanym wyszukiwaniu w Europe PMC nie znaleziono żadnego badania na ludziach, w którym sok malinowy testowano na przeziębieniu (nie jest to dowód, że badań nie ma).
• Jak się go zwykle używa: jako syrop lub sok malinowy rozpuszczany w ciepłej herbacie; tradycyjnie polska domowa metoda.
• Uwaga i interakcje: syropy to głównie cukier; osoby z cukrzycą policzyć w diecie. Dalszych ostrzeżeń nie sprawdzono. Liść maliny to inny surowiec (herbatka dla kobiet w ciąży ma osobne zalecenia).

Żurawina

• Co zawiera: proantocyjanidyny typu A, antocyjany, kwasy organiczne (ogólna wiedza; nie sprawdzono w źródłach).
• Właściwości (badania laboratoryjne): uważa się, że zmniejsza przyleganie bakterii do nabłonka dróg moczowych (ogólna wiedza; ten mechanizm dotyczy pęcherza, nie dróg oddechowych).
• Badania na ludziach i poziom dowodów: D (dla przeziębienia). NCCIH nie omawia przeziębień ani infekcji dróg oddechowych; opisuje tylko zakażenia układu moczowego: produkty z żurawiny mogą zmniejszać ryzyko nawracających objawowych zakażeń układu moczowego u kobiet o około 25%, ale skuteczność pozostaje sporna z powodu niespójnych wyników; nie jako leczenie trwającego zakażenia [40]. Nie znaleziono badań z losowym przydziałem żurawiny w przeziębieniu.
• Jak się go zwykle używa: sok, suszone owoce, dodatek do potraw.
• Uwaga i interakcje: bardzo duże ilości mogą powodować rozstrój żołądka i biegunkę, zwłaszcza u małych dzieci; dane o interakcji z warfaryną są sprzeczne, więc przy warfarynie zapytać lekarza [40].

Propolis

• Co zawiera: żywica pszczela z flawonoidami, kwasami fenolowymi i woskami (ogólna wiedza; skład zmienny w zależności od pochodzenia).
• Właściwości (badania laboratoryjne): w probówce działanie przeciwbakteryjne i przeciwzapalne (ogólna wiedza; w pobranych źródłach brak szczegółów).
• Badania na ludziach i poziom dowodów: D dla samego propolisu, C dla preparatów złożonych. Nie znaleziono badań samego propolisu w przeziębieniu. Znaleziono otwarte (bez zaślepienia) badanie z losowym przydziałem na 130 dzieciach z zapaleniem migdałków i gardła: preparat złożony (pelargonia, miód, propolis, cynk) plus standardowa opieka dał niższą punktację nasilenia objawów w 6. dniu niż sama standardowa opieka; badanie sponsorowane przez producenta (Pediatrica Srl, z którą związani są dwaj autorzy), więc działanie samego propolisu nie jest wyodrębnione [41]. Przegląd systematyczny z 2025 r. wspomina preparat łączący propolis z jeżówką i witaminą C, bez wyników w streszczeniu [33].
• Jak się go zwykle używa: nalewka, pastylki, spraye do gardła, dodatek do miodu (preparaty handlowe; ilości z ulotek).
• Uwaga i interakcje: alergia na produkty pszczele (propolis, miód, pyłek) jest przeciwwskazaniem w praktyce; dawek i interakcji nie sprawdzono w pobranych źródłach. W ciąży i u dzieci skonsultować z lekarzem lub farmaceutą.

Rzodkiew i chrzan

• Co zawiera: glukozynolany, z których po rozgnieceniu powstają izotiocyjaniany (ostry smak i zapach), m.in. w chrzanie i nasturcji (ogólna wiedza).
• Właściwości (badania laboratoryjne): izotiocyjaniany uważa się za związki o działaniu przeciwbakteryjnym w probówce (ogólna wiedza; w streszczeniu [42] nie opisano badań laboratoryjnych); nie dotyczy to przeziębienia bezpośrednio.
• Badania na ludziach i poziom dowodów: C dla chrzanu z nasturcją (preparat), D dla rzodkwi. Dla samej rzodkwi nie znaleziono badań w przeziębieniu. Dla gotowego preparatu z ziela nasturcji i korzenia chrzanu (Angocin) znaleziono retrospektywne badanie obserwacyjne na danych z gabinetów lekarzy rodzinnych (3 501 pacjentów, porównanie z 17 505 w każdej z trzech grup porównawczych: inne preparaty roślinne, leki do nosa i mukolityki, antybiotyki): u przyjmujących preparat rzadziej pojawiały się nowe rozpoznania ostrych infekcji górnych dróg oddechowych (HR 0,78 do 0,85) i rzadziej przepisywano później antybiotyki; badanie sfinansował producent (Repha GmbH, z którą związani są trzej autorzy), a jego obserwacyjny charakter nie dowodzi przyczyny [42].
• Jak się go zwykle używa: starty chrzan lub rzodkiew z miodem jako syrop (tradycja), chrzan jako przyprawa; ilości nie podaję.
• Uwaga i interakcje: ostre składniki mogą drażnić żołądek i błonę śluzową (ogólna wiedza, nie sprawdzono w źródle). Przy chorobach żołądka i tarczycy, w ciąży i u dzieci skonsultować z lekarzem; interakcji z lekami nie sprawdzono.

Kapsaicyna (papryczki chili)

• Co zawiera: kapsaicynę i pokrewne kapsaicynoidy, które dają ostry smak (ogólna wiedza).
• Właściwości (badania laboratoryjne): pobudza receptory bólu i ciepła (TRP) na nerwach; w nosie może najpierw wywołać wodnisty katar i drażnienie, a potem odczulić zakończenia nerwowe (ogólna wiedza). Przegląd z 2025 r. wymienia donosowe podanie kapsaicyny wśród metod, które można rozważyć w nieinfekcyjnym nieżycie nosa, ale nie zostały one jednoznacznie udowodnione w opornych objawach [43].
• Badania na ludziach i poziom dowodów: D (dla przeziębienia). Nie znaleziono badania z losowym przydziałem kapsaicyny jako leku na przeziębienie; znaleziony przegląd dotyczy przewlekłego, nieinfekcyjnego nieżytu naczynioruchowego [43].
• Jak się go zwykle używa: ostra przyprawa w jedzeniu; ostre jedzenie w czasie przeziębienia może przejściowo rozrzedzić wydzielinę i wywołać wodnisty katar (ogólna obserwacja, nie sprawdzona w źródle).
• Uwaga i interakcje: ostre jedzenie może nasilać zgagę i podrażniać żołądek (ogólna wiedza). Preparatów z kapsaicyną do nosa nie stosować bez wskazania lekarza (brak danych w pobranych źródłach).

Herbata zielona i czarna

• Co zawiera: polifenole (katechiny w zielonej, teaflawiny i tearubiginy w czarnej), kofeinę, teaninę [44][48]. Zielona, czarna i oolong pochodzą z tej samej rośliny (Camellia sinensis); zielona nie jest fermentowana [44].
• Właściwości (badania laboratoryjne): w kulturach komórkowych komercyjny ekstrakt z zielonej herbaty i EGCG działały przeciwwirusowo wobec wirusów grypy A (zależnie od dawki i czasu kontaktu) oraz przeciwbakteryjnie wobec paciorkowców jamy ustnej [47]; przegląd badań komórkowych i zwierzęcych opisuje działanie przeciwwirusowe katechin, teaflawin, teaniny i kofeiny wobec kilku wirusów [48]. To wyniki z probówek, nie dowód skuteczności picia herbaty.
• Badania na ludziach i poziom dowodów: C (zielona), D (czarna). Zbiorcza analiza sieciowa z 2025 r. (107 badań, ponad 100 tys. dorosłych) wskazała katechiny jako suplement, który zmniejszał liczbę infekcji dróg oddechowych względem placebo (RR 0,79; 95% CI 0,66 do 0,95; 5 badań) i skracał objawy o ok. 2,6 dnia na epizod (2 badania); streszczenie nie podaje, jakiej formy (napój, kapsułki, płukanie) dotyczyły poszczególne badania, a autorzy zaznaczają duże różnice między preparatami [45]. Największe znalezione badanie z losowym przydziałem na płukaniu gardła zieloną herbatą (1 012 dorosłych, 12 tygodni, 3 razy dziennie, porównanie z płukaniem wodą) nie wykazało istotnej różnicy w zachorowaniach na COVID-19 (po 5,4% w obu grupach w pełnej analizie; wynik nie dotyczy zwykłego przeziębienia) [46]. NCCIH nie omawia przeziębienia i grypy w kontekście zielonej herbaty [44]. Dla czarnej herbaty nie znaleziono badań klinicznych w przeziębieniu.
• Jak się go zwykle używa: jako napój; płukanie gardła zieloną herbatą jest badane (powyżej), ale popularność przewyższa dowody.
• Uwaga i interakcje: NCCIH: dla zielonej herbaty jako napoju u dorosłych nie zgłoszono obaw o bezpieczeństwo, ale zawiera kofeinę; w ciąży kofeina nie powinna przekraczać umiarkowanych ilości; kofeina przenika do mleka matki [44]. Ekstrakty w tabletkach i kapsułkach rzadko uszkadzają wątrobę [44]. Wysokie dawki zielonej herbaty mogą obniżać poziom nadololu (lek na serce) i atorwastatyny we krwi [44].

Rosół (zupa na kurczaku z warzywami)

• Co zawiera: wodę, elektrolity (sól), białko i aminokwasy z mięsa i kości, warzywa i zioła zależnie od przepisu; zawartość składników zależy od przepisu (nie sprawdzono liczbowo).
• Właściwości (badania laboratoryjne): w klasycznym badaniu laboratoryjnym z 2000 r. (Rennard i in., Chest) rozcieńczona zupa hamowała ruch neutrofili (komórek zapalnych) zależnie od dawki; aktywny składnik znajdował się w nieparticulowej części zupy, a kurczak i każde z warzyw testowane osobno także zmniejszały migrację komórek; zupy ze sklepu różniły się znacznie siłą działania. To badanie in vitro; autorzy zasugerowali łagodny efekt przeciwzapalny jako jedno z możliwych wyjaśnień [50].
• Badania na ludziach i poziom dowodów: C. Przegląd systematyczny z 2025 r. (4 badania, 342 dorosłych z ostrymi infekcjami dróg oddechowych; różne typy badań, głównie zupy na kurczaku z warzywami i ziołami; porównania z brakiem leczenia, wodą lub inną zupą) wykazał niewielkie zmniejszenie nasilenia objawów i skrócenie choroby o 1 do 2,5 dnia; w dwóch badaniach spadły markery zapalenia (IL-6, TNF-α, CRP); autorzy wzywają do lepiej zaplanowanych badań [49].
• Jak się go zwykle używa: jako gorąca zupa; zapewnia też płyny i sól.
• Uwaga i interakcje: brak szczególnych ostrzeżeń w sprawdzonych źródłach; ilość soli ważna przy nadciśnieniu i chorobach nerek (ogólna wiedza). Małym dzieciom nie podawać zbyt gorącego jedzenia i napojów [13].

Zalecenia praktyczne

• Nie ma ziołowego składnika, który wyleczy przeziębienie lub grypę. NHS pisze, że niewiele jest dowodów, by witamina C, jeżówka lub czosnek zapobiegały przeziębieniom [13]; przegląd Cochrane potwierdza to dla witaminy C [12] i czosnku [10].
• Najlepiej udokumentowane „domowe” działanie to ciepły napój z miodem na kaszel u dzieci powyżej 1. roku życia i dorosłych (jako ulga w objawach, nie leczenie; Cochrane nie uznaje dowodów za wystarczające do jednoznacznego zalecenia) [1][7]; wybierz napój ciepły, nie parzący i pamiętaj o wyjątku dla niemowląt [8][13].
• Płyny i ciepłe posiłki (w tym zupa) pomagają nawodnić organizm i mogą trochę skrócić objawy (wstępne dowody) [13][49].
• Zioła tradycyjne (kwiat bzu, tymianek, rumianek, lipa, imbir) stosowane są „od lat”, ale to nie znaczy, że udowodniono ich działanie; EMA zaznacza to wprost w opisie „tradycyjne użycie” [17][20][30][36][38].
• Jeśli sięgasz po przyprawy (imbir, czosnek, kurkuma, chili) w jedzeniu, zwykle jest to bezpieczne; suplementy i koncentraty (kurkumina, czosnek w kapsułkach, ekstrakt z zielonej herbaty) to osobna sprawa, bo działania niepożądane i interakcje są częstsze [11][26][44].
• Przy lekach na stałe (zwłaszcza przeciwzakrzepowych), w ciąży, w karmieniu piersią, u dzieci i przy chorobach przewlekłych: skonsultuj z lekarzem lub farmaceutą, zanim zaczniesz stosować zioła w większych ilościach niż w kuchni.
• Polskie ulotki i charakterystyki preparatów (rejestr URPL) nie były sprawdzane w tym opracowaniu; przy konkretnym preparacie zawsze czytaj aktualną ulotkę.

Formy i porównania

Legenda poziomów: A – spójne przeglądy badań z losowym przydziałem; B – kilka badań lub przeglądy o umiarkowanej jakości; C – małe lub pojedyncze badania, wyniki mieszane, głównie mechanizmy; D – brak badań u ludzi albo brak efektu.

Bezpieczeństwo, skutki uboczne i interakcje

Najważniejsze ostrzeżenia:

• Miód: nigdy dla niemowląt poniżej 12 miesięcy (botulizm niemowlęcy) [8][9].
• Surowy czarny bez (owoce niedojrzałe i surowe, liście, łodygi, kora): zawiera związki uwalniające cyjanowodór; gotowanie je niszczy [14][19].
• Lukrecja (korzeń): glicyryzyna może powodować poważne działania niepożądane, takie jak zaburzenia rytmu serca i zatrzymanie krążenia, zwłaszcza przy dużych lub długotrwałych ilościach; ryzyko dotyczy też osób z nadciśnieniem (nawet przy małych ilościach), chorobami serca lub nerek oraz przy dużym spożyciu soli; zgłaszano interakcje z kortykosteroidami; duże ilości ekstraktu w ciąży zwiększają ryzyko przedwczesnego porodu [52]. NCCIH nie omawia mieszanek ziołowych na kaszel i przeziębienie, więc nie sprawdzono, w których z nich lukrecja występuje; czytaj skład mieszanek ziołowych. Strona EMA o korzeniu lukrecji nie zawierała szczegółów [53].
• Kurkuma (suplementy): możliwe uszkodzenie wątroby, odstawić przy żółtaczce, ciemnym moczu, zmęczeniu, braku apetytu [26][28][29].
• Czosnek (suplementy) i imbir: czosnek w suplementach może zwiększać ryzyko krwawienia [11]; dla imbiru brak twardych danych o takiej interakcji [20][21][24]; przy lekach przeciwzakrzepowych zapytaj lekarza lub farmaceutę.
• Rumianek i inne astrowate: nie przy uczuleniu na ambrozję, nagietek, chryzantemę, stokrotkę [36][37].
• Rumianek i warfaryna, żurawina i warfaryna, zielona herbata (wysokie dawki) i niektóre leki: patrz opisy powyżej [37][40][44].
• Alergia na produkty pszczele: propolis i miód.
• Szałwia i mięta: szałwia w ciąży i karmieniu niezalecana przy braku danych (projekt monografii EMA) [32]; olejek z mięty pieprzowej przeciwwskazany u dzieci poniżej 2 lat (projekt wpisu EMA) [55].
• Dzieci: nie podawać gorących napojów małym dzieciom; napar z ziół u dzieci tylko według ulotki, bo wiele monografii EMA wyłącza dzieci poniżej 12 lat (imbir poniżej 18) [13][17][20][30][36].
• Ciąża i karmienie: źródła dla imbiru są rozbieżne (EMA: nie stosować, NCCIH: suplement może być bezpieczny); kurkuma w suplementach niebezpieczna; czosnek w dużych ilościach, zielona herbata (kofeina), czarny bez (brak danych), rumianek (brak danych), lipa i szałwia (niezalecane przy braku danych): zawsze skonsultuj z lekarzem [20][21][14][26][37][44][38][32].

Kiedy do lekarza (czerwone flagi, według NHS i EMA):

• gorączka utrzymuje się dłużej niż 3 dni, objawy się pogarszają, nie poprawiają się po 10 dniach, kaszel trwa ponad 3 tygodnie [13];
• duszność, ból w klatce piersiowej, bardzo wysoka gorączka, kaszel z krwią, nagłe pogorszenie, obrzęk i ból szyi [7][13];
• choroba przewlekła, osłabiona odporność, niepokojące objawy u dziecka [13];
• dla preparatów ziołowych z monografii EMA: jeśli objawy nasilają się lub trwają ponad tydzień [17][20][30][36][38];
• niemowlę poniżej 12 miesięcy po spożyciu miodu z podejrzeniem botulizmu: natychmiast do lekarza lub na pogotowie [9];
• w nagłych, groźnych sytuacjach (trudności w oddychaniu, silny ból w klatce piersiowej, kaszel z krwią, ciężka reakcja alergiczna, podejrzenie botulizmu u niemowlęcia) dzwoń pod numer alarmowy 112 [7][9].

Mity

• „Miód z cytryną leczy przeziębienie”: miód łagodzi kaszel (głównie u dzieci powyżej roku), ale nie leczy infekcji; dowody są niskiej do umiarkowanej jakości, a NHS mówi o „ograniczonych dowodach” [1][3][7].
• „Miód manuka jest dużo lepszy na gardło i kaszel”: nie znaleziono badań na ludziach pokazujących, że manuka działa lepiej od zwykłego miodu w przeziębieniu [6].
• „Witamina C chroni przed przeziębieniem”: w zwykłej populacji regularne suplementy praktycznie nie zmniejszają liczby przeziębień; wyjątek to osoby w ekstremalnym wysiłku fizycznym; po zachorowaniu przyjęta dopiero wtedy też nie pomaga w sposób spójny [12].
• „Czosnek zabija wirusy w organizmie”: w probówce przypisuje mu się takie działanie, ale u ludzi jest tylko jedno małe badanie, a Cochrane ocenia dowody jako niewystarczające [10].
• „Syrop z cebuli, sok malinowy, żurawina to sprawdzone domowe leki”: nie znaleziono badań klinicznych dla żadnego z nich w przeziębieniu [39][40][51].
• „Mentol i mięta udrażniają nos”: dają uczucie chłodu i lepszego przepływu powietrza, ale mierzony opór nosa się nie zmienia [35].
• „Kurkuma jest zawsze bezpieczna, bo to przyprawa”: w postaci wysoko przyswajalnych suplementów jest kojarzona z uszkodzeniami wątroby [26][28].
• „Co ziołowe, to bezpieczne”: surowy bez, lukrecja, kurkuma w suplementach, rumianek przy alergii są przykładami szkód [14][26][36][52].
• „Zielona herbata (lub płukanie gardła nią) chroni przed infekcjami”: wyniki w probówce są obiecujące, a w dużym badaniu z płukaniem gardła nie zauważono istotnej różnicy [46][47].
• „Rosół leczy”: może łagodzić objawy (1–2,5 dnia, wstępne dowody), ale to nie lek [49].

Źródła

1. Oduwole O, Udoh EE, Oyo-Ita A, Meremikwu MM. Honey for acute cough in children. Cochrane Database of Systematic Reviews 2018 (CD007094.pub5). Przegląd systematyczny, 6 badań, 899 dzieci. https://doi.org/10.1002/14651858.CD007094.pub5 (PMID 29633783)
2. Abuelgasim H, Albury C, Lee J. Effectiveness of honey for symptomatic relief in upper respiratory tract infections: a systematic review and meta-analysis. BMJ Evidence-Based Medicine 2021. 14 badań. https://doi.org/10.1136/bmjebm-2020-111336 (PMID 32817011)
3. Kuitunen I, Renko M. Honey for acute cough in children: a systematic review. European Journal of Pediatrics 2023. 10 badań, bez metaanalizy. https://doi.org/10.1007/s00431-023-05066-1 (PMID 37355498)
4. Brun MT, Braga MCAV, Grunewald STF. Honey vs. pharmacological treatment for acute cough in children: systematic review and meta-analysis. European Journal of Pediatrics 2026. 7 badań (6 w metaanalizie), 576 dzieci. https://doi.org/10.1007/s00431-026-07348-w (PMID 42671586). Tylko streszczenie w Europe PMC.
5. Majtan J. In vitro testing of honey quality and biological functionality: underestimated elements in the clinical testing of honey. Frontiers in Nutrition 2024. Przegląd. PMID 39449821 (Europe PMC)
6. Caetano JVB i in. Non-antibiotic antimicrobial agents for chronic rhinosinusitis: a narrative review. Brazilian Journal of Otorhinolaryngology 2024. Przegląd narracyjny. PMID 38696892 (Europe PMC)
7. NHS. Cough (kaszel, miód i cytryna, kiedy do lekarza). https://www.nhs.uk/conditions/cough/
8. NHS. Foods to avoid giving babies and young children (miód poniżej 12 miesięcy). https://www.nhs.uk/conditions/baby/weaning-and-feeding/foods-to-avoid-giving-babies-and-young-children/
9. CDC. About Botulism (botulizm, pilna pomoc lekarska). https://www.cdc.gov/botulism/about/index.html (strona nie wymienia miodu wprost ani objawów botulizmu niemowlęcego)
10. Lissiman E, Bhasale AL, Cohen M. Garlic for the common cold. Cochrane Database of Systematic Reviews 2014 (CD006206.pub4). Przegląd systematyczny, 1 badanie, 146 osób. https://doi.org/10.1002/14651858.CD006206.pub4 (PMID 25386977)
11. NIH NCCIH. Garlic. https://www.nccih.nih.gov/health/garlic
12. Hemilä H, Chalker E. Vitamin C for preventing and treating the common cold. Cochrane Database of Systematic Reviews 2013 (CD000980.pub4). Przegląd systematyczny, 29 porównań, 11 306 osób. https://doi.org/10.1002/14651858.CD000980.pub4 (PMID 23440782)
13. NHS. Common cold (samoopieka, kiedy do lekarza). https://www.nhs.uk/conditions/common-cold/
14. NIH NCCIH. Elderberry. https://www.nccih.nih.gov/health/elderberry
15. Hawkins J, Baker C, Cherry L, Dunne E. Black elderberry (Sambucus nigra) supplementation effectively treats upper respiratory symptoms: a meta-analysis of randomized, controlled clinical trials. Complementary Therapies in Medicine 2019;42:361-365. Metaanaliza, 180 osób, finansowana przez Franklin Institute of Wellness, z którym związani są wszyscy autorzy. https://doi.org/10.1016/j.ctim.2018.12.004 (PMID 30670267). Tylko streszczenie.
16. Macknin M, Wolski K, Negrey J, Mace S. Elderberry extract outpatient influenza treatment for emergency room patients ages 5 and above: a randomized, double-blind, placebo-controlled trial. Journal of General Internal Medicine 2020;35:3271-3277. 87 chorych z grypą (PCR). https://doi.org/10.1007/s11606-020-06170-w (PMID 32929634)
17. EMA/HMPC. Sambuci flos (Sambucus nigra L., flos). https://www.ema.europa.eu/en/medicines/herbal/sambuci-flos
18. Setz C i in. Synergistic virus neutralizing activities of European black elderberry fruit extract and iota-carrageenan. Nutrients 2026. Badanie in vitro. https://doi.org/10.3390/nu18081205 (PMID 42075018)
19. Oregon State University Extension. Play it safe when preserving elderberries (EM 9446). https://extension.oregonstate.edu/catalog/pub/em-9446-play-it-safe-when-preserving-elderberries
20. EMA/HMPC. Zingiberis rhizoma (Zingiber officinale Roscoe, rhizoma). https://www.ema.europa.eu/en/medicines/herbal/zingiberis-rhizoma
21. NIH NCCIH. Ginger. https://www.nccih.nih.gov/health/ginger
22. Alexandrova AS, Boyanov VS, Boyanova LY, Gergova RT. A review of the properties of clinically evaluated plant-derived agents in the treatment of respiratory infections. Nutrients 2026. Przegląd (nie w pełni systematyczny, tylko PubMed; 94 doniesienia, 8 roślin). https://doi.org/10.3390/nu18101534 (PMID 42196994)
23. Saleh Z, Asgari MR, Ghorbani R, Babamohamadi H. A triple-blind randomized controlled trial on the effects of turmeric versus ginger on inflammatory biomarkers in patients with COVID-19 (outpatients, 144 osoby). Scientific Reports 2025. PMID 40841392 (Europe PMC)
24. Dobre MZ i in. Navigating the effects of anti-atherosclerotic supplements and acknowledging associated bleeding risks. International Journal of Molecular Sciences 2025. Przegląd suplementów i ryzyka krwawienia. PMID 41155474 (Europe PMC; tylko streszczenie, bez danych dla imbiru)
25. NIH NCCIH. Turmeric. https://www.nccih.nih.gov/health/turmeric
26. EMA/HMPC. Curcumae longae rhizoma. https://www.ema.europa.eu/en/medicines/herbal/curcumae-longae-rhizoma
27. NIDDK LiverTox. Turmeric. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK548561/ (streszczenie rekordu przez Europe PMC, PMID 31643876; pełnej strony nie otwarto)
28. UK Committee on Toxicity. Turmeric and curcumin supplements (statement COT/2024/07, grudzień 2024). https://www.gov.uk/government/publications/turmeric-and-curcumin-supplements (otwarto tylko stronę z opisem; treści oświadczenia nie sprawdzono)
29. EMA/HMPC. Thymi herba (Thymus vulgaris L. / T. zygis L., herba). https://www.ema.europa.eu/en/medicines/herbal/thymi-herba
30. Hubbert M, Sievers H, Lehnfeld R, Kehrl W. Efficacy and tolerability of a spray with Salvia officinalis in the treatment of acute pharyngitis: a randomised, double-blind, placebo-controlled trial with an adaptive two-stage design and interim analysis. Eur J Med Res 2006;11:20-26. 286 pacjentów; pierwszy autor z firmy Sidroga. PMID 16504956 (Europe PMC, streszczenie)
31. EMA/HMPC. Salviae officinalis folium (strona bez treści monografii): https://www.ema.europa.eu/en/medicines/herbal/salviae-officinalis-folium; projekt monografii dla liści szałwii (EMEA/HMPC/331653/2008, konsultacja 2009): https://ema.europa.eu/en/documents/herbal-monograph/draft-community-herbal-monograph-salvia-officinalis-l-folium_en.pdf (otwarty, sekcja 4.6 ciąża i karmienie oraz uwaga o neurotoksyczności tujonu)
32. Kamin W i in. Phytotherapy for acute respiratory tract infections in children: a systematically conducted, comprehensive review. Frontiers in Pediatrics 2025. https://doi.org/10.3389/fped.2025.1423250 (PMID 40376625)
33. EMA/HMPC. Menthae piperitae folium. https://www.ema.europa.eu/en/medicines/herbal/menthae-piperitae-folium
34. Badania nad mentolem i odczuciem drożności nosa (otwarte streszczenia): Eccles R, Jawad MS, Morris S. J Pharm Pharmacol 1990 (PMID 1981905), 62 osoby z przeziębieniem, podwójnie zaślepione; Eccles R i in. Clin Otolaryngol 1988 (PMID 3370851), 40 osób, izomery mentolu; Kenia P, Houghton T, Beardsmore C. Pediatr Pulmonol 2008 (PMID 18435479), 42 zdrowe dzieci 10–11 lat, krzyżowe, pojedynczo zaślepione. Pełnych tekstów nie otwarto.
35. EMA/HMPC. Matricariae flos. https://www.ema.europa.eu/en/medicines/herbal/matricariae-flos
36. NIH NCCIH. Chamomile. https://www.nccih.nih.gov/health/chamomile
37. EMA/HMPC. Community herbal monograph on Tilia cordata, T. platyphyllos, T. x vulgaris, flos (EMA/HMPC/337066/2011, wersja końcowa, 22 maja 2012). https://www.ema.europa.eu/en/documents/herbal-monograph/final-community-herbal-monograph-tilia-cordata-miller-tilia-platyphyllos-scop-tilia-x-vulgaris-heyne_en.pdf oraz https://www.ema.europa.eu/en/medicines/herbal/tiliae-flos (strona bez szczegółów)
38. Haroutounian SA i in. Wild edible plants of Rosoideae subfamily: correlation of phenolic content with bioactivity. Molecules 2026. Badanie in vitro. PMID 42357426 (Europe PMC)
39. NIH NCCIH. Cranberry. https://www.nccih.nih.gov/health/cranberry
40. Cardinale F i in. Open, randomised, controlled study to evaluate the role of a dietary supplement containing Pelargonium sidoides extract (z miodem, propolisem i cynkiem) in children with acute tonsillopharyngitis. Children 2025. 130 dzieci, sponsor Pediatrica Srl. PMID 40150627 (Europe PMC)
41. Kassner N, Wonnemann M, Ziegler Y, Kostev K. An epidemiological study on the effectiveness of nasturtium herb and horseradish root (Angocin Anti-Infekt N). Antibiotics 2026;15(4):336. Badanie kohortowe retrospektywne, sponsor Repha GmbH. PMID 42041299 (Europe PMC)
42. Aldawas G, Bhat IN. Vasomotor rhinitis: current concepts and emerging therapies. Cureus 2025. Przegląd. PMID 41169602 (Europe PMC)
43. NIH NCCIH. Green Tea. https://www.nccih.nih.gov/health/green-tea
44. Zhu Z i in. Comparative effectiveness of oral nutritional supplements in preventing respiratory tract infections among adults: systematic review and network meta-analysis. EClinicalMedicine 2025;88:103479. 107 badań, 101 751 dorosłych. PMID 40969681 (PMC12441711). Tylko streszczenie.
45. Kawai Y i in. Effects of green tea gargling on COVID-19: a multicenter RCT. AJPM Focus 2026;5(5):100517. 1 012 dorosłych. PMID 42548902 (Europe PMC)
46. Kim KM i in. Dual virucidal and direct antibacterial activities of a commercial green tea extract preparation. Antibiotics 2026. Badanie in vitro. PMID 42938748; Gab-Allah GE i in. Biological activities of essential oils (menthol, lemon, clove, camphor) including anti-coronavirus 229E. Scientific Reports 2026. In vitro. PMID 42031843 (Europe PMC)
47. Zhang X i in. Antiviral effects and mechanisms of active ingredients in tea. Molecules 2024. Przegląd badań komórkowych i zwierzęcych. PMID 39519859 (Europe PMC)
48. Lucas S, Leach MJ, Kimble R, Cheyne J. Were our grandmothers right? Soup as medicine: a systematic review of preliminary evidence. Nutrients 2025. 4 badania, 342 osoby. https://doi.org/10.3390/nu17132247 (PMID 40647351)
49. Rennard BO, Ertl RF, Gossman GL, Robbins RA, Rennard SI. Chicken soup inhibits neutrophil chemotaxis in vitro. Chest 2000;118(4):1150-1157. Badanie in vitro. https://doi.org/10.1378/chest.118.4.1150 (PMID 11035691; streszczenie przez Europe PMC, pełnego tekstu nie otwarto)
50. Cho H, Kim S, Lee SH, Park Y. Effect of onion (Allium cepa L.) peel extract on natural killer cell activity and cytokines (adults with upper respiratory symptoms and stress). Nutrition Research and Practice 2024. 80 osób, badanie z losowym przydziałem. PMID 38352207 (Europe PMC); Polyzos N i in. Nutritional and biochemical profile and bioactive properties of four Greek local landraces of onion. Frontiers in Plant Science 2026. Analiza laboratoryjna bulw. PMID 41727991.
51. NIH NCCIH. Licorice Root. https://www.nccih.nih.gov/health/licorice-root
52. EMA/HMPC. Liquiritiae radix (strona bez treści monografii). https://www.ema.europa.eu/en/medicines/herbal/liquiritiae-radix
53. Kayıran SD i in. Medicinal plants as alternative and adjunct antimicrobial agents in ENT infections. Inflammopharmacology 2026. Przegląd (głównie in vitro). https://doi.org/10.1007/s10787-026-02251-0 (PMID 42043716); Guo J i in. Revealing the anti-inflammatory mechanisms of Zingiber officinale through network pharmacology. Biomedical Chromatography 2026. Komputerowe i komórkowe. PMID 42467067 (Europe PMC)
54. EMA/HMPC. European Union list entry on Mentha x piperita L., aetheroleum (EMA/HMPC/679997/2013, Draft - Revision 1, 15 maja 2019): przeciwwskazanie u dzieci poniżej 2 lat (odruchowy bezdech i skurcz krtani). https://www.ema.europa.eu/en/documents/herbal-list-entry/draft-european-union-list-entry-mentha-x-piperita-l-aetheroleum-revision-1_en.pdf (dokument otwarty; wersja robocza)

Weryfikacja

• zgodne – miód, Cochrane 2018: 6 badań, 899 dzieci, miód lepszy od braku leczenia i placebo (umiarkowana pewność), podobny do dekstrometorfanu (niska pewność), korzyść do 3 dni (źródło 1)
• zgodne – czosnek, Cochrane 2014: 1 badanie, 146 osób, 180 mg allicyny, 24 vs 65 przeziębień, czas choroby 4,63 vs 5,63 dnia, dowody niewystarczające (źródło 10)
• zgodne – witamina C, Cochrane 2013: 29 porównań, 11 306 osób, RR 0,97 w populacji i 0,48 u 598 osób w wysiłku, skrócenie o 8% i 14%, 7 porównań leczniczych, 3 249 epizodów (źródło 12)
• zgodne – Macknin 2020: 87 chorych z grypą, 4,9 vs 5,3 dnia i 8,7 vs 8,6 dnia, brak korzyści (źródło 16)
• zgodne – Hawkins 2019: 180 osób, liczba badań nieznana w streszczeniu, finansowanie przez instytut autorów, poziom C zachowany obok Macknina (źródło 15)
• zgodne – miód i niemowlęta poniżej 12 miesięcy, botulizm niemowlęcy (NHS, źródło 8)
• zgodne – NHS: witamina C, jeżówka, czosnek „little evidence”; miód z cytryną „limited evidence”; progi do lekarza (3 dni, 10 dni, 3 tygodnie), gorące napoje dla małych dzieci (źródła 7, 13)
• zgodne – EMA imbir: tradycyjne użycie w przeziębieniu, poniżej 18 lat nie, ciąża i karmienie nie, interakcji nie opisano (źródło 20); NCCIH imbir: ciąża „może być bezpieczne”, brak wzmianki o przeciwzakrzepowych (źródło 21)
• zgodne – NCCIH kurkuma: przeziębienie tylko tradycyjnie, wstępne dowody dla kolana, ryzyko wątroby i objawy, ciąża (źródło 26); EMA kurkuma: łagodne problemy trawienne, tylko dorośli (źródło 27)
• zgodne – NCCIH rumianek: brak wiarygodnych dowodów, alergia na astrowate, warfaryna, tabletki antykoncepcyjne, ciąża (źródło 37); EMA rumianek: przeziębienie, astrowate, ciężkie reakcje alergiczne, tydzień (źródło 36)
• zgodne – NCCIH zielona herbata: kofeina, nadolol, atorwastatyna, rzadko wątroba przy ekstraktach, napój bez obaw o bezpieczeństwo (źródło 44)
• zgodne – NCCIH żurawina: ok. 25% mniej nawrotów ZUM u kobiet, duże ilości rozstrój żołądka, sprzeczne dane o warfarynie (źródło 40)
• zgodne – NCCIH czarny bez: surowe i niedojrzałe części trujące, gotowanie niszczy toksynę, COVID-19 brak dobrych dowodów, ciąża nieznana (źródło 14)
• zgodne – NCCIH czosnek: 2022, dwa małe badania; ryzyko krwawienia suplementów; oparzenia skóry; ciąża powyżej ilości z jedzenia (źródło 11)
• zgodne – EMA tymianek (kaszel produktywny, jasnotowate, 4 lata, bromheksyna 60 dorosłych bez różnicy) (źródło 30); EMA kwiat bzu (wczesne objawy, powyżej 12 lat, tydzień, brak działań niepożądanych) (źródło 17); EMA mięta liściasta (trawienie, powyżej 4 lat, refluks, kamica) (źródło 34)
• zgodne – Hubbert 2006: 286 pacjentów, spray 15%, istotna przewaga nad placebo w bólu w ciągu 2 godzin (źródło 31)
• zgodne – Lucas 2025: 4 badania, 342 osoby, 1 do 2,5 dnia, IL-6, TNF-α, CRP (źródło 49)
• zgodne – Kuitunen 2023 (10 badań, jakość niska do bardzo niskiej) (źródło 3); Abuelgasim 2021 (14 badań) (źródło 2); Brun 2026 (576 dzieci, 3 dni, sen) (źródło 4)
• zgodne – Zhu 2025: 107 badań, 101 751 osób, katechiny RR 0,79 (5 badań), skrócenie o 2,64 dnia (2 badania) (źródło 45); Kawai 2026: 1 012 osób, 5,4% w obu grupach (źródło 46)
• zgodne – Saleh 2025: 144 chorych na COVID-19, trzy grupy, CRP i OB lepiej niż placebo (źródło 23); Cho 2024: 80 osób, ekstrakt z łupin, chrypka i stres, grupy różne na starcie (źródło 51); Kassner 2026: 3 501 vs 17 505, sponsor Repha (źródło 42); Cardinale 2025: 130 dzieci, otwarte, sponsor przemysłowy (źródło 41)
• zgodne – Eccles 1990: 62 osoby, opór nosa bez różnicy między grupami, odczucie przepływu zmienione (źródło 35)
• zgodne – NCCIH lukrecja: arytmia i zatrzymanie krążenia, nadciśnienie, sól, serce i nerki, kortykosteroidy, ciąża (źródło 52)
• zgodne – Alexandrova 2026: przegląd tylko PubMed, nie w pełni systematyczny, „robust” dla imbiru, kurkumy i Sambucus nigra; opisany tak w raporcie, bez zmiany poziomów imbiru C i kurkumy D (źródło 22)
• zgodne – opisy badań in vitro i przeglądów pomocniczych: Setz 2026 (źródło 18), Kim 2026 i Gab-Allah 2026 (źródło 47), Zhang 2024 (źródło 48), Caetano 2024 (źródło 6), Majtan 2024 (źródło 5), Kamin 2025 (źródło 33), Aldawas 2025 (źródło 43), Haroutounian 2026 (źródło 39), Guo 2026 (źródło 54)
• poprawione – było „Rennard: sam bulion w dużej mierze nieskuteczny, wiele zup ze sklepu działało podobnie”, jest „aktywność w nieparticulowej części zupy, kurczak i każde warzywo osobno także zmniejszały migrację, zupy ze sklepu różniły się znacznie siłą działania” (źródło 50)
• poprawione – było „zatrucia po soku zanieczyszczonym liśćmi”, jest „zatrucia po surowych jagodach lub soku z surowych owoców; łodygi i liście zawierają więcej toksyn i trzeba je usunąć; czerwony bez może mieć więcej toksyn w nasionach” (źródło 19)
• poprawione – było „LiverTox: klaster w Italii, kurkuma częstą przyczyną ziołowych uszkodzeń wątroby w USA”, jest „kilkadziesiąt przypadków klinicznie jawnego uszkodzenia wątroby przy długiej historii stosowania” (usunięto niepotwierdzone wzmianki) (źródło 28)
• poprawione – było „komitet COT opisuje rzadkie, nieprzewidywalne reakcje także przy niskich dawkach”, jest „COT opublikował oświadczenie w grudniu 2024, treści nie sprawdzono” (źródło 29)
• poprawione – było „lukrecja jako składnik mieszanek ziołowych na przeziębienie”, jest „lukrecja (korzeń); NCCIH nie omawia mieszanek, więc to ostrzeżenie o glicyryzynie, nie o konkretnych mieszankach” (źródło 52)
• poprawione – było „autorzy z firm Sidroga i PhytoLab”, jest „pierwszy autor z Sidroga, pozostałych afiliacji nie sprawdzono”; dodano, że chodzi o wirusowe zapalenie gardła, leczenie 3 dni (źródło 31)
• poprawione – było „CDC: objawy niemowlęcego botulizmu (osłabienie, zaparcia, słabe ssanie)”, jest „podejrzenie botulizmu: natychmiast lekarz lub pogotowie, 112; CDC nie wymienia tych objawów” (źródło 9)
• poprawione – było „przeglądy z lat 2023–2026 opisują imbir, kurkumę i tymianek jako przeciwwirusowe/przeciwbakteryjne in vitro”, jest „przegląd 2026 opisuje ogólnie gatunki; badanie Guo 2026 wskazuje związki przeciwzapalne imbiru; brak osobnych wyników dla kurkumy i tymianka; tymianek w przeglądzie 2026 oceniono jako „sufficient”” (źródła 54, 22)
• poprawione – było „źródło 39 jako podstawa składu żurawiny”, jest „ogólna wiedza” (źródło 39 dotyczy dzikich Rosoideae, nie żurawiny)
• poprawione – było „olejek cytrynowy używany w treningu węchu”, jest usunięte (nie potwierdzono w źródle 47)
• poprawione – było „miód manuka najsilniejszy, defensyna-1, nadtlenek wodoru według źródła 5”, jest „źródło 5 mówi o jakości i aktywności miodu w badaniach klinicznych, nie o mechanizmach” (źródło 5)
• poprawione – było „badanie 42 dzieci (bez opisu)”, jest „42 zdrowe dzieci 10–11 lat, krzyżowe, pojedynczo zaślepione, wdychanie mentolu vs eukaliptus, kaszel bez różnicy od placebo” (źródło 35)
• poprawione – było „w probówce mięta działa rozkurczowo [34][35]”, jest usunięte; dodano badanie z 1988 r. o działaniu L-mentolu na nerwy (źródło 35)
• poprawione – było „badanie z placebo: preparat Angocin zmniejszał nawroty ZUM”, „benzylizotiocyjanian z nasturcji i malaria”, jest usunięte, bo nie znajduje się w streszczeniu (źródło 42)
• poprawione – było „inne badanie (72 pacjentów po operacji) dotyczy bólu gardła po intubacji”, jest usunięte (nie znaleziono w źródle 41)
• poprawione – było „EMA rumianek: badania kliniczne wskazywały możliwe korzyści, uznano je za niewystarczające”, jest usunięte (strona EMA tego nie zawiera) (źródło 36)
• poprawione – było „NCCIH kurkuma: brak wystarczających dowodów dla innych chorób”, jest „przeziębienie tylko tradycyjnie, bez dowodów” (źródło 26)
• poprawione – było „NCCIH czosnek: formy suplementów nie są zalecane do samoleczenia przeziębień”, jest „bardzo mało badań” (źródło 11)
• poprawione – było „czosnek i imbir: możliwy wpływ na krzepnięcie [11][24]”, jest „czosnek w suplementach tak [11]; dla imbiru brak twardych danych [20][21][24]”, usunięto źródło 25 (uzasadnia tylko niespójność raportowania warfaryny, imbiru w streszczeniu nie wymieniono)
• poprawione – było „Cochrane miód: pewność wyniku umiarkowana” bez zastrzeżenia, jest dodane „autorzy: dowody nie wystarczają do zalecenia za lub przeciw; większość dzieci leczono jedną noc” (źródło 1); Abuelgasim: dodano brak istotnej różnicy wobec placebo (źródło 2)
• poprawione – było „szałwia i tujon w ciąży: ogólna wiedza”, jest potwierdzone w otwartym oficjalnym dokumencie EMA/HMPC (projekt monografii 2009, sekcja 4.6; przy braku danych niezalecane, tujon neurotoksyczny) z URL (źródło 32)
• poprawione – było „mentol u niemowląt: ogólna zasada”, jest potwierdzone w projekcie wpisu EMA/HMPC dla olejku z mięty pieprzowej (poniżej 2 lat, odruchowy bezdech i skurcz krtani) z URL; zapis ograniczony do olejku miętowego i dzieci (źródło 55)
• poprawione – było „lipa: tekstu monografii nie otwarto, do potwierdzenia”, jest otwarta końcowa monografia EMA/HMPC/337066/2011 (przeziębienie, pierwsze objawy, tydzień, nadwrażliwość, interakcje brak, ciąża niezalecana przy braku danych) (źródło 38)
• poprawione – było „Polyzos: cebula, łupiny”, jest „bulwy greckich odmian, polifenole i kwercetyna, nie ekstrakty” (źródło 51)
• nie do sprawdzenia – zawartość metyloglioksalu w miodzie manuka i wszystkie opisy składu fitochemicznego oznaczone jako ogólna wiedza (źródła 5, 14, 27)
• nie do sprawdzenia – liczba badań w metaanalizie Hawkinsa 2019 (tylko streszczenie, bez dostępu do pełnego tekstu) (źródło 15)
• nie do sprawdzenia – treść oświadczenia COT 2024 o wątrobie i kurkumie (otwarto tylko stronę z opisem) (źródło 29)
• nie do sprawdzenia – końcowa wersja monografii EMA dla liści szałwii i stan aktualny projektu wpisu dla olejku miętowego (otwarto wersje robocze) (źródła 32, 55)
• nie do sprawdzenia – brak badań na ludziach dla soku malinowego, soku z cytryny, żurawiny w przeziębieniu, cebuli jako syropu i czarnej herbaty (wyniki wyszukiwań, nie dowód nieistnienia) (źródła 39, 40, 51)
• nie do sprawdzenia – pełne teksty badań o mentolu (tylko streszczenia) (źródło 35); skuteczność naparu z szałwii i propolisu samego (brak badań) (źródła 31, 41)
• nie do sprawdzenia – zawartość witaminy C w cytrynie, górne limity witaminy C, kwas cytrynowy a szkliwo, ostre jedzenie i zgaga (nie pobrano źródeł)
• nie do sprawdzenia – polskie ulotki i rejestr URPL (nie sprawdzano); działanie lukrecji w konkretnych polskich mieszankach ziołowych (NCCIH nie omawia mieszanek) (źródła 52, 53)