Rozstępy powstają, gdy skóra mocno się rozciąga (dojrzewanie, ciąża, otyłość, szybki przyrost masy; u kulturystów opisywano je zwykle na barkach). Dużą rolę grają geny i nadmiar kortykosteroidów. Kremy i oliwki nie zapobiegają rozstępom (przegląd Cochrane: 6 badań, 800 kobiet), a nie ma badania, które mierzyłoby ryzyko przy szybkim przyroście mięśni. Gdy rozstępy już są, wygląd poprawiają zabiegi (mikronakłuwanie, zwłaszcza z radiofrekwencją, i frakcyjny laser CO₂) albo tretinoina na świeże, czerwone rozstępy. Całkowite usunięcie rzadko się udaje.
Umiarkowane dowody: kilka badań randomizowanych albo niejednoznaczne metaanalizy. Jak oceniamy badania
Zapobieganie kosmetykami: przegląd Cochrane (6 badań, 800 kobiet) wykazał, że preparaty stosowane na skórę w ciąży nie zapobiegały rozstępom. Tylko 3 badania (461 kobiet) oceniały nasilenie rozstępów i nie wykazały wyraźnej różnicy. Wcześniejsza wersja przeglądu (2 badania, 130 kobiet) widziała niepewny sygnał dla kremu z wąkrotką azjatycką (w badaniu na 80 kobietach rozstępy pojawiały się rzadziej), ale nie utrzymał się on w późniejszych przeglądach. Masło kakaowe i oliwa z oliwek nie zapobiegały rozstępom, a przeglądy z 2014, 2017 i 2025 r. (69 badań) potwierdzają brak skuteczności preparatów miejscowych.
Tretinoina: zbiorcze porównanie 14 badań (651 osób) wypadło dla samej tretinoiny najgorzej ze wszystkich metod, a najlepiej dla tretinoiny w połączeniu z radiofrekwencją (bipolarną), potem dla samej radiofrekwencji. Przegląd z 2017 r. uznał skuteczność tretinoiny za zmienną, głównie dla rozstępów czerwonych. Przegląd z 2025 r. (69 badań) stwierdził poprawę po 0,1% tretinoinie w większości badań, zwłaszcza przy świeżych rozstępach. Zbiorcza analiza podaje pełną odpowiedź u 8 z 20 osób (40%), głównie z badań bez grupy kontrolnej.
Mikronakłuwanie i laser CO₂: zbiorcza analiza z 2024 r. wykazała wyraźną poprawę po mikronakłuwaniu z radiofrekwencją, a mikronakłuwanie i lasery dały porównywalną skuteczność. Po mikronakłuwaniu przebarwienia po zabiegu zdarzały się rzadziej, ale ból był większy. Druga analiza z 2024 r. nie wykazała różnicy między mikronakłuwaniem z radiofrekwencją a laserem CO₂ w ocenie lekarza ani pacjenta, a przebarwienia po zabiegu były rzadsze po mikronakłuwaniu. W badaniu na rozstępach białych oba zabiegi dały podobną poprawę po 6 miesiącach.
Rozstępy to liniowe blizny w głębszej warstwie skóry, a ich przyczyną jest nadmierne rozciąganie skóry. Najczęściej występują na brzuchu i piersiach w ciąży, na barkach kulturystów, u nastolatków w skoku wzrostu i u osób z nadwagą. Częstość: ok. 70% dziewcząt i 40% chłopców w okresie dojrzewania oraz do 90% kobiet w ciąży (inne źródło podaje: ciąża 43–88%, dojrzewanie 6–86%, otyłość ok. 43%). Kobiety mają je dwa razy częściej niż mężczyźni.
Mięśnie i waga: opisy młodych osób podnoszących ciężary i kulturystów z rozstępami na barkach pochodzą z przeglądów i opisów przypadków. Wymieniają one też szybkie przybieranie i chudnięcie jako czynniki związane z rozstępami. Nie znaleziono badania, które porównywałoby ryzyko przy wolnym i szybkim przyroście mięśni, więc nie da się podać ryzyka w liczbach. Nie wiadomo, czy winne jest samo „puchnięcie” mięśni, czy łączy się to ze wzrostem tkanki tłuszczowej, wiekiem lub sterydami.
Geny: o udziale genetyki wnioskuje się z opisów rozstępów u bliźniąt jednojajowych i z ich częstego występowania w dziedzicznych chorobach tkanki łącznej (np. zespół Marfana). W zmienionej tkance jest mniej aktywnych genów kolagenu i fibronektyny oraz mniej elastyny i fibryliny. To dowody pośrednie, bo konkretnych wariantów genów w przejrzanych źródłach nie ma. Małe badanie 143 kobiet (75 czarnoskórych, 68 białych) wymaga potwierdzenia w większych próbach.
Hormony i kortykosteroidy: rozstępy są częste w zespole Cushinga oraz przy kortykosteroidach ogólnych lub miejscowych. Ryzyko przy lekach miejscowych rośnie przy długim stosowaniu, dużej powierzchni, większej sile preparatu, szczelnym opatrunku i na cienkiej skórze. Dane to opisy przypadków (np. 4 osoby z owrzodzonymi rozstępami po nadużywaniu kremów z klobetazolem). Nie znaleziono liczb ryzyka, a o sterydach anaboliczno-androgennych źródła nie mają danych.
Ograniczenia i inne metody: badania są małe (średnio ok. 40 osób), często bez ślepej próby (badacze i uczestnicy wiedzieli, co jest stosowane), z subiektywną oceną i krótką obserwacją, a wiele pochodzi z Egiptu, Azji i Indii, więc wyniki mogą się różnić przy innych typach skóry. Lasery naczyniowe mają więcej danych przy rozstępach czerwonych. Wymienia się też lasery Nd:YAG, erbowy 1540 nm i pikosekundowy, światło IPL, kwasy AHA, PRP i wypełniacze. W zbiorczej analizie największy odsetek pełnej odpowiedzi dał laser Nd:YAG (66%; 45 z 68 osób), a mikronakłuwanie 11% (13 ze 123), ale to w większości dane z badań bez losowego przydziału.
Nie. Przegląd Cochrane (6 badań, 800 kobiet) wykazał, że kremy, balsamy i maści z substancjami aktywnymi stosowane w ciąży nie zapobiegały rozstępom. Tylko 3 badania (461 kobiet) oceniały nasilenie rozstępów i nie wykazały wyraźnej różnicy. Nawilżanie jest nieszkodliwe, ale nie należy oczekiwać profilaktyki.
Nie. Masło kakaowe i oliwa z oliwek w badaniach nie zapobiegały rozstępom. W przeglądzie z 2017 r. oliwa, olej migdałowy, masło kakaowe i żel silikonowy zostały sklasyfikowane jako nieskuteczne, a przegląd systematyczny z 2025 r. (69 badań) mówi to samo.
Może pomagać przy świeżych, czerwonych rozstępach, ale dowody są niespójne. Przegląd z 2025 r. (69 badań) stwierdził poprawę po 0,1% tretinoinie w większości badań, zwłaszcza przy świeżych rozstępach. W zbiorczym porównaniu wielu metod sama tretinoina wypadła jednak najgorzej. Na starych, białych rozstępach działa słabiej.
Tak, daje poprawę. Zbiorcza analiza z 2024 r. wykazała wyraźną poprawę po mikronakłuwaniu z radiofrekwencją. Mikronakłuwanie i lasery dały porównywalną skuteczność. Po mikronakłuwaniu przebarwienia po zabiegu były rzadsze, ale ból większy.
Dane wskazują na podobną skuteczność. Zbiorcza analiza nie wykazała różnicy między mikronakłuwaniem z radiofrekwencją a laserem CO₂ w ocenie lekarza ani pacjenta, a w badaniu na rozstępach białych oba zabiegi dały podobną poprawę po 6 miesiącach. Przebarwienia po zabiegu były rzadsze po mikronakłuwaniu z radiofrekwencją, za to boli ono bardziej niż laser.
W zbiorczym porównaniu 14 badań (651 osób) najlepiej wypadła tretinoina z radiofrekwencją (bipolarną), potem sama radiofrekwencja, a wśród laserów najlepszy był laser CO₂. Całkowite usunięcie rozstępów rzadko się udaje, najczęściej uzyskuje się poprawę częściową. Badania są małe, często bez ślepej próby, z subiektywną oceną i krótką obserwacją.
