Rozstępy: pełny raport

Wniosek

Rozstępy powstają, gdy skóra jest mocno rozciągana. Dotyczy to dojrzewania, ciąży, otyłości i szybkiego przyrostu masy ciała. Opisywano je też u kulturystów, zwykle na barkach. Duży wpływ mają geny i hormony, zwłaszcza nadmiar kortykosteroidów. Dobrych dowodów na to, że kremy lub oliwki zapobiegają rozstępom, nie ma. Powolniejszy przyrost masy i unikanie zbędnych sterydów to najlepsza dostępna profilaktyka. Gdy rozstępy już są, można poprawić ich wygląd zabiegami (mikronakłuwanie z RF, frakcyjny laser CO₂) lub tretinoiną na świeże, czerwone rozstępy. Całkowite usunięcie rzadko się udaje.

Poziom dowodów

B. Przyczyny (rozciąganie, hormony, geny) opisano głównie w badaniach obserwacyjnych, opisach przypadków i przeglądach narracyjnych. Dla profilaktyki kosmetykami mamy przegląd Cochrane z kilku małych RCT, który nie wykazał skuteczności. Dla leczenia są metaanalizy RCT, ale małe (6–14 badań, 166–651 osób), o niejednorodnych metodach i często z oceną subiektywną. Wyniki metaanaliz są częściowo niespójne co do tego, który zabieg jest najlepszy. Nie znalazłem badania kontrolowanego, które mierzyłoby ryzyko rozstępów przy szybkiej hipertrofii mięśni.

Uwaga metodologiczna: przy tym przeglądzie nie miałem dostępu do pełnych tekstów (PMC i PubMed blokowały pobieranie). Liczby pochodzą z abstraktów i fragmentów prac dostępnych w wyszukiwarce. Nie udało mi się też sprawdzić najnowszych badań genetycznych (GWAS). Poniżej o genach piszę więc tylko na podstawie przeglądów.

Co mówią badania

Skąd się biorą rozstępy

• Rozstępy to liniowe blizny skóry właściwej, a ich przyczyną jest nadmierne rozciąganie skóry [3]. Podręcznikowo wiążą się z pęknięciami tkanki łącznej przy ciągłym, narastającym rozciąganiu. Najczęściej występują na brzuchu i piersiach w ciąży, na barkach kulturystów, u nastolatków w skoku wzrostu i u osób z nadwagą [11].
• Częstość: ok. 70% dziewcząt i 40% chłopców w okresie dojrzewania oraz do 90% kobiet w ciąży [11]. Wg StatPearls: ciąża 43–88%, dojrzewanie 6–86%, otyłość ok. 43% [10]. Rozstępy powstają przy rozciąganiu skóry (ciąża, dojrzewanie, przyrost masy, intensywny wysiłek mięśniowy) oraz przy ekspozycji na kortykosteroidy. Opisuje się je też przy rozległym przyroście masy i szybkiej utracie masy [10].
• Mięśnie i waga. Opisy młodych podnoszących ciężary i kulturystów z rozstępami na barkach pochodzą z przeglądów i opisów klinicznych [18]. Wymieniają one także szybkie przybieranie i chudnięcie jako czynniki związane z rozstępami [18]. Nie znalazłem badania, które porównywałoby ryzyko przy wolnym i szybkim przyroście mięśni. Nie mogę więc podać ryzyka względnego ani bezwzględnego. Nie wiadomo też, czy winne jest samo „puchnięcie” mięśni, czy łączy się to ze wzrostem tkanki tłuszczowej, wiekiem lub sterydami.
• Dodatkowe czynniki ryzyka w ciąży: młody wiek matki, duża masa urodzeniowa dziecka, późniejszy tydzień ciąży, większy przyrost masy w ciąży i wielowodzie. Ogólnie ryzyko zwiększają dodatni wywiad rodzinny i BMI >27 [5-min Clinical Consult, podsumowanie w 18/19]. Kobiety chorują dwa razy częściej niż mężczyźni [19].
• Geny. O udziale genetyki wnioskuje się z opisów rozstępów u bliźniąt jednojajowych i z ich częstego występowania w dziedzicznych chorobach tkanki łącznej, np. w zespole Marfana [18]. W zmienionej tkance obniżona jest ekspresja genów kolagenu i fibronektyny [18]. Obniżona jest też zawartość elastyny i fibryliny [5-min Clinical Consult, 18]. To dowody pośrednie, bo konkretnych wariantów genów w moich źródłach nie ma. W małym badaniu 143 kobiet (75 czarnoskórych, 68 białych) grupy były podobne pod względem wieku, czasu trwania rozstępów, liczby porodów, przyrostu masy w ciąży i wywiadu rodzinnego [12]. Autorzy podkreślają, że potrzebne są większe badania.
• Hormony i kortykosteroidy. Rozstępy są częste w zespole Cushinga oraz przy kortykosteroidach ogólnych lub miejscowych [10, 11]. Przy steroidach doustnych zmiany mogą być bardziej rozsiane, a przy miejscowych zwykle lokalne [Medscape/ScienceDirect, 11]. Ryzyko miejscowych sterydów rośnie przy długim stosowaniu, dużej powierzchni, większej sile preparatu, okluzji i na cienkiej skórze [14]. Dostępne dane to opisy przypadków (np. 4 osoby z owrzodziałymi rozstępami po nadużywaniu kremów z klobetazolem [13]). Liczb ryzyka bezwzględnego nie znalazłem. O sterydach anaboliczno-androgennych nie znalazłem w źródłach żadnych danych, więc nie mogę tu niczego potwierdzić.

Profilaktyka kremami i olejkami

• Przegląd Cochrane (Brennan i wsp.) obejmuje 6 badań z 800 kobietami. Stosowanie preparatu na skórę w ciąży nie zapobiegało rozstępom. Dotyczy to kremów, balsamów i maści z substancjami aktywnymi. Tylko 3 badania (461 kobiet) oceniały nasilenie rozstępów i nie wykazały wyraźnej różnicy [1].
• Wcześniejsza wersja przeglądu (2 badania, 130 kobiet) widziała sygnał dla kremu z wąkrotką azjatycką (Trofolastin): OR 0,41 (95% CI 0,17–0,99) w badaniu na 80 kobietach. Dla maści Verum (50 kobiet, grupa kontrolna bez leczenia) wniosek był mniej jednoznaczny [1b]. To małe badania, a wyniki nie utrzymały się w późniejszych przeglądach.
• Masło kakaowe i oliwa z oliwek w badaniach nie zapobiegały rozstępom [6, 7, 15]. W przeglądzie z 2017 r. oliwa z oliwek, olej migdałowy, masło kakaowe i żel silikonowy zostały sklasyfikowane jako nieskuteczne. Wąkrotka i kwas hialuronowy wyglądały obiecująco, ale na małych próbach [7].
• Przegląd z BJD (2014) stwierdza, że preparaty miejscowe wydają się nie mieć skuteczności w profilaktyce [8]. Przegląd systematyczny z 2025 r. (69 badań, średnio ok. 40 osób na badanie) mówi o tym samo: masło kakaowe i oliwa nie zapobiegają [6].
• Bio-Oil i inne produkty są powszechnie używane w ciąży, mimo że brakuje dobrych badań ich skuteczności [15]. W 2018 r. zaplanowano dopiero pilotażowe RCT z olejkiem nawilżającym (20 kobiet na grupę) [PMC6186113]. Wynik nie jest mi znany. Wiele badań tego typu powstaje we współpracy z producentami kosmetyków, więc trzeba je czytać z ostrożnością.

Leczenie rozstępów

• Tretinoina. Sieciowa metaanaliza (Lu i wsp. 2020; 14 RCT, 651 osób) wykazała, że sama tretinoina była najgorszą opcją (prawdopodobieństwo bycia najlepszą: 5,4% pod względem efektu klinicznego i 5,1% pod względem satysfakcji) [2]. Najlepiej wypadła tretinoina z bipolarną radiofrekwencją (84,5% i 95,7%), a potem sama RF (75,3% i 84,3%) [2]. Przegląd JAAD (2017) uznał skuteczność tretinoiny za zmienną, głównie dla rozstępów czerwonych (rubrae) [7]. Przegląd z 2025 r. (69 badań) stwierdził, że 0,1% tretinoina dawała poprawę w większości badań, zwłaszcza przy świeżych rozstępach [6]. Zbiorcza analiza zabiegów podaje całkowitą odpowiedź u 8 z 20 osób leczonych tretinoiną (40%), głównie z badań bez grupy kontrolnej [17]. Wniosek: może pomagać przy świeżych, czerwonych rozstępach, ale dowody są niespójne, a na starych, białych rozstępach działa słabiej.
• Mikronakłuwanie. Metaanaliza z 2024 r. wykazała znaczącą poprawę klinicznąw podgrupie mikronakłuwania z radiofrekwencją (SMD 0,57; 95% CI 0,20–0,94; p=0,003). Mikronakłuwanie i lasery dały porównywalną skuteczność (p=0,35). Przebarwienia pozapalne (PIH) były rzadsze po mikronakłuwaniu, ale ból był większy niż po laserze [3]. W RCT na rozstępach białych (striae alba) mikronakłuwanie i frakcyjny laser CO₂ dawały podobną poprawę po 6 miesiącach, bez istotnych różnic i bez istotnych klinicznie działań niepożądanych [9].
• Laser CO₂ i mikronakłuwanie z RF. Metaanaliza (Aktoz i Yilmaz 2024) nie wykazała różnicy między frakcyjnym mikronakłuwaniem RF a frakcyjnym laserem CO₂ w ocenie lekarza (OR 1,27; 95% CI 0,49–3,31) ani pacjenta (OR 0,72; 95% CI 0,13–3,90). PIH był rzadszy po RF (OR 0,24; 95% CI 0,08–0,70) [4]. Metaanaliza z 2025 r. (6 RCT, 166 pacjentów) porównuje laser CO₂ i mikronakłuwanie; w moich źródłach widzę tylko opis metod, nie wynik [5]. W sieciowej metaanalizie laser CO₂ był najlepszy wśród laserów (72,0% pod względem efektu klinicznego) [2].
• Inne metody. Lasery naczyniowe mają więcej danych przy rozstępach czerwonych [6]. Wymienia się także laser Nd:YAG, erbowy 1540 nm, pikosekundowy, IPL, kwasy AHA, PRP i wypełniacze [16]. W zbiorczej analizie największy odsetek pełnej odpowiedzi dał Nd:YAG (66%; 45/68), a dla mikronakłuwania 11% (13/123), ale to w większości dane z badań bez randomizacji [17].
• Ogólne ograniczenia. Badania są małe (średnio ok. 40 osób), często bez ślepej próby, z subiektywną oceną i krótkim czasem obserwacji [6]. Wiele z nich pochodzi z Egiptu, Azji i Indii, więc wyniki mogą się różnić w innych typach skóry. Różnice między metodami są niepewne.

Zalecenia praktyczne (trening, dieta, zdrowie)

• Tempo przyrostu masy. Nie ma badań dowodzących skuteczności, ale przy rozstępach zależnych od rozciągania rozsądne jest spokojne tempo przyrostu masy. Unikaj naprzemiennych faz szybkiego tycia i szybkiego chudnięcia, bo oba kierunki zmiany masy opisano jako związane z rozstępami [10, 18]. Taka strategia jest też sensowna dla składu ciała, ale nie gwarantuje uniknięcia rozstępów, bo duży udział mają geny.
• Sterydy. Unikaj niepotrzebnych kortykosteroidów. Silne miejscowe sterydy nie powinny być stosowane długo, na dużej powierzchni ani pod opatrunkiem okluzyjnym bez zalecenia lekarza [14]. Zmiany w nietypowych miejscach (twarz, pachy) mogą wskazywać na wcześniejsze stosowanie sterydów [Medscape/ScienceDirect]. Z anabolikami wiąże się podobna ostrożność, choć danych w moich źródłach nie ma.
• Kosmetyki. Jeśli lubisz używać balsamu lub oliwki, nawilżenie skóry nic nie szkodzi, ale nie oczekuj zapobiegania rozstępom [1, 6, 7].
• Leczenie już powstałych rozstępów:
  1. Świeże, różowe lub czerwone: 0,1% tretinoina (receptura/lekarz) lub laser naczyniowy. Najlepiej zacząć wcześnie [6, 7]. Nie stosować w ciąży ani w czasie karmienia bez konsultacji, bo bezpieczeństwo tretinoiny w tych okresach budzi zastrzeżenia [1b].
  2. Dojrzałe, białe: mikronakłuwanie (zwłaszcza z RF) lub frakcyjny laser CO₂. Poprawa jest zwykle częściowa [2–5, 9].
  3. Oczekiwania: celem jest poprawa wyglądu, nie zniknięcie. Rozstępy z wiekiem same blakną, szczególnie u nastolatków [11].
• Zabiegi powinien wykonywać dermatolog lub lekarz medycyny estetycznej. Ceny i dostępność w Polsce są bardzo zróżnicowane, a ja nie sprawdzałem polskich wytycznych.

Formy i porównania

Bezpieczeństwo, skutki uboczne i interakcje

• Tretinoina: podrażnienie, suchość, nadwrażliwość na słońce. Przeciwwskazana w ciąży i niewskazana przy karmieniu [1b].
• Laser i mikronakłuwanie: ból, rumień, przebarwienia pozapalne (PIH), szczególnie przy ciemniejszej skórze i po laserze [3, 4, 9]. Mikronakłuwanie boli bardziej niż laser [3].
• Kortykosteroidy miejscowe: zanik skóry, rozstępy, teleangiektazje; rzadko skutki ogólnoustrojowe (zaćma, jaskra, cukrzyca, nadciśnienie) przy nadużywaniu [13, 14].

Czerwone flagi: kiedy iść do lekarza

• Szerokie, purpurowe rozstępy z szybkim przybieraniem na wadze (centralna otyłość, „twarz księżycowata”), osłabieniem mięśni, nadciśnieniem, łatwymi siniakami lub zaburzeniami miesiączki: konieczna diagnostyka w kierunku zespołu Cushinga [10, 19].
• Rozstępy u wysokiej, szczupłej osoby z nadmierną ruchomością stawów lub problemami wzroku/serca: możliwa choroba tkanki łącznej (Marfan, Ehlers-Danlos) [10].
• Rozstępy w nietypowych miejscach (twarz, pachy, pachwiny) po kremach ze sterydem. Owrzodzone rozstępy [13].
• Szybko rozprzestrzeniające się rozstępy w czasie leczenia sterydami lub po zażywaniu środków hormonalnych.
• Jeśli rozstępy wywołują wyraźne cierpienie psychiczne, warto porozmawiać z lekarzem. Rozstępy bywają przyczyną dyskomfortu psychicznego [3].
• Rozstępy samo w sobie nie mają znaczenia medycznego, ale przy pozornie bezprzyczynowych zmianach trzeba szukać przyczyny [19].

Mity

• „Rozstępy to efekt braku nawilżenia.” Nawilżanie nie zapobiega rozstępom w dostępnych badaniach (Cochrane: 6 RCT, 800 kobiet) [1].
• „Oliwa z oliwek i masło kakaowe zapobiegają rozstępom.” Badania tego nie potwierdziły [6, 7, 15].
• „Rozstępy mają tylko kobiety w ciąży.” Występują u nastolatków obu płci (ok. 40% chłopców), otyłych i osób z nadmiarem kortykosteroidów [10, 11].
• „Rozstępy to wina samego treningu, więc trzeba go ograniczać.” Brak badań na ten temat. Opisy dotyczą kulturystów na barkach [11, 18], ale nie dowodzą, że sam trening je powoduje ani że wolniejszy przyrost je zapobiega.
• „Jedna kuracja usunie rozstępy.” Najczęściej uzyskuje się poprawę częściową [2–5, 17].
• „Kremy z retinolem ze sklepu działają jak tretinoina na receptę.” Dane dotyczą 0,1% tretinoiny w badaniach klinicznych, a nie preparatów kosmetycznych [6, 7].
• „Geny nie mają znaczenia.” Istnieją sygnały zależności rodzinnych i bliźniaczych [18], ale konkretnych wariantów w moich źródłach nie ma.

Źródła

1. Brennan M. i wsp. Topical preparations for preventing stretch marks in pregnancy. Cochrane Database Syst Rev 2012 (CD000066), przegląd systematyczny RCT (6 badań, 800 kobiet). https://www.cochrane.org/evidence/CD000066_topical-preparations-preventing-stretch-marks-pregnancy 1b. Young G., Jewell D. Creams for preventing stretch marks in pregnancy. Cochrane Database Syst Rev (wersja wcześniejsza), przegląd systematyczny (2 badania, 130 kobiet). https://www.cochranelibrary.com/cdsr/doi/10.1002/14651858.CD000066/full
2. Lu H., Guo J., Hong X., Chen A., Zhang X., Shen S. Comparative effectiveness of different therapies for treating striae distensae: A systematic review and network meta-analysis. Medicine (Baltimore) 2020. Sieciowa metaanaliza 14 RCT, 651 osób. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32991422/
3. Microneedling Therapy for Striae Distensae: Systematic Review and Meta-Analysis. 2024 (autorzy i czasopismo niezweryfikowane). Przegląd systematyczny i metaanaliza. https://www.researchgate.net/publication/379134398_Microneedling_Therapy_for_Striae_Distensae_Systematic_Review_and_Meta-Analysis
4. Aktoz F., Yilmaz N. Comparing fractional microneedle radiofrequency and fractional CO2 laser for striae distensae treatment: a systematic review and meta-analysis. Lasers Med Sci 2024. Metaanaliza. https://doi.org/10.1007/s10103-024-04231-8
5. Evaluating CO2 laser and micro-needling therapies for striae distensae: a comprehensive meta-analysis and systematic review. 2025 (autorzy niezweryfikowani). Metaanaliza 6 RCT, 166 pacjentów. https://www.researchgate.net/publication/390175693_Evaluating_CO2_laser_and_micro-needling_therapies_for_striae_distensae_a_comprehensive_meta-analysis_and_systematic_review
6. Algarra Sahuquillo J., Martín-Gorgojo A. Stretch marks: systematic review of its therapeutic approach. Actas Dermosifiliogr 2025 (wersja przed publikacją). Przegląd systematyczny 69 badań. https://www.actasdermo.org/es-download-pdf-S0001731025008294
7. Therapeutic targets in the management of striae distensae: A systematic review. J Am Acad Dermatol 2017 (autorzy niezweryfikowani). Przegląd systematyczny. https://www.jaad.org/article/S0190-96221730300-6/fulltext
8. Striae distensae: a comprehensive review and evidence-based evaluation of prophylaxis and treatment. Br J Dermatol 2014. Przegląd. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24125059/
9. Comparison of the efficacy of microneedling versus CO2 fractional laser to treat striae alba: A randomized clinical trial. Dermatol Ther 2021. RCT. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34796595/
10. Striae Distensae. StatPearls, NCBI Bookshelf. Przegląd kliniczny. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK436005/
11. Striae Distensae (Stretch Marks): Background, Pathophysiology, Etiology. Medscape. Przegląd kliniczny. https://emedicine.medscape.com/article/1074868-overview
12. Differences in clinical features and risk factors for striae distensae in Black and White women. 2025. Badanie obserwacyjne, ankieta + ocena kliniczna (143 kobiety). https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC11920367/
13. Verma S.B., Madke B. Topical corticosteroid induced ulcerated striae. An Bras Dermatol 2020. Opis 4 przypadków. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7838120/
14. Topical Corticosteroids: Choice and Application. Am Fam Physician 2021. Przegląd kliniczny. https://www.aafp.org/pubs/afp/issues/2021/0315/p337.html
15. The use of anti stretch marks' products by women in pregnancy: a descriptive, cross-sectional survey. BMC Pregnancy Childbirth 2016. Badanie przekrojowe. https://link.springer.com/article/10.1186/s12884-016-1075-9
16. Advances in the Treatment of Striae Distensae. 2025. Przegląd (PRISMA). https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC12820439/
17. A Systematic Review on Treatment Outcomes of Striae. 2024 (autorzy niezweryfikowani). Przegląd systematyczny, w większości badania bez randomizacji. https://www.researchgate.net/publication/378801660_A_Systematic_Review_on_Treatment_Outcomes_of_Striae
18. Striae distensae: What's new at the horizon? Przegląd narracyjny. https://www.researchgate.net/publication/313573956_Striae_distensae_What's_new_at_the_horizon
19. Striae distensae (striae atrophicae). Dermatology Advisor. Przegląd kliniczny. https://www.dermatologyadvisor.com/home/decision-support-in-medicine/dermatology/striae-distensae-striae-atrophicae/