Serce i bezpieczeństwo treningu

Umiarkowane dowody

Zdrowa, bezobjawowa osoba po 35.–40. roku życia nie potrzebuje rutynowego pakietu EKG, echa i próby wysiłkowej. Najważniejsza jest rozmowa z lekarzem i ocena ryzyka, a dalsze badania zależą od wyniku i planowanego wysiłku. Ból w klatce, omdlenie lub nowa duszność podczas wysiłku wymagają przerwania treningu i pilnej diagnostyki.

Umiarkowane dowody: kilka badań randomizowanych albo niejednoznaczne metaanalizy. Jak oceniamy badania

Co mówią badania (8)

Ćwiczenia w ramach rehabilitacji kardiologicznej po zawale zmniejszają ryzyko kolejnego zawału o około jedną czwartą w ciągu 6–12 miesięcy. W dłuższym okresie zgony sercowo-naczyniowe są o około 40% rzadsze, a łączna liczba zgonów wyraźnie się nie zmienia.
Mocne dowodyŹródło 17
Migotanie przedsionków występuje u sportowców częściej: w metaanalizie szanse były ponad dwa razy wyższe, głównie w sportach mieszanych i u młodszych sportowców. Bezwzględne ryzyko pozostaje niskie.
Umiarkowane dowodyŹródło 11
Zalecany cel u osób z chorobą serca to co najmniej 150 minut tygodniowo umiarkowanego wysiłku albo 75 minut intensywnego, ustalony z lekarzem po ocenie ryzyka.
Umiarkowane dowodyŹródło 1
U zdrowych osób bez objawów próba wysiłkowa nie jest rutynowym badaniem: przy niskim ryzyku choroby większość dodatnich wyników może być fałszywa, a wynik dodatni prowadzi do dalszych badań.
Umiarkowane dowodyŹródło 7
Ryzyko nagłego zatrzymania serca podczas sportu jest bardzo małe: w badaniach obserwacyjnych wszystkie zgony sportowe to około 1 na 100 000 osób rocznie.
Słabe dowodyŹródło 9
Zgony z zapalenia mięśnia sercowego w sporcie są bardzo rzadkie, mniej niż 1 na 100 000 osób rocznie.
Słabe dowodyŹródło 9
Przedwczesne pobudzenia komorowe (PVC) występują u sportowców tak często jak u osób nietrenujących. Większość jest łagodna, ale o ich znaczeniu decyduje ocena lekarza: EKG, Holter i echo.
Słabe dowodyŹródło 14
Zmiany w EKG u trenujących mogą być fizjologiczne. Ocenia się je według osobnych kryteriów sportowych, które pomagają odróżnić adaptację serca od choroby.
Słabe dowodyŹródło 15

Najczęstsze pytania

Czy po zawale można wrócić do treningu?

Tak, ćwiczenia w ramach rehabilitacji kardiologicznej są zalecane i zmniejszają ryzyko kolejnego zawału. Kiedy wrócić do intensywnego treningu, ustala lekarz po ocenie ryzyka i próbie wysiłkowej.

Czy rehabilitacja kardiologiczna zmniejsza liczbę zgonów?

W dłuższym okresie ćwiczenia w rehabilitacji wiązały się z około 40% mniejszą liczbą zgonów sercowo-naczyniowych. Łączna liczba zgonów wyraźnie się nie zmieniła. Zmniejszyło się też ryzyko zawału w ciągu pierwszych 6–12 miesięcy.

Ile wysiłku w tygodniu zalecają wytyczne przy chorobie serca?

Cel to co najmniej 150 minut tygodniowo umiarkowanego wysiłku albo 75 minut intensywnego, rozłożonych na większość dni. Ustal go z lekarzem, bo zależy od stanu serca.

Czy próba wysiłkowa wykryje zawał u zdrowej osoby?

Nie na pewno. U zdrowych osób bez objawów przy niskim ryzyku choroby większość dodatnich wyników może być fałszywa, dlatego badanie nie jest rutynowe. Wynik dodatni prowadzi zwykle do dalszych badań.

Czy migotanie przedsionków jest częstsze u sportowców?

Tak, w metaanalizie szanse były ponad dwa razy wyższe niż u osób nietrenujących. Ryzyko było większe w sportach mieszanych niż wytrzymałościowych i u młodszych sportowców. Bezwzględne ryzyko pozostaje niskie.

Czy przed intensywnym treningiem po 40. roku życia trzeba zrobić EKG, echo i próbę wysiłkową?

Nie ma mocnych dowodów, że rutynowy pakiet EKG, echa i próby wysiłkowej pomaga zdrowej, bezobjawowej osobie. Najważniejsza jest rozmowa z lekarzem i ocena ryzyka. Dalsze badania zależą od wyniku tej oceny, objawów i planowanego wysiłku, a zalecenia towarzystw naukowych są w tym rozbieżne.

Jak stosować

Przed startem w intensywnym treningu po 35.–40. roku życia porozmawiaj z lekarzem o wywiadzie, ciśnieniu i badaniach krwi.
Przy większym ryzyku albo planowanym bardzo intensywnym wysiłku zapytaj lekarza o próbę wysiłkową.
Zwiększaj obciążenie stopniowo, z rozgrzewką i schłodzeniem. Po przerwie zaczynaj od lżejszych ćwiczeń.
Po zawale lub operacji serca zacznij od rehabilitacji kardiologicznej i ustal z lekarzem, kiedy wrócić do intensywnego treningu.
Przy kołataniu na treningu przerwij ćwiczenie, usiądź lub połóż się i zapisz, co się działo. Przy powtarzających się epizodach idź do lekarza.
Trzymaj się celu ustalonego z lekarzem, np. 150 minut tygodniowo umiarkowanego wysiłku albo 75 minut intensywnego.

Bezpieczeństwo

Natychmiast przerwij wysiłek i dzwoń pod 112, gdy pojawi się ból, ucisk lub pieczenie w klatce, który nie ustępuje po odpoczynku.
Natychmiast przerwij wysiłek i dzwoń pod 112 przy omdleniu, utracie przytomności lub nagłej, nieproporcjonalnej duszności.
Zatrzymanie krążenia: brak przytomności i prawidłowego oddechu. Wezwij pomoc, zacznij uciskanie klatki i użyj AED, jeśli jest dostępny.
Umów wizytę u lekarza przy powtarzających się epizodach kołatania, zawrotach głowy przy wysiłku, spadku wydolności lub nagłym zgonie u krewnych przed 50. rokiem życia.
Substancje poprawiające wyniki (anaboliki, stymulanty, przedtreningówki z dużą dawką kofeiny) mogą wywoływać arytmie. Leki takie jak beta-blokery czy przeciwpłytkowe zmieniają tętno i wydolność.
Czerwone flagi i zalecenia dotyczące substancji są ogólną wiedzą kliniczną, której nie sprawdzono w źródłach. W razie wątpliwości zadzwoń pod 112.

Mity

Intensywny sport chroni przed zawałem, więc badania są zbędne. Ryzyko zdarzenia podczas wysiłku jest małe, ale nie zerowe (3).
Bez EKG, echa i próby wysiłkowej nie wolno zacząć trenować. Dla zdrowych, bezobjawowych osób niskiego ryzyka aktualne zalecenia tego nie wymagają (1, 3).
Próba wysiłkowa na wszelki wypadek wykluczy zawał. U zdrowych osób wynik dodatni często jest fałszywy, a wynik ujemny nie wyklucza wszystkiego (7).
Kołatanie u sportowca zawsze oznacza coś groźnego. Większość łagodnych zaburzeń rytmu nie jest groźna, ale wymaga oceny (14).
Maratończyk nie ma miażdżycy. Badania obserwacyjne pokazują, że u części trenujących wytrzymałościowo mężczyzn zmiany są częstsze, ale nie dowodzą przyczyny (20, 22).
Po zawale nie wolno się wysilać. Ćwiczenia w ramach rehabilitacji są zalecane i zmniejszają ryzyko kolejnego zawału (17).
Migotanie przedsionków u sportowca to wyrok. Ryzyko rośnie, ale bezwzględnie pozostaje rzadkie (11).

Prawda czy mit

Wszystkie karty →

Częściowo

„2 lata ćwiczeń cofają 20 lat starzenia serca”

Badanie jest prawdziwe, ale liczby „20 lat” nie ma w jego tekście. 61 mało aktywnych osób w wieku 45 do 64 lat losowo podzielono: jedni przez 2 lata ćwiczyli pod nadzorem, z interwałami, do 5 do 6 godzin tygodniowo, drudzy robili jogę, ćwiczenia równowagi i siłowe. U ćwiczących sprawność wzrosła o ok. 18%, a lewa komora serca stała się mniej sztywna. Intensywny trening po czterdziestce zaczynaj stopniowo, przy chorobach serca po rozmowie z lekarzem.

Źródła (2)