Zbiorcza analiza z 2010 r. (32 prace, 36 grup) nie wykryła istotnego wpływu białka sojowego ani izoflawonów na testosteron całkowity i wolny ani na inne wskaźniki hormonów męskich. Aktualizacja z 2021 r. (38 badań klinicznych, inne źródło podaje 41; 1753 osoby w badaniach nad testosteronem całkowitym) nie wykazała efektu na testosteron całkowity i wolny, estradiol ani estron, niezależnie od dawki i czasu trwania. Mit „feminizacji” opiera się na opisach przypadków i badaniu przekrojowym, a część autorów tych analiz jest związana z Soy Nutrition Institute, organizacją powiązaną z branżą sojową.
Mocne dowodyŹródła 1, 2, 21
Hormony u kobiet: w zbiorczej analizie 47 badań (11 u kobiet przed menopauzą, 35 po menopauzie) przed menopauzą nie zmieniły się estradiol, estron ani SHBG (białko wiążące hormony płciowe), ale FSH i LH (hormony przysadki) spadły o ok. 20%, a znaczenie dla zdrowia jest niejasne. Tylko 10 badań miało niskie ryzyko błędów w sposobie prowadzenia, a 20 z 47 zgłaszało finansowanie komercyjne. Nowsza zbiorcza analiza (2025) u kobiet po menopauzie nie wykazała wpływu izoflawonów na grubość błony śluzowej macicy, dojrzałość nabłonka pochwy, FSH ani estradiol. Autorzy interpretują to jako działanie podobne do leków modulujących receptory estrogenowe (SERM), a nie do estrogenu.
Umiarkowane dowodyŹródła 4, 5
Tarczyca (zbiorcza analiza 18 badań): fT3 i fT4 praktycznie bez zmian, a TSH wzrósł minimalnie, o niejasnym znaczeniu dla zdrowia. Wzrost był większy w badaniach trwających co najmniej 3 miesiące i u osób z subkliniczną niedoczynnością tarczycy (łagodną, bez wyraźnych objawów). W badaniach laboratoryjnych izoflawony hamują enzym tarczycy (peroksydazę tarczycową), ale u zdrowych dorosłych z prawidłową podażą jodu nie przekłada się to na zaburzenia pracy tarczycy. Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) w 2015 r. uznał, że izoflawony nie wpływają na funkcję tarczycy (według streszczenia w pracy). Pojedyncze badanie u kobiet po usunięciu jajników pokazało niewielki spadek fT3 przy braku zmian innych parametrów, uznany za nieistotny klinicznie.
Umiarkowane dowodyŹródła 6, 7
Soja a trening siłowy: zbiorcza analiza 9 badań (266 osób) nie wykazała różnic między białkiem sojowym a zwierzęcym (w tym serwatkowym) w przyroście masy mięśni (masy ciała bez tłuszczu) ani siły, choć większość badań była krótka i prowadzona na osobach nieprzyćwiczonych. Przegląd z 2023 r. wskazuje, że białko sojowe może zwiększać masę mięśniową podobnie jak serwatkowe, a w niektórych badaniach mleko i serwatka dawały szybszy przyrost.
Umiarkowane dowodyŹródła 14, 15
Zbiorcza analiza zależności od dawki (Rajaie 2025, znana tylko ze strony wtórnej): dla 49–164 mg izoflawonów dziennie (306–329 mężczyzn) testosteron się nie zmieniał, a cztery badania (138 mężczyzn) pokazały niewielki wzrost estradiolu, maksymalnie o ok. 6,5 pg/ml przy ok. 72 mg dziennie. Liczb nie zweryfikowano w oryginale, a znaczenie dla zdrowia jest niejasne.
Słabe dowodyŹródło 3
Rak piersi, zapobieganie (badania obserwacyjne): zbiorcza analiza 18 badań (12 porównujących chore ze zdrowymi, 6 obserwujących grupy przez lata) pokazała ok. 14% niższe ryzyko przy wysokim spożyciu soi niż przy niskim. Zbiorcza analiza badań prospektywnych dała ok. 11% niższe ryzyko, z ochroną w populacjach azjatyckich (ok. jedna czwarta niższe ryzyko), ale nie w zachodnich (praktycznie bez różnicy). Zbiorcza analiza 16 grup obserwowanych (11 169 zachorowań, 648 913 uczestniczek) wykazała istotne zmniejszenie ryzyka przy wysokim spożyciu żywności sojowej, a umiarkowane spożycie formononetyny (jednego z izoflawonów) wiązało się z podwyższonym ryzykiem (pojedynczy sygnał). Dane mogą być zakłócone przez styl życia osób jedzących dużo soi, które na ogół żyją zdrowiej.
Słabe dowodyŹródła 8, 9, 10
Badanie China Kadoorie Biobank (ponad 300 tys. kobiet, 2289 zachorowań w 10 lat, ok. 0,8 przypadku na 100 kobiet – wyliczenie przybliżone): średnie spożycie wynosiło 9,4 mg izoflawonów dziennie. Czwarta, najwyższa część kobiet według spożycia (19,1 mg dziennie) w porównaniu z pierwszą (4,5 mg dziennie) nie miała innego ryzyka, czyli brak związku. W dołączonej zbiorczej analizie każde 10 mg dziennie wiązało się z 3% niższym ryzykiem, a korzyść ok. 10% wymagała co najmniej 35 mg dziennie. U kobiet już leczonych zbiorcza analiza 32 prac obserwacyjnych (2024) pokazała ok. jedną czwartą rzadsze nawroty, szczególnie po menopauzie (ok. 28% rzadsze) i przy raku z receptorami estrogenowymi (ok. 18% rzadsze). W dobrze prowadzonych badaniach soja nie zwiększała ekspozycji na estrogeny, a dane obserwacyjne nie wskazują na osłabianie działania tamoksyfenu czy inhibitorów aromatazy.
Słabe dowodyŹródła 11, 12, 13
Fermentowana a niefermentowana soja: w obserwacjach wyższe spożycie tofu i mleka sojowego wiązało się z niższym ryzykiem nowotworów, zwłaszcza przewodu pokarmowego i narządów rodnych, a dla natto, miso i pasty sojowej dowody uznano za niewystarczające. Zbiorcza analiza badań z tempeh (2026) wskazuje na korzystne zmiany cholesterolu całkowitego, LDL i triglicerydów oraz niewielki spadek HDL (mało badań, wyniki bardzo się różniły), a w japońskich badaniach obserwacyjnych wyższe spożycie natto wiązało się z niższym ryzykiem zgonu z przyczyn sercowo-naczyniowych (pewność niska lub bardzo niska). Dobrych badań na ludziach pokazujących przewagę fermentowanej soi dla zdrowia lub hormonów brak.
Słabe dowodyŹródła 16, 17, 18, 19, 20
