Suplementy w ciąży i karmieniu piersią

Uwaga o weryfikacji. Sprawdzono abstrakty, opisy prac i metadane (PubMed, Europe PMC, Cochrane, NEJM, Lancet, JAMA, AAFP z treścią USPSTF). Pełnych tekstów nie otwierano. Strony EFSA, NIH Office of Dietary Supplements i PTGiP były niedostępne (403, przekierowanie) albo nie zawierały sprawdzalnego dokumentu, więc dawek z nich nie podajemy. Wszystko, czego nie potwierdzono, oznaczono jako „nie do sprawdzenia” w sekcji Weryfikacja. Dawek nie podajemy tam, gdzie nie ma potwierdzonego źródła.

Wniosek

Najlepiej potwierdzony suplement to kwas foliowy: zmniejsza ryzyko wady cewy nerwowej, a u kobiet, które wcześniej rodziły dziecko z taką wadą, badano dawkę 4 mg dziennie [1][2]. Dla kobiet planujących ciążę standardowa dawka to 0,4–0,8 mg dziennie [3]. DHA wiązało się z mniejszym odsetkiem bardzo przedwczesnych porodów [6]. Witamina D i żelazo mają dowody częściowe [4][10]. Dla jodu w łagodnym niedoborze badanie nie wykazało poprawy rozwoju dziecka [8]. Nie znaleziono sprawdzonych badań bezpieczeństwa ziół i adaptogenów w ciąży, więc lepiej ich unikać. Przed każdym suplementem warto skonsultować się z lekarzem prowadzącym ciążę.

Poziom dowodów

B (ogółem). Różnice między składnikami:

A: kwas foliowy a nawrót wady cewy nerwowej (badanie randomizowane [1] i przegląd Cochrane [2]); DHA a poród przed 34. tygodniem (przegląd Cochrane [6]).
B: witamina D a stan przedrzucawkowy (przegląd Cochrane, umiarkowana pewność) [4]; żelazo a niedokrwistość w terminie porodu (niska jakość dowodów) [10]; jod w łagodnym niedoborze (jedno badanie bez efektu na rozwój dziecka) [8].
C: duże dawki retinolu (witamina A) jako ryzyko wad: badanie obserwacyjne [16]. Imbir [14] i kozieradka [18] mają dowody ograniczone lub niskiej pewności.
D: adaptogeny i CBD w ciąży: nie znaleziono sprawdzonych badań na ludziach potwierdzających bezpieczeństwo ani korzyść (nie do sprawdzenia w tej weryfikacji).

Co mówią badania

Kwas foliowy

Badanie MRC (1991) u kobiet z wcześniejszą ciążą z wadą cewy nerwowej: nawrót u 1,0% kobiet, które brały kwas foliowy (6 z 593), i u 3,5% bez niego (21 z 602) [1].
Przegląd Cochrane (2015) dla wszystkich kobiet: kwas foliowy zmniejsza ryzyko wady cewy nerwowej (RR 0,31; 6708 uczestników) [2]. W grupie z wcześniejszą wadą RR 0,34 (4 badania, 1846 urodzeń) [2].
Badano dawkę 4 mg dziennie, podawaną od okresu przed poczęciem [2]. Standardowa dawka dla kobiet planujących ciążę to 0,4–0,8 mg dziennie; zalecenie nie dotyczy kobiet, które wcześniej miały ciążę z wadą cewy nerwowej, ani kobiet o bardzo wysokim ryzyku [3].

Witamina D

Przegląd Cochrane (Palacios, 2019; aktualizacja przeglądu z 2012 r.) [4]: witamina D sama, w porównaniu z placebo lub brakiem suplementacji, zmniejsza ryzyko stanu przedrzucawkowego (RR 0,48; 4 badania, 499 kobiet). Połączenie z wapniem: RR 0,50 (4 badania, 1174 kobiety), ale może zwiększać liczbę porodów przed 37. tygodniem [4].
Badanie randomizowane w Bangladeszu (Roth, NEJM 2018) [5]: 1300 ciąż w pięciu grupach. Wzrost dziecka w wieku roku nie różnił się istotnie między grupami; suplementacja w ciąży nie poprawiła wzrostu dzieci [5].

DHA i omega-3

Przegląd Cochrane (Middleton, 2018) [6]: 70 badań randomizowanych, 19 927 kobiet. Poród przed 34. tygodniem: 4,6% w grupie bez omega-3 wobec 2,7% z omega-3 (RR 0,58; 9 badań, 5204 kobiety) [6]. Poród przed 37. tygodniem: 13,4% wobec 11,9% (RR 0,89; 26 badań) [6].
Rozwój dziecka: bardzo mało różnic w IQ i poznaniu. Dowody są w większości niskiej lub bardzo niskiej jakości [6].

Jod

Badanie randomizowane (Gowachirapant, Lancet Diabetes Endocrinol, 2017) [8]: 832 kobiety w Indiach i Tajlandii z łagodnym niedoborem, 200 µg jodu dziennie lub placebo do porodu. Iloraz inteligencji słownej w wieku 5–6 lat: 89,5 wobec 90,2 (różnica nieistotna). Funkcje wykonawcze: 90,6 wobec 91,5 (różnica nieistotna) [8].
Kohorta ALSPAC (Bath, Lancet, 2013) [9]: 1040 ciężarnych Brytyjek. Niski jod w moczu w pierwszym trymestrze (poniżej 150 µg/g kreatyniny) wiązał się z gorszym IQ słownym w najniższej ćwiartce wyników (OR 1,58) i gorszym czytaniem w wieku 9 lat [9]. To badanie obserwacyjne, nie dowodzi przyczyny.
Przegląd Cochrane (Harding, 2017) [7] nie został otwarty w tej weryfikacji.

Żelazo

Przegląd Cochrane (Peña-Rosas, 2015) [10]: 61 badań. Codzienne żelazo zmniejsza niedokrwistość w terminie porodu (RR 0,30; 14 badań, 2199 kobiet) i niedobór żelaza (RR 0,43; 7 badań, 1256 kobiet). Jakość dowodów niska [10].
Masa urodzeniowa: różnica nieistotna (RR 0,84; 11 badań, 17 613 kobiet) [10]. Istnieje późniejsza aktualizacja tego przeglądu z 2024 r. (PMID 39145520), nie sprawdzona w tej weryfikacji.

Witamina A (retinol)

Badanie Rothman (NEJM, 1995) [16]: 22 748 ciężarnych. Suplementy z ponad 10 000 IU retinolu dziennie wiązały się z wadami grzebienia nerwowego (w tym wadami czaszkowo-twarzowymi) w ok. 4,8 raza częściej (RR 4,8; 95% CI 2,2–10,5) niż przy dawce do 5000 IU dziennie [16]. To badanie obserwacyjne.

Wielo-składnikowe preparaty (prenatal)

Przegląd Cochrane (Keats, 2019) [23]: preparaty wielo-składnikowe z żelazem i kwasem foliowym porównano z żelazem (z kwasem foliowym lub bez). Niska masa urodzeniowa była rzadsza (RR 0,88; 18 badań, ok. 68 800 kobiet; pewność wysoka). Przedwczesny poród: różnica nieistotna (RR 0,95; pewność umiarkowana) [23].

Pozostałe składniki (dowody słabe, niskiej pewności lub niesprawdzone)

Imbir na nudności: dowody ograniczone i niespójne. Autorzy piszą, że trzy nowsze badania wspierają imbir względem placebo, ale jakość dowodów jest niska [14]. Liczb nie podajemy. Osobne przeglądy imbiru [15] nie zostały otwarte.
Kozieradka i laktacja: leki wspomagające laktację (domperidon, metoklopramid, sulpiryd, TRH) zwiększały objętość mleka średnio o ok. 64 ml, przy niskiej pewności dowodów. Dla około 20 ziół i produktów spożywczych, w tym kozieradki, imbiru i moringi, dowody są bardzo niskiej pewności i niespójne [18]. Brak wiarygodnych danych o karmieniu po 3, 4 i 6 miesiącach [18].
Konopie: kohorta populacyjna z Ontario (661 617 kobiet) wiązała deklarowane używanie konopi w ciąży z częstszym porodem przedwczesnym (12,0% wobec 6,1% przed dopasowaniem; po dopasowaniu RR 1,41) [17]. Badanie obserwacyjne, używanie zgłaszane przez kobiety. Dane dotyczą konopi, nie czystego CBD.
Magnez na skurcze łydek [13], probiotyki [24] i lukrecja [25]: źródła nie zostały otwarte w tej weryfikacji. Liczb nie podajemy.

Zalecenia praktyczne

Kwas foliowy: przy planowaniu ciąży. Kobiety z wcześniejszą ciążą z wadą cewy nerwowej powinny ustalić dawkę z lekarzem; w badaniach stosowano 4 mg [1][2].
Prenatal: wielo-składnikowe preparaty w badaniu zmniejszały niską masę urodzeniową w porównaniu z samym żelazem [23]. Nie zastępują badań krwi ani konsultacji; sprawdź skład, zwłaszcza dawkę retinolu i obecność DHA. Wysokich dawek retinolu nie stosuj [16].
Witamina D: dawkę ustal z lekarzem na podstawie wyniku 25(OH)D. Suplementacja w ciąży nie poprawiła wzrostu dziecka [5], a z samą witaminą D zmniejszała ryzyko stanu przedrzucawkowego [4].
DHA: dawek z badań tu nie podajemy; ustal z lekarzem. Wyniki dotyczą przede wszystkim zmniejszenia porodów przedwczesnych [6].
Jod: nie stosuj wysokich dawek bez zalecenia lekarza. W łagodnym niedoborze badanie z dawką 200 µg dziennie nie wykazało korzyści dla rozwoju dziecka [8].
Żelazo: zrób morfologię i ferrytynę, a dawkę ustal z lekarzem. Codzienne żelazo zmniejsza niedokrwistość [10].
Karmienie: dawek w okresie karmienia nie potwierdzono w tej weryfikacji ([19] nie do sprawdzenia); ustal je z lekarzem.

Formy i porównania

Kwas foliowy vs metylofolian (5-MTHF): w tej weryfikacji nie znaleziono badań porównujących metylofolian z kwasem foliowym w zapobieganiu wadom cewy nerwowej. Badania wad cewy nerwowej dotyczą kwasu foliowego [1][2]. Brak dowodów wyższości metylofolianu to wniosek z braku takich badań, nie z ich wyniku.
Preparaty wielo-składnikowe vs samo żelazo: [23] (patrz wyżej).
Porównania form DHA i magnezu nie zostały potwierdzone w tej weryfikacji.

Bezpieczeństwo, skutki uboczne i interakcje

Retinol (witamina A) powyżej 10 000 IU dziennie: wiąże się z wadami wrodzonymi [16].
Konopie: częstszy poród przedwczesny u kobiet, które zgłaszały używanie w ciąży [17].
Zioła i adaptogeny: nie znaleziono sprawdzonych badań bezpieczeństwa w ciąży i karmieniu (nie do sprawdzenia). Nie stosuj bez konsultacji z lekarzem.
CBD: brak sprawdzonego źródła o bezpieczeństwie w ciąży (EFSA [27] nie do sprawdzenia).
Lukrecja: duże spożycie wiązało się z gorszymi wynikami poznawczymi dzieci w badaniu obserwacyjnym [25], nie otwarte w tej weryfikacji.

Czerwone flagi, kiedy iść do lekarza (zalecenie ogólne, bez źródła w tej weryfikacji):

silne lub uporczywe wymioty, utrata masy ciała, odwodnienie;
krwawienie, skurcze macicy, bóle brzucha, odpływ wód;
bóle głowy, zaburzenia widzenia, obrzęki, wysokie ciśnienie;
zawroty głowy, duszność, kołatanie serca, bladość;
jednostronny obrzęk i ból łydki;
choroba tarczycy, cukrzyca, padaczka lub leki: dawki ustal z lekarzem;
po porodzie: spadek nastroju lub myśli samobójcze, pilnie do lekarza.

Mity

„Prenatal zastąpi wszystko.” Nie zawsze. Wielo-składnikowe preparaty poprawiały wynik w jednym porównaniu [23], ale skład bywa niepełny, a każda kobieta ma inne potrzeby.
„Trzeba brać metylofolian z powodu MTHFR.” W badaniach wad cewy nerwowej stosowano kwas foliowy, który zapobiega tym wadom [1][2]. Nie znaleziono badań, które wymuszałyby metylofolian.
„Więcej witaminy A to zdrowsze dziecko.” Duże dawki retinolu wiążą się z wadami wrodzonymi [16].
„Naturalne zioła są bezpieczne.” Brak sprawdzonych badań nie oznacza bezpieczeństwa (nie do sprawdzenia w tej weryfikacji).
„Każda ciężarna potrzebuje żelaza.” Zależy od wyników badań krwi; codzienne żelazo zmniejsza niedokrwistość w terminie porodu, ale dowody są niskiej jakości [10].
„Kozieradka na pewno zwiększy laktację.” Dowody są bardzo niskiej pewności i niespójne [18].
„Magnez na pewno leczy skurcze.” Źródło [13] nie zostało otwarte w tej weryfikacji.

Źródła

Numerowana lista. Źródła oznaczone w sekcji Weryfikacja jako „zgodne” lub „poprawione” sprawdzono w abstraktach, opisach lub metadanych. Pozostałe nie zostały otwarte.

MRC Vitamin Study Research Group. Prevention of neural tube defects: results of the Medical Research Council Vitamin Study. Lancet, 1991. Badanie randomizowane. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/1677062/
De-Regil LM i wsp. Effects and safety of periconceptional folate supplementation for preventing birth defects. Cochrane Database Syst Rev, 2015 (CD007950.pub3). Przegląd systematyczny RCT. https://cochranelibrary.com/cdsr/doi/10.1002/14651858.CD007950.pub3/pdf/CDSR/CD007950/CD007950_abstract.pdf
US Preventive Services Task Force. Folic Acid Supplementation for the Prevention of Neural Tube Defects: recommendation statement (2023), wersja kliniczna w AAFP. Wytyczne. https://www.aafp.org/afp/2023/0900/uspstf-folic-acid-supplementation
Palacios C i wsp. Vitamin D supplementation for women during pregnancy. Cochrane Database Syst Rev, 2019 (CD008873.pub4). Przegląd systematyczny RCT. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31348529/
Roth DE i wsp. Vitamin D supplementation in pregnancy and lactation and infant growth. N Engl J Med, 2018;379:535–546. RCT (Bangladesz). https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30089075/
Middleton P i wsp. Omega-3 fatty acid addition during pregnancy. Cochrane Database Syst Rev, 2018 (CD003402.pub3). Przegląd systematyczny RCT. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30480773/
Harding KB i wsp. Iodine supplementation for women during the preconception, pregnancy and postpartum period. Cochrane Database Syst Rev, 2017. Przegląd systematyczny. (URL do uzupełnienia)
Gowachirapant S i wsp. Effect of iodine supplementation in pregnant women on child neurodevelopment: a randomised double-blind placebo-controlled trial. Lancet Diabetes Endocrinol, 2017. RCT (Indie i Tajlandia). https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29030199/
Bath SC i wsp. Effect of inadequate iodine status in UK pregnant women on cognitive outcomes in their children (ALSPAC). Lancet, 2013;382:331–337. Kohorta. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23706508/
Peña-Rosas JP i wsp. Daily oral iron supplementation during pregnancy. Cochrane Database Syst Rev, 2015 (CD004736.pub5). Przegląd systematyczny RCT. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26198451/
Haider BA i wsp. Anaemia, prenatal iron use, and risk of adverse pregnancy outcomes. BMJ, 2013. Przegląd systematyczny i metaanaliza. (URL do uzupełnienia)
Stoffel NU i wsp. Iron absorption from oral iron supplements given on consecutive versus alternate days. Lancet Haematol, 2017. Badanie u kobiet niebędących w ciąży. (URL do uzupełnienia)
Zhou K i wsp. Interventions for leg cramps in pregnancy. Cochrane Database Syst Rev, 2020. Przegląd systematyczny RCT. (URL do uzupełnienia)
Matthews A i wsp. Interventions for nausea and vomiting in early pregnancy. Cochrane Database Syst Rev, 2015 (CD007575.pub4). Przegląd systematyczny RCT. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26348534/
Viljoen E i wsp. Effect and safety of ginger for nausea and vomiting in pregnancy. Nutr J, 2014. Przegląd systematyczny i metaanaliza. (URL do uzupełnienia)
Rothman KJ i wsp. Teratogenicity of high vitamin A intake. N Engl J Med, 1995;333:1369–1373. Kohorta. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/7477116/
Corsi DJ i wsp. Association between self-reported prenatal cannabis use and maternal, perinatal, and neonatal outcomes. JAMA, 2019;322:145–152. Kohorta populacyjna (Ontario). https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31211826/
Foong SC i wsp. Oral galactagogues for increasing breast milk production in mothers of non-hospitalised term infants. Cochrane Database Syst Rev, 2020 (CD011505.pub2). Przegląd systematyczny RCT. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32421208/
Hollis BW, Wagner CL. Vitamin D requirements during lactation: high-dose maternal supplementation as therapy to prevent hypovitaminosis D for both the mother and the nursing infant. Am J Clin Nutr, 2004. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15585800/
Polskie Towarzystwo Ginekologów i Położników. Rekomendacje dotyczące suplementacji w ciąży. Wytyczne towarzystwa. (rok i adres do uzupełnienia; dokument nie został otwarty)
Płudowski P i wsp. Wytyczne dotyczące witaminy D (Polska/Europa Środkowa), 2018. Wytyczne ekspertów. (URL do uzupełnienia)
EFSA NDA Panel. Dietary Reference Values dla jodu, folianów, witaminy A, choliny i kwasów omega-3. EFSA Journal, 2014–2016. Opinie naukowe. (URL do uzupełnienia; strona EFSA niedostępna w tej weryfikacji)
Keats EC, Haider BA, Tam E, Bhutta ZA. Multiple-micronutrient supplementation for women during pregnancy. Cochrane Database Syst Rev, 2019 (CD004905.pub6). Przegląd systematyczny RCT. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30873598/
Cuello-Garcia CA i wsp. Probiotics for the prevention of allergy: a systematic review and meta-analysis of RCTs. J Allergy Clin Immunol, 2015. Przegląd systematyczny i metaanaliza. (URL do uzupełnienia)
Räikkönen K i wsp. Maternal licorice consumption and detrimental cognitive and psychiatric outcomes in children. Am J Epidemiol, 2009. Kohorta. (URL do uzupełnienia)
Melina V, Craig W, Levin S. Position of the Academy of Nutrition and Dietetics: vegetarian diets. J Acad Nutr Diet, 2016. Stanowisko towarzystwa. (URL do uzupełnienia)
EFSA. Statement on the safety of cannabidiol as a novel food: data gaps and uncertainties. EFSA Journal, 2022. Opinia naukowa. (URL do uzupełnienia)

Weryfikacja

zgodne – kwas foliowy, nawrót wady cewy nerwowej: 1,0% wobec 3,5% (6 z 593 wobec 21 z 602) [1].
poprawione – było: „redukcja o ok. 72% wg abstraktu, CDC podaje 71%”; jest: liczby z abstraktu bez porównania z CDC (CDC nie zostało sprawdzone) [1].
zgodne – kwas foliowy, wada cewy nerwowej: RR 0,31 (6708 uczestników), przegląd Cochrane 2015 [2].
poprawione – było: „redukcja ok. 70%” i ogólnie „4 mg”; jest: RR 0,34 w grupie z wcześniejszą wadą (4 badania, 1846 urodzeń) oraz 4 mg jako badana dawka [2].
nie do sprawdzenia – przegląd [2] o braku wpływu na inne wady wrodzone i o braku wzrostu poronień: nie potwierdzono w tej weryfikacji.
zgodne – standardowa dawka kwasu foliowego 0,4–0,8 mg dziennie dla osób planujących ciążę, ocena A; zalecenie nie dotyczy kobiet z wcześniejszą ciążą z wadą cewy nerwowej [3] (wersja kliniczna AAFP, z treścią USPSTF).
zgodne – witamina D sama, stan przedrzucawkowy: RR 0,48 (4 badania, 499 kobiet) [4].
zgodne – wapń z witaminą D: RR 0,50 dla stanu przedrzucawkowego (4 badania, 1174 kobiety); może zwiększać porody przed 37. tygodniem [4].
poprawione – było: „D z wapniem: RR ok. 1,5 dla porodów przedwczesnych”; jest: wzrost porodów przed 37. tygodniem jest zgodny z kierunkiem przeglądu, liczby nie podajemy [4].
nie do sprawdzenia – witamina D, cukrzyca ciążowa i niska masa urodzeniowa (liczby RR ok. 0,5 i ok. 0,55) [4]: w abstrakcie tylko kierunek, bez liczb.
zgodne – Bangladesz: witamina D w ciąży nie poprawiła wzrostu dziecka w wieku roku (wartość p dla grup 0,23) [5].
poprawione – było: „n ≈ 1300; dawki 4200–28 000 IU/tydzień”; jest: 1300 ciąż w pięciu grupach; dawki nie zostały potwierdzone i zostały usunięte [5].
zgodne – DHA, poród przed 34. tygodniem: 4,6% wobec 2,7%, RR 0,58 (9 badań, 5204 kobiety) [6].
zgodne – DHA, poród przed 37. tygodniem: 13,4% wobec 11,9%, RR 0,89 (26 badań) [6].
zgodne – DHA: 70 badań, 19 927 kobiet w całym przeglądzie [6].
zgodne – DHA: bardzo mało różnic w IQ i poznaniu dzieci; dowody niskiej lub bardzo niskiej jakości [6].
poprawione – było: „RCT z Tajlandii, n ≈ 830”; jest: 832 kobiety w Indiach i Tajlandii, 200 µg jodu dziennie [8].
zgodne – jod: brak różnicy w IQ słownym (89,5 wobec 90,2) i funkcjach wykonawczych (90,6 wobec 91,5) w wieku 5–6 lat [8].
zgodne – ALSPAC (Bath 2013): 1040 ciężarnych, próg 150 µg/g; niski jod w moczu wiązał się z gorszym IQ słownym (OR 1,58 dla najniższej ćwiartki) i czytaniem [9]. Liczba i wyniki potwierdzone w abstrakcie.
zgodne – żelazo, niedokrwistość w terminie porodu: RR 0,30 (14 badań, 2199 kobiet), jakość niska [10].
zgodne – żelazo, niedobór żelaza w terminie porodu: RR 0,43 (7 badań, 1256 kobiet) [10].
zgodne – żelazo a masa urodzeniowa: RR 0,84, różnica nieistotna (11 badań, 17 613 kobiet) [10].
nie do sprawdzenia – przegląd Harding 2017 [7] i Haider 2013 [11], Stoffel 2017 [12], Zhou 2020 [13], Viljoen 2014 [15]: nie otwarte.
poprawione – było: „wady cewy nerwowej (neural crest) i twarzoczaszka”, „ok. 1 na 57 kobiet”; jest: RR 4,8 (95% CI 2,2–10,5) dla suplementów powyżej 10 000 IU/d, wady grzebienia nerwowego (w tym czaszkowo-twarzowe), 22 748 ciężarnych [16]. Liczba „1 na 57” usunięta: nie potwierdzono w abstrakcie.
zgodne – próg ok. 10 000 IU/d (wygładzona krzywa) i zdanie wniosku „High dietary intake of preformed vitamin A appears to be teratogenic” [16].
zgodne – imbir na nudności: dowody ograniczone i niespójne; autorzy: niska jakość, 41 badań ogółem (5449 kobiet) [14].
zgodne – kozieradka i inne galaktagogi: leki zwiększały objętość mleka (ok. 64 ml, niska pewność); zioła, w tym kozieradka, bardzo niska pewność; brak danych po 3, 4, 6 miesiącach [18].
poprawione – było: „kozieradka: dowody niskiej pewności, badania małe”; jest: dowody niskiej pewności dla leków, bardzo niskiej dla ziół [18].
zgodne – konopie (Ontario, 2019): populacyjna kohorta retrospektywna, 661 617 kobiet, 9427 zgłosiło używanie; przedwczesne porody 12,0% wobec 6,1% przed dopasowaniem; po dopasowaniu RR 1,41 [17]. Adiustowane ilorazy nie są podane w abstrakcie.
poprawione – było: „ok. 1 na 57 ... wady” i „kohorta Ontario” (bez liczb); jest: opis kohorty i przedwczesnych porodów potwierdzony [17]; liczba z kohorty nie została potwierdzona.
zgodne – prenatal (wielo-składnikowe, Keats 2019): niska masa urodzeniowa RR 0,88 (18 badań, 68 801 kobiet, pewność wysoka); przedwczesny poród RR 0,95 (nieistotne, pewność umiarkowana) [23]. Porównanie to preparaty z żelazem ±kwas foliowy, nie „prenatal” w ogóle.
nie do sprawdzenia – magnez [13], probiotyki [24], lukrecja [25], CBD [27], kozieradka w odniesieniu do innych ziół: źródła nie zostały otwarte; liczby z tych tematów usunięto.
nie do sprawdzenia – źródła nieotwarte w tej weryfikacji: [7], [11], [12], [13], [15], [20], [21], [22] (EFSA 403), [24]–[27]. Dla [19] (Hollis 2004) znaleziono tylko metadane; wyniki o dawkach w karmieniu nie zostały potwierdzone.
nie do sprawdzenia – PTGiP [20]: wtórne portale podawały sprzeczne dawki (np. witamina D 1500–2000 IU, 4000 IU; jod 150–200 µg) i daty; oryginał niedostępny. Dawek z nich nie podajemy.
nie do sprawdzenia – metylofolian i MTHFR: wniosek o braku badań nie został potwierdzony przeglądem; formy DHA i magnezu nie zostały potwierdzone.
zgodne – źródła otwarte w tej weryfikacji (abstrakt, opis lub metadane): [1], [2], [3], [4], [5], [6], [8], [9], [10], [14], [16], [17], [18], [19] (tylko metadane), [23].

Suplementy w ciąży i karmieniu piersią

Uwaga o weryfikacji. Sprawdzono abstrakty, opisy prac i metadane (PubMed, Europe PMC, Cochrane, NEJM, Lancet, JAMA, AAFP z treścią USPSTF). Pełnych tekstów nie otwierano. Strony EFSA, NIH Office of Dietary Supplements i PTGiP były niedostępne (403, przekierowanie) albo nie zawierały sprawdzalnego dokumentu, więc dawek z nich nie podajemy. Wszystko, czego nie potwierdzono, oznaczono jako „nie do sprawdzenia” w sekcji Weryfikacja. Dawek nie podajemy tam, gdzie nie ma potwierdzonego źródła.

Wniosek

Poziom dowodów

B (ogółem). Różnice między składnikami:

A: kwas foliowy a nawrót wady cewy nerwowej (badanie randomizowane [1] i przegląd Cochrane [2]); DHA a poród przed 34. tygodniem (przegląd Cochrane [6]).
B: witamina D a stan przedrzucawkowy (przegląd Cochrane, umiarkowana pewność) [4]; żelazo a niedokrwistość w terminie porodu (niska jakość dowodów) [10]; jod w łagodnym niedoborze (jedno badanie bez efektu na rozwój dziecka) [8].
C: duże dawki retinolu (witamina A) jako ryzyko wad: badanie obserwacyjne [16]. Imbir [14] i kozieradka [18] mają dowody ograniczone lub niskiej pewności.
D: adaptogeny i CBD w ciąży: nie znaleziono sprawdzonych badań na ludziach potwierdzających bezpieczeństwo ani korzyść (nie do sprawdzenia w tej weryfikacji).

Co mówią badania

Kwas foliowy

Badanie MRC (1991) u kobiet z wcześniejszą ciążą z wadą cewy nerwowej: nawrót u 1,0% kobiet, które brały kwas foliowy (6 z 593), i u 3,5% bez niego (21 z 602) [1].
Przegląd Cochrane (2015) dla wszystkich kobiet: kwas foliowy zmniejsza ryzyko wady cewy nerwowej (RR 0,31; 6708 uczestników) [2]. W grupie z wcześniejszą wadą RR 0,34 (4 badania, 1846 urodzeń) [2].
Badano dawkę 4 mg dziennie, podawaną od okresu przed poczęciem [2]. Standardowa dawka dla kobiet planujących ciążę to 0,4–0,8 mg dziennie; zalecenie nie dotyczy kobiet, które wcześniej miały ciążę z wadą cewy nerwowej, ani kobiet o bardzo wysokim ryzyku [3].

Witamina D

Przegląd Cochrane (Palacios, 2019; aktualizacja przeglądu z 2012 r.) [4]: witamina D sama, w porównaniu z placebo lub brakiem suplementacji, zmniejsza ryzyko stanu przedrzucawkowego (RR 0,48; 4 badania, 499 kobiet). Połączenie z wapniem: RR 0,50 (4 badania, 1174 kobiety), ale może zwiększać liczbę porodów przed 37. tygodniem [4].
Badanie randomizowane w Bangladeszu (Roth, NEJM 2018) [5]: 1300 ciąż w pięciu grupach. Wzrost dziecka w wieku roku nie różnił się istotnie między grupami; suplementacja w ciąży nie poprawiła wzrostu dzieci [5].

DHA i omega-3

Przegląd Cochrane (Middleton, 2018) [6]: 70 badań randomizowanych, 19 927 kobiet. Poród przed 34. tygodniem: 4,6% w grupie bez omega-3 wobec 2,7% z omega-3 (RR 0,58; 9 badań, 5204 kobiety) [6]. Poród przed 37. tygodniem: 13,4% wobec 11,9% (RR 0,89; 26 badań) [6].
Rozwój dziecka: bardzo mało różnic w IQ i poznaniu. Dowody są w większości niskiej lub bardzo niskiej jakości [6].

Jod

Badanie randomizowane (Gowachirapant, Lancet Diabetes Endocrinol, 2017) [8]: 832 kobiety w Indiach i Tajlandii z łagodnym niedoborem, 200 µg jodu dziennie lub placebo do porodu. Iloraz inteligencji słownej w wieku 5–6 lat: 89,5 wobec 90,2 (różnica nieistotna). Funkcje wykonawcze: 90,6 wobec 91,5 (różnica nieistotna) [8].
Kohorta ALSPAC (Bath, Lancet, 2013) [9]: 1040 ciężarnych Brytyjek. Niski jod w moczu w pierwszym trymestrze (poniżej 150 µg/g kreatyniny) wiązał się z gorszym IQ słownym w najniższej ćwiartce wyników (OR 1,58) i gorszym czytaniem w wieku 9 lat [9]. To badanie obserwacyjne, nie dowodzi przyczyny.
Przegląd Cochrane (Harding, 2017) [7] nie został otwarty w tej weryfikacji.

Żelazo

Przegląd Cochrane (Peña-Rosas, 2015) [10]: 61 badań. Codzienne żelazo zmniejsza niedokrwistość w terminie porodu (RR 0,30; 14 badań, 2199 kobiet) i niedobór żelaza (RR 0,43; 7 badań, 1256 kobiet). Jakość dowodów niska [10].
Masa urodzeniowa: różnica nieistotna (RR 0,84; 11 badań, 17 613 kobiet) [10]. Istnieje późniejsza aktualizacja tego przeglądu z 2024 r. (PMID 39145520), nie sprawdzona w tej weryfikacji.

Witamina A (retinol)

Badanie Rothman (NEJM, 1995) [16]: 22 748 ciężarnych. Suplementy z ponad 10 000 IU retinolu dziennie wiązały się z wadami grzebienia nerwowego (w tym wadami czaszkowo-twarzowymi) w ok. 4,8 raza częściej (RR 4,8; 95% CI 2,2–10,5) niż przy dawce do 5000 IU dziennie [16]. To badanie obserwacyjne.

Wielo-składnikowe preparaty (prenatal)

Przegląd Cochrane (Keats, 2019) [23]: preparaty wielo-składnikowe z żelazem i kwasem foliowym porównano z żelazem (z kwasem foliowym lub bez). Niska masa urodzeniowa była rzadsza (RR 0,88; 18 badań, ok. 68 800 kobiet; pewność wysoka). Przedwczesny poród: różnica nieistotna (RR 0,95; pewność umiarkowana) [23].

Pozostałe składniki (dowody słabe, niskiej pewności lub niesprawdzone)

Imbir na nudności: dowody ograniczone i niespójne. Autorzy piszą, że trzy nowsze badania wspierają imbir względem placebo, ale jakość dowodów jest niska [14]. Liczb nie podajemy. Osobne przeglądy imbiru [15] nie zostały otwarte.
Kozieradka i laktacja: leki wspomagające laktację (domperidon, metoklopramid, sulpiryd, TRH) zwiększały objętość mleka średnio o ok. 64 ml, przy niskiej pewności dowodów. Dla około 20 ziół i produktów spożywczych, w tym kozieradki, imbiru i moringi, dowody są bardzo niskiej pewności i niespójne [18]. Brak wiarygodnych danych o karmieniu po 3, 4 i 6 miesiącach [18].
Konopie: kohorta populacyjna z Ontario (661 617 kobiet) wiązała deklarowane używanie konopi w ciąży z częstszym porodem przedwczesnym (12,0% wobec 6,1% przed dopasowaniem; po dopasowaniu RR 1,41) [17]. Badanie obserwacyjne, używanie zgłaszane przez kobiety. Dane dotyczą konopi, nie czystego CBD.
Magnez na skurcze łydek [13], probiotyki [24] i lukrecja [25]: źródła nie zostały otwarte w tej weryfikacji. Liczb nie podajemy.

Zalecenia praktyczne

Kwas foliowy: przy planowaniu ciąży. Kobiety z wcześniejszą ciążą z wadą cewy nerwowej powinny ustalić dawkę z lekarzem; w badaniach stosowano 4 mg [1][2].
Prenatal: wielo-składnikowe preparaty w badaniu zmniejszały niską masę urodzeniową w porównaniu z samym żelazem [23]. Nie zastępują badań krwi ani konsultacji; sprawdź skład, zwłaszcza dawkę retinolu i obecność DHA. Wysokich dawek retinolu nie stosuj [16].
Witamina D: dawkę ustal z lekarzem na podstawie wyniku 25(OH)D. Suplementacja w ciąży nie poprawiła wzrostu dziecka [5], a z samą witaminą D zmniejszała ryzyko stanu przedrzucawkowego [4].
DHA: dawek z badań tu nie podajemy; ustal z lekarzem. Wyniki dotyczą przede wszystkim zmniejszenia porodów przedwczesnych [6].
Jod: nie stosuj wysokich dawek bez zalecenia lekarza. W łagodnym niedoborze badanie z dawką 200 µg dziennie nie wykazało korzyści dla rozwoju dziecka [8].
Żelazo: zrób morfologię i ferrytynę, a dawkę ustal z lekarzem. Codzienne żelazo zmniejsza niedokrwistość [10].
Karmienie: dawek w okresie karmienia nie potwierdzono w tej weryfikacji ([19] nie do sprawdzenia); ustal je z lekarzem.

Formy i porównania

Kwas foliowy vs metylofolian (5-MTHF): w tej weryfikacji nie znaleziono badań porównujących metylofolian z kwasem foliowym w zapobieganiu wadom cewy nerwowej. Badania wad cewy nerwowej dotyczą kwasu foliowego [1][2]. Brak dowodów wyższości metylofolianu to wniosek z braku takich badań, nie z ich wyniku.
Preparaty wielo-składnikowe vs samo żelazo: [23] (patrz wyżej).
Porównania form DHA i magnezu nie zostały potwierdzone w tej weryfikacji.

Bezpieczeństwo, skutki uboczne i interakcje

Retinol (witamina A) powyżej 10 000 IU dziennie: wiąże się z wadami wrodzonymi [16].
Konopie: częstszy poród przedwczesny u kobiet, które zgłaszały używanie w ciąży [17].
Zioła i adaptogeny: nie znaleziono sprawdzonych badań bezpieczeństwa w ciąży i karmieniu (nie do sprawdzenia). Nie stosuj bez konsultacji z lekarzem.
CBD: brak sprawdzonego źródła o bezpieczeństwie w ciąży (EFSA [27] nie do sprawdzenia).
Lukrecja: duże spożycie wiązało się z gorszymi wynikami poznawczymi dzieci w badaniu obserwacyjnym [25], nie otwarte w tej weryfikacji.

Czerwone flagi, kiedy iść do lekarza (zalecenie ogólne, bez źródła w tej weryfikacji):

silne lub uporczywe wymioty, utrata masy ciała, odwodnienie;
krwawienie, skurcze macicy, bóle brzucha, odpływ wód;
bóle głowy, zaburzenia widzenia, obrzęki, wysokie ciśnienie;
zawroty głowy, duszność, kołatanie serca, bladość;
jednostronny obrzęk i ból łydki;
choroba tarczycy, cukrzyca, padaczka lub leki: dawki ustal z lekarzem;
po porodzie: spadek nastroju lub myśli samobójcze, pilnie do lekarza.

Mity

„Prenatal zastąpi wszystko.” Nie zawsze. Wielo-składnikowe preparaty poprawiały wynik w jednym porównaniu [23], ale skład bywa niepełny, a każda kobieta ma inne potrzeby.
„Trzeba brać metylofolian z powodu MTHFR.” W badaniach wad cewy nerwowej stosowano kwas foliowy, który zapobiega tym wadom [1][2]. Nie znaleziono badań, które wymuszałyby metylofolian.
„Więcej witaminy A to zdrowsze dziecko.” Duże dawki retinolu wiążą się z wadami wrodzonymi [16].
„Naturalne zioła są bezpieczne.” Brak sprawdzonych badań nie oznacza bezpieczeństwa (nie do sprawdzenia w tej weryfikacji).
„Każda ciężarna potrzebuje żelaza.” Zależy od wyników badań krwi; codzienne żelazo zmniejsza niedokrwistość w terminie porodu, ale dowody są niskiej jakości [10].
„Kozieradka na pewno zwiększy laktację.” Dowody są bardzo niskiej pewności i niespójne [18].
„Magnez na pewno leczy skurcze.” Źródło [13] nie zostało otwarte w tej weryfikacji.

Źródła

Numerowana lista. Źródła oznaczone w sekcji Weryfikacja jako „zgodne” lub „poprawione” sprawdzono w abstraktach, opisach lub metadanych. Pozostałe nie zostały otwarte.

MRC Vitamin Study Research Group. Prevention of neural tube defects: results of the Medical Research Council Vitamin Study. Lancet, 1991. Badanie randomizowane. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/1677062/
De-Regil LM i wsp. Effects and safety of periconceptional folate supplementation for preventing birth defects. Cochrane Database Syst Rev, 2015 (CD007950.pub3). Przegląd systematyczny RCT. https://cochranelibrary.com/cdsr/doi/10.1002/14651858.CD007950.pub3/pdf/CDSR/CD007950/CD007950_abstract.pdf
US Preventive Services Task Force. Folic Acid Supplementation for the Prevention of Neural Tube Defects: recommendation statement (2023), wersja kliniczna w AAFP. Wytyczne. https://www.aafp.org/afp/2023/0900/uspstf-folic-acid-supplementation
Palacios C i wsp. Vitamin D supplementation for women during pregnancy. Cochrane Database Syst Rev, 2019 (CD008873.pub4). Przegląd systematyczny RCT. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31348529/
Roth DE i wsp. Vitamin D supplementation in pregnancy and lactation and infant growth. N Engl J Med, 2018;379:535–546. RCT (Bangladesz). https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30089075/
Middleton P i wsp. Omega-3 fatty acid addition during pregnancy. Cochrane Database Syst Rev, 2018 (CD003402.pub3). Przegląd systematyczny RCT. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30480773/
Harding KB i wsp. Iodine supplementation for women during the preconception, pregnancy and postpartum period. Cochrane Database Syst Rev, 2017. Przegląd systematyczny. (URL do uzupełnienia)
Gowachirapant S i wsp. Effect of iodine supplementation in pregnant women on child neurodevelopment: a randomised double-blind placebo-controlled trial. Lancet Diabetes Endocrinol, 2017. RCT (Indie i Tajlandia). https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29030199/
Bath SC i wsp. Effect of inadequate iodine status in UK pregnant women on cognitive outcomes in their children (ALSPAC). Lancet, 2013;382:331–337. Kohorta. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23706508/
Peña-Rosas JP i wsp. Daily oral iron supplementation during pregnancy. Cochrane Database Syst Rev, 2015 (CD004736.pub5). Przegląd systematyczny RCT. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26198451/
Haider BA i wsp. Anaemia, prenatal iron use, and risk of adverse pregnancy outcomes. BMJ, 2013. Przegląd systematyczny i metaanaliza. (URL do uzupełnienia)
Stoffel NU i wsp. Iron absorption from oral iron supplements given on consecutive versus alternate days. Lancet Haematol, 2017. Badanie u kobiet niebędących w ciąży. (URL do uzupełnienia)
Zhou K i wsp. Interventions for leg cramps in pregnancy. Cochrane Database Syst Rev, 2020. Przegląd systematyczny RCT. (URL do uzupełnienia)
Matthews A i wsp. Interventions for nausea and vomiting in early pregnancy. Cochrane Database Syst Rev, 2015 (CD007575.pub4). Przegląd systematyczny RCT. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26348534/
Viljoen E i wsp. Effect and safety of ginger for nausea and vomiting in pregnancy. Nutr J, 2014. Przegląd systematyczny i metaanaliza. (URL do uzupełnienia)
Rothman KJ i wsp. Teratogenicity of high vitamin A intake. N Engl J Med, 1995;333:1369–1373. Kohorta. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/7477116/
Corsi DJ i wsp. Association between self-reported prenatal cannabis use and maternal, perinatal, and neonatal outcomes. JAMA, 2019;322:145–152. Kohorta populacyjna (Ontario). https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31211826/
Foong SC i wsp. Oral galactagogues for increasing breast milk production in mothers of non-hospitalised term infants. Cochrane Database Syst Rev, 2020 (CD011505.pub2). Przegląd systematyczny RCT. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32421208/
Hollis BW, Wagner CL. Vitamin D requirements during lactation: high-dose maternal supplementation as therapy to prevent hypovitaminosis D for both the mother and the nursing infant. Am J Clin Nutr, 2004. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15585800/
Polskie Towarzystwo Ginekologów i Położników. Rekomendacje dotyczące suplementacji w ciąży. Wytyczne towarzystwa. (rok i adres do uzupełnienia; dokument nie został otwarty)
Płudowski P i wsp. Wytyczne dotyczące witaminy D (Polska/Europa Środkowa), 2018. Wytyczne ekspertów. (URL do uzupełnienia)
EFSA NDA Panel. Dietary Reference Values dla jodu, folianów, witaminy A, choliny i kwasów omega-3. EFSA Journal, 2014–2016. Opinie naukowe. (URL do uzupełnienia; strona EFSA niedostępna w tej weryfikacji)
Keats EC, Haider BA, Tam E, Bhutta ZA. Multiple-micronutrient supplementation for women during pregnancy. Cochrane Database Syst Rev, 2019 (CD004905.pub6). Przegląd systematyczny RCT. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30873598/
Cuello-Garcia CA i wsp. Probiotics for the prevention of allergy: a systematic review and meta-analysis of RCTs. J Allergy Clin Immunol, 2015. Przegląd systematyczny i metaanaliza. (URL do uzupełnienia)
Räikkönen K i wsp. Maternal licorice consumption and detrimental cognitive and psychiatric outcomes in children. Am J Epidemiol, 2009. Kohorta. (URL do uzupełnienia)
Melina V, Craig W, Levin S. Position of the Academy of Nutrition and Dietetics: vegetarian diets. J Acad Nutr Diet, 2016. Stanowisko towarzystwa. (URL do uzupełnienia)
EFSA. Statement on the safety of cannabidiol as a novel food: data gaps and uncertainties. EFSA Journal, 2022. Opinia naukowa. (URL do uzupełnienia)

Weryfikacja

zgodne – kwas foliowy, nawrót wady cewy nerwowej: 1,0% wobec 3,5% (6 z 593 wobec 21 z 602) [1].
poprawione – było: „redukcja o ok. 72% wg abstraktu, CDC podaje 71%”; jest: liczby z abstraktu bez porównania z CDC (CDC nie zostało sprawdzone) [1].
zgodne – kwas foliowy, wada cewy nerwowej: RR 0,31 (6708 uczestników), przegląd Cochrane 2015 [2].
poprawione – było: „redukcja ok. 70%” i ogólnie „4 mg”; jest: RR 0,34 w grupie z wcześniejszą wadą (4 badania, 1846 urodzeń) oraz 4 mg jako badana dawka [2].
nie do sprawdzenia – przegląd [2] o braku wpływu na inne wady wrodzone i o braku wzrostu poronień: nie potwierdzono w tej weryfikacji.
zgodne – standardowa dawka kwasu foliowego 0,4–0,8 mg dziennie dla osób planujących ciążę, ocena A; zalecenie nie dotyczy kobiet z wcześniejszą ciążą z wadą cewy nerwowej [3] (wersja kliniczna AAFP, z treścią USPSTF).
zgodne – witamina D sama, stan przedrzucawkowy: RR 0,48 (4 badania, 499 kobiet) [4].
zgodne – wapń z witaminą D: RR 0,50 dla stanu przedrzucawkowego (4 badania, 1174 kobiety); może zwiększać porody przed 37. tygodniem [4].
poprawione – było: „D z wapniem: RR ok. 1,5 dla porodów przedwczesnych”; jest: wzrost porodów przed 37. tygodniem jest zgodny z kierunkiem przeglądu, liczby nie podajemy [4].
nie do sprawdzenia – witamina D, cukrzyca ciążowa i niska masa urodzeniowa (liczby RR ok. 0,5 i ok. 0,55) [4]: w abstrakcie tylko kierunek, bez liczb.
zgodne – Bangladesz: witamina D w ciąży nie poprawiła wzrostu dziecka w wieku roku (wartość p dla grup 0,23) [5].
poprawione – było: „n ≈ 1300; dawki 4200–28 000 IU/tydzień”; jest: 1300 ciąż w pięciu grupach; dawki nie zostały potwierdzone i zostały usunięte [5].
zgodne – DHA, poród przed 34. tygodniem: 4,6% wobec 2,7%, RR 0,58 (9 badań, 5204 kobiety) [6].
zgodne – DHA, poród przed 37. tygodniem: 13,4% wobec 11,9%, RR 0,89 (26 badań) [6].
zgodne – DHA: 70 badań, 19 927 kobiet w całym przeglądzie [6].
zgodne – DHA: bardzo mało różnic w IQ i poznaniu dzieci; dowody niskiej lub bardzo niskiej jakości [6].
poprawione – było: „RCT z Tajlandii, n ≈ 830”; jest: 832 kobiety w Indiach i Tajlandii, 200 µg jodu dziennie [8].
zgodne – jod: brak różnicy w IQ słownym (89,5 wobec 90,2) i funkcjach wykonawczych (90,6 wobec 91,5) w wieku 5–6 lat [8].
zgodne – ALSPAC (Bath 2013): 1040 ciężarnych, próg 150 µg/g; niski jod w moczu wiązał się z gorszym IQ słownym (OR 1,58 dla najniższej ćwiartki) i czytaniem [9]. Liczba i wyniki potwierdzone w abstrakcie.
zgodne – żelazo, niedokrwistość w terminie porodu: RR 0,30 (14 badań, 2199 kobiet), jakość niska [10].
zgodne – żelazo, niedobór żelaza w terminie porodu: RR 0,43 (7 badań, 1256 kobiet) [10].
zgodne – żelazo a masa urodzeniowa: RR 0,84, różnica nieistotna (11 badań, 17 613 kobiet) [10].
nie do sprawdzenia – przegląd Harding 2017 [7] i Haider 2013 [11], Stoffel 2017 [12], Zhou 2020 [13], Viljoen 2014 [15]: nie otwarte.
poprawione – było: „wady cewy nerwowej (neural crest) i twarzoczaszka”, „ok. 1 na 57 kobiet”; jest: RR 4,8 (95% CI 2,2–10,5) dla suplementów powyżej 10 000 IU/d, wady grzebienia nerwowego (w tym czaszkowo-twarzowe), 22 748 ciężarnych [16]. Liczba „1 na 57” usunięta: nie potwierdzono w abstrakcie.
zgodne – próg ok. 10 000 IU/d (wygładzona krzywa) i zdanie wniosku „High dietary intake of preformed vitamin A appears to be teratogenic” [16].
zgodne – imbir na nudności: dowody ograniczone i niespójne; autorzy: niska jakość, 41 badań ogółem (5449 kobiet) [14].
zgodne – kozieradka i inne galaktagogi: leki zwiększały objętość mleka (ok. 64 ml, niska pewność); zioła, w tym kozieradka, bardzo niska pewność; brak danych po 3, 4, 6 miesiącach [18].
poprawione – było: „kozieradka: dowody niskiej pewności, badania małe”; jest: dowody niskiej pewności dla leków, bardzo niskiej dla ziół [18].
zgodne – konopie (Ontario, 2019): populacyjna kohorta retrospektywna, 661 617 kobiet, 9427 zgłosiło używanie; przedwczesne porody 12,0% wobec 6,1% przed dopasowaniem; po dopasowaniu RR 1,41 [17]. Adiustowane ilorazy nie są podane w abstrakcie.
poprawione – było: „ok. 1 na 57 ... wady” i „kohorta Ontario” (bez liczb); jest: opis kohorty i przedwczesnych porodów potwierdzony [17]; liczba z kohorty nie została potwierdzona.
zgodne – prenatal (wielo-składnikowe, Keats 2019): niska masa urodzeniowa RR 0,88 (18 badań, 68 801 kobiet, pewność wysoka); przedwczesny poród RR 0,95 (nieistotne, pewność umiarkowana) [23]. Porównanie to preparaty z żelazem ±kwas foliowy, nie „prenatal” w ogóle.
nie do sprawdzenia – magnez [13], probiotyki [24], lukrecja [25], CBD [27], kozieradka w odniesieniu do innych ziół: źródła nie zostały otwarte; liczby z tych tematów usunięto.
nie do sprawdzenia – źródła nieotwarte w tej weryfikacji: [7], [11], [12], [13], [15], [20], [21], [22] (EFSA 403), [24]–[27]. Dla [19] (Hollis 2004) znaleziono tylko metadane; wyniki o dawkach w karmieniu nie zostały potwierdzone.
nie do sprawdzenia – PTGiP [20]: wtórne portale podawały sprzeczne dawki (np. witamina D 1500–2000 IU, 4000 IU; jod 150–200 µg) i daty; oryginał niedostępny. Dawek z nich nie podajemy.
nie do sprawdzenia – metylofolian i MTHFR: wniosek o braku badań nie został potwierdzony przeglądem; formy DHA i magnezu nie zostały potwierdzone.
zgodne – źródła otwarte w tej weryfikacji (abstrakt, opis lub metadane): [1], [2], [3], [4], [5], [6], [8], [9], [10], [14], [16], [17], [18], [19] (tylko metadane), [23].

Suplementy w ciąży i karmieniu: pełny raport

Suplementy w ciąży i karmieniu piersią

Wniosek

Poziom dowodów

Co mówią badania

Zalecenia praktyczne

Formy i porównania

Bezpieczeństwo, skutki uboczne i interakcje

Mity

Źródła

Weryfikacja

Suplementy w ciąży i karmieniu: pełny raport

Suplementy w ciąży i karmieniu piersią

Wniosek

Poziom dowodów

Co mówią badania

Zalecenia praktyczne

Formy i porównania

Bezpieczeństwo, skutki uboczne i interakcje

Mity

Źródła

Weryfikacja