W gipsie najlepiej udokumentowany jest trening zdrowej kończyny po drugiej stronie: w badaniach ograniczał utratę siły w unieruchomionej ręce. Mięśnie tracą masę i siłę bardzo szybko, a elektrostymulacja, ćwiczenia z ograniczeniem przepływu krwi, kreatyna czy omega-3 mają wstępne lub niejednoznaczne dowody; wszystko ustal z lekarzem prowadzącym lub fizjoterapeutą.
Słabe dowody: małe badania, wyniki mieszane. Jak oceniamy badania
Trening zdrowej kończyny ogranicza utratę siły w unieruchomionej: w zbiorczej analizie 8 badań (189 zdrowych osób, unieruchomiona ręka) efekt był umiarkowany, a ochrona wielkości mięśnia niewielka. Dla nogi w gipsie nie znalazłem badań z takim treningiem.
W badaniu na 30 osobach z gipsem na nadgarstku przez 3 tygodnie trening zdrowej ręki (maksymalne napinanie izometryczne 5 razy w tygodniu) utrzymał siłę unieruchomionej ręki (ok. +2%), a bez treningu siła spadła o ok. 15%. Serii i powtórzeń badanie nie podaje.
W badaniu na 16 osobach z gipsem na przedramieniu przez 4 tygodnie ekscentryczne zginanie nadgarstka zdrowej ręki (3 razy w tygodniu) ograniczyło spadek siły unieruchomionej ręki do 2,4% wobec 21,6% bez treningu; zdrowa ręka zyskała 30,8% siły. Ochrona dotyczyła tylko trenowanej grupy mięśni.
Mięśnie tracą masę i siłę bardzo szybko: u 24 zdrowych mężczyzn z nogą w gipsie przekrój mięśnia czworogłowego zmniejszył się o 8,4%, a siła o ok. 23% w 14 dni (po 5 dniach już o 3,5 i 9,0). Po 2 tygodniach unieruchomienia 4 tygodnie treningu odbudowującego przywróciły młodym mężczyznom wyjściową siłę.
Elektrostymulacja mięśnia (40-minutowe sesje dwa razy dziennie przez 5 dni, 24 mężczyzn z nogą unieruchomioną) chroniła przekrój mięśnia czworogłowego (kontrola −3,5%), ale siła spadła w obu grupach (−9% bez i −7% z elektrostymulacją).
W badaniu na 15 mężczyznach z kostką w gipsie przez 2 tygodnie trening z ograniczeniem przepływu krwi (mankiet 200 mmHg, 5 cykli po 5 minut ucisku, dwa razy dziennie) chronił siłę i obwód uda, a 20 skurczów izometrycznych po 5 sekund dwa razy dziennie chroniło słabiej. W drugim badaniu na 11 osobach mankiet 50 mmHg ograniczył spadek siły prostowników kolana do 12,5% wobec 30,1%. Danych o bezpieczeństwie przy złamaniu brak.
Białko w unieruchomieniu: w badaniu na 33 mężczyznach 3 dni unieruchomienia nogi, przy diecie o tej samej energii, białko 1,6, 0,5 lub 0,15 g na kg masy ciała dziennie nie zmieniało utraty mięśnia (po ok. 2–3%). Przegląd ostrożnie proponuje 2–2,5 g/kg i nieobniżanie białka przy ograniczaniu kalorii.
Kreatyna: w badaniu na 7 mężczyznach z ręką w gipsie 4 razy po 5 g dziennie przez 7 dni ograniczyła utratę siły zginaczy łokcia do 4,1% wobec 21,5% przy placebo. Przegląd 6 badań (118 osób) nie wykazał jednoznacznych korzyści dla nogi, a część autorów ma powiązania z producentami kreatyny.
Omega-3: w badaniu na 20 młodych kobietach 5 g dziennie, rozpoczęte 4 tygodnie przed 2-tygodniowym unieruchomieniem nogi, zmniejszyło utratę objętości mięśnia z 14% do 8%. Badanie małe, wymaga potwierdzenia.
Chodzenie o kulach bez obciążania nogi kosztuje energię (u 31 zdrowych dorosłych ok. 4,6 razy więcej niż spoczynek na płaskim), więc nie warto mocno ciąć kalorii. W badaniu 20 osób kule pachowe, kula bez użycia rąk i skuter kolanowy dawały podobny wydatek w zadaniach dnia codziennego. Powikłania kul są rzadkie, ale mogą być poważne, głównie przy złym dopasowaniu.
Powrót do obciążeń zajmuje miesiące: po złamaniu nadgarstka lekkie czynności wracają w 1–2 miesiące po zdjęciu gipsu, wymagające między 3 a 6 miesiącem od urazu; po operacji kostki sportowcy wracali średnio po ok. 4,4 miesiąca, po operacji goleni po 12–54 tygodniach.
Najlepiej udokumentowany jest trening zdrowej ręki: w analizie 8 badań (189 zdrowych osób) ograniczał utratę siły w unieruchomionej ręce. Przykładowo w badaniu na 30 osobach z gipsem na nadgarstku 3 tygodnie maksymalnego napinania izometrycznego zdrowej ręki 5 razy w tygodniu utrzymały siłę unieruchomionej (ok. +2% wobec −15% bez treningu). Serie i powtórzenia ustal z fizjoterapeutą, bo badania ich nie podają, a przy złamaniu zgodę musi dać lekarz.
Tak, w badaniach na zdrowych osobach. W badaniu na 16 osobach z gipsem na przedramieniu przez 4 tygodnie ekscentryczne zginanie nadgarstka zdrowej ręki 3 razy w tygodniu ograniczyło spadek siły unieruchomionej ręki do 2,4% wobec 21,6% bez treningu. Ochrona dotyczyła trenowanej grupy mięśni, więc ćwicz te same ruchy. Przegląd Cochrane po złamaniu nadgarstka wskazał korzyść klinicznie marginalną w jednym badaniu na 39 osobach, o bardzo niskiej pewności.
Dla nogi w gipsie nie znalazłem badań z treningiem zdrowej nogi. Ogólna analiza 31 badań (785 osób) pokazała, że trening jednej nogi zwiększał siłę drugiej o ok. 16%, ale nie dotyczyła unieruchomienia. Rozsądnie jest trenować zdrową nogę oraz górną połowę ciała i brzuch siedząc, tak by nie obciążać miejsca złamania i nie ryzykować upadku (wniosek z ostrożności). Zakres ćwiczeń ustal z lekarzem lub fizjoterapeutą.
Bardzo szybko: u 24 zdrowych młodych mężczyzn z jedną nogą w gipsie przekrój mięśnia czworogłowego zmniejszył się o 3,5 po 5 dniach i o 8,4% po 14 dniach, a siła o 9,0 po 5 dniach i o 22,9% po 14 dniach (abstrakt pomija jednostkę dla wartości po 5 dniach, prawdopodobnie procent). Dlatego warto ćwiczyć to, co wolno.
Tak, u młodych mężczyzn: po 2 tygodniach unieruchomienia 4 tygodnie treningu odbudowującego przywróciły wyjściową siłę, a przekrój włókien i funkcja mechaniczna wróciły w pełni. Starsi mężczyźni odbudowywali się słabiej. Rodzaju ćwiczeń badania nie podają, a po złamaniu pełna sprawność trwa miesiące.
Chroniła masę, ale nie siłę. W badaniu na 24 mężczyznach z nogą unieruchomioną przez 5 dni sesje elektrostymulacji po 40 minut dwa razy dziennie zapobiegły istotnej utracie przekroju mięśnia czworogłowego (kontrola −3,5%), ale siła spadła w obu grupach (−9% bez i −7% z elektrostymulacją). Intensywności badanie nie podaje; zastosowanie omów z lekarzem.
