Suplementacja B12 ma sens przede wszystkim dla wegan, osób starszych z gorszym wchłanianiem i osób długo przyjmujących metforminę; dla pozostałych rutynowo nie jest potrzebna. Wysokie dawki doustne (ok. 1000 µg/dobę) wydają się dorównywać zastrzykom w normalizacji B12, a przewagi metylokobalaminy nad cyjanokobalaminą nie udowodniono.
Umiarkowane dowody: kilka badań randomizowanych albo niejednoznaczne metaanalizy. Jak oceniamy badania
U wegan spożycie B12 wynosiło ok. 0,24–0,49 µg/dobę przy zalecanych 2,4 µg (przegląd systematyczny 15 badań, 5031 uczestników); subnormalny status B12 występuje u 50–70% wegetarian i wegan w kilku krajach.
Metformina: zbiorcza analiza 29 badań (8089 pacjentów) wykazała ponad dwukrotnie częstszy niedobór B12 (ryzyko wyższe ok. 2,5 raza) i średnio niższe stężenie B12 o 65,8 pmol/l. Wyniki poszczególnych badań bardzo się różniły. Kierunek zależności jest spójny, ale dowody są głównie obserwacyjne.
Leki zmniejszające kwas żołądkowy (IPP): zbiorcza analiza 25 badań pokazała niedobór B12 ok. 1,4 raza częstszy, przy dużych różnicach między badaniami. Zbiorcza analiza 6 badań (stosowanie dłuższe niż 6 miesięcy) nie wykazała różnicy w stężeniu B12. Dowody są słabe i niespójne.
Wysokie dawki doustne wydają się równie skuteczne jak zastrzyki w normalizowaniu stężenia B12 (przegląd Cochrane z 2018 r.: ok. 153 dorosłych; zbiorcza analiza z 2025 r. nie wykazała zależności od dawki). Przeglądy opierają się jednak na niewielu małych badaniach, wyniki bardzo się różnią, a są ślady, że część badań o słabszych wynikach nie została opublikowana.
W badaniu z losowym przydziałem (50 pacjentów, B12 125–200 pmol/l) 1000 µg doustnie dziennie przez 4 tygodnie obniżyło poziom kwasu metylomalonowego (MMA, marker niedoboru B12) o 0,13 µmol/l w porównaniu z placebo. Po 3 miesiącach bez leczenia różnica zanikała.
Przy zanikowym zapaleniu żołądka B12 związana z pokarmem nie jest wchłaniana, ale syntetyczna z suplementów i żywności wzbogaconej zwykle tak, dlatego osobom po 50. r.ż. zaleca się czerpać większość B12 z suplementów lub żywności wzbogaconej.
Wchłanianie jest ograniczone pojemnością czynnika wewnętrznego: ze 500 µg doustnych wchłania się ok. 10 µg u zdrowych; wyższe dawki działają przez bierną dyfuzję (ok. 1–2%).
Dowody na przewagę metylokobalaminy nad cyjanokobalaminą są słabe: NIH ODS nie widzi różnic w wchłanianiu ani biodostępności, a badania mechanistyczne pokazują jedynie możliwość konwersji form w komórce.
Do oceny poziomu B12 najlepiej łączyć wynik B12 z aktywną B12 (holoTC) i (lub) MMA. W dużej analizie (11 833 próbek) trafność wykrywania niedoboru wyniosła 0,92 dla holoTC, 0,91 dla MMA, 0,90 dla B12 i 0,78 dla homocysteiny. U kobiet po 50. roku życia holoTC był istotnie lepszy od samego B12 (0,93 wobec 0,89).
Suplement jest potrzebny przede wszystkim osobom na diecie wegańskiej, osobom starszym z gorszym wchłanianiem oraz osobom przewlekle przyjmującym metforminę. U osób stosujących leki zmniejszające kwas żołądkowy (IPP) związek z niedoborem jest słabszy i niespójny. Dowody pochodzą głównie z badań obserwacyjnych, więc ich ogólna jakość jest umiarkowana.
Tak, suplementacja lub żywność wzbogacona jest konieczna. Spożycie B12 u wegan wynosiło ok. 0,24–0,49 µg na dobę przy zalecanych 2,4 µg, a poziom niższy od normy występuje u 50–70% wegetarian i wegan w kilku krajach. Dane to głównie przeglądy i badania przekrojowe, a nie badania z losowym przydziałem.
Nie, badania pokazują bardzo niskie spożycie B12 u wegan (0,24–0,49 µg/dobę) i częsty niedobór. Rozwiązaniem jest suplement lub żywność wzbogacona.
Zalecane spożycie (RDA) w USA wynosi 2,4 µg na dobę. EFSA ustaliła wystarczające spożycie (AI) na 4 µg na dobę dla dorosłych Europejczyków.
Tak, osobom po 50. roku życia zaleca się czerpać większość B12 z suplementów lub żywności wzbogaconej. Przy zanikowym zapaleniu żołądka B12 związana z pokarmem nie jest wchłaniana, a syntetyczna zwykle tak. Część starszych pacjentów z tym zapaleniem potrzebuje dawek znacznie wyższych niż zalecane spożycie.
Tak, zbiorcze analizy pokazują częstszy niedobór. W analizie 29 badań (8089 pacjentów) niedobór B12 był ponad dwa razy częstszy (ryzyko wyższe ok. 2,5 raza), a stężenie B12 niższe o 65,8 pmol/l, przy bardzo dużych różnicach między badaniami. Dowody są głównie obserwacyjne i nie wiadomo, czy suplementacja zmienia twarde skutki, np. uszkodzenie nerwów (neuropatię).
