Witamina B12 – raport poprawiony po weryfikacji

Wniosek

Witamina B12 jest potrzebna jako suplement przede wszystkim osobom na diecie wegańskiej, osobom starszym z gorszym wchłanianiem oraz osobom przewlekle przyjmującym metforminę. U osób stosujących IPP związek z niedoborem jest słabszy i niespójny [5–10, 15–19]. Wysokie dawki doustne (ok. 1000 µg/dobę) wydają się dorównywać zastrzykom w normalizowaniu stężenia B12 w surowicy. Zastrzyki zostają głównie dla ciężkiego niedoboru, zaburzeń neurologicznych i ciężkiego zaburzenia wchłaniania. Dowody na przewagę metylokobalaminy nad cyjanokobalaminą są słabe, więc nie ma podstaw, by uznać którąś formę za lepszą [19–21]. Do oceny statusu najlepiej łączyć B12 z holoTC i/lub MMA, bo samo B12 w surowicy bywa mylące [11–13].

Poziom dowodów

B. Oto uzasadnienie z podziałem na pytania:

• Doustnie a zastrzyki: przeglądy Cochrane obejmują niewiele małych RCT. Nowa metaanaliza ma bardzo wysoką heterogeniczność i ślady błędu publikacji [1–4].
• Grupy ryzyka (metformina, IPP, weganie): są to głównie metaanalizy badań obserwacyjnych (metaanaliza Niafar i in. [5] obejmuje też 11 RCT), a nie duże RCT. Dla metforminy kierunek jest spójny. Dla IPP efekt jest mały i niejednoznaczny [5–10].
• Formy B12: poziom C. Głównie badania mechanistyczne, bez dużych RCT porównujących formy u ludzi [19–21].
• Diagnostyka: badania przekrojowe i przeglądy oparte na różnych punktach odcięcia, bez standardu referencyjnego [11–13].

Ograniczenia tego przeglądu:

• W trakcie pracy wyczerpał się limit wywołań narzędzi, a część pełnych tekstów (PMC) była zablokowana przez CAPTCHA.
• Liczby pochodzą więc z abstraktów i fragmentów stron, nie z pełnych tekstów.
• Nie znalazłem polskich wytycznych ani pełnego tekstu stanowiska EFSA.
• Nie przeszukiwałem literatury o wpływie B12 na wyniki treningu u osób bez niedoboru.
• Weryfikacja redakcyjna też miała ograniczony limit narzędzi. Liczby z prac [5], [9] i [10] zostały potwierdzone w abstraktach, a dane bibliograficzne [7] w cytowaniach. Pozostałe liczby nie zostały ponownie sprawdzone i traktuj je ostrożnie (szczegóły w sekcji „Weryfikacja”).

Co mówią badania

Kto potrzebuje B12

• Weganie:
  • Przegląd systematyczny 15 badań (5031 uczestników) wykazał, że spożycie B12 u wegan wynosiło ok. 0,24–0,49 µg/dobę, przy zalecanych 2,4 µg [15]. Inne zestawienie podaje 0–0,9 µg/dobę [16].
  • W przeglądzie zakresowym podano, że subnormalny status B12 występuje u 50–70% wegetarian i wegan w kilku krajach. Przytoczono też dane o 52% niedoboru u wegan wobec 1% u wszystkich jedzących mięso [17]. To przegląd zakresowy, więc dowody są niższej jakości.
  • Przegląd systematyczny z 2023 r. (Bärebring) wskazuje, że z powodu braku prospektywnych badań kohortowych nie da się ustalić, czy dawka zgodna z zaleceniami zapobiega niedoborom u wegetarian i wegan [16].
  • Przekrojowe badanie sugeruje, że ok. 250 µg/dobę (dawka wyliczona z niekontrolowanego stosowania suplementów) wiązało się z adekwatnym statusem [18].
• Osoby starsze:
  • NIH ODS opisuje, że przy zanikowym zapaleniu żołądka B12 związana z pokarmem nie jest wchłaniana, ale B12 syntetyczna z suplementów i żywności wzbogaconej zwykle tak. Dlatego osobom po 50. r.ż. zaleca się czerpać większość B12 z suplementów lub żywności wzbogaconej [19].
  • Według tego samego źródła część starszych pacjentów z zanikowym zapaleniem żołądka potrzebuje dawek znacznie wyższych niż RDA [19].
  • Mayo Clinic podaje, że starsi mogą potrzebować 10–12 µg/dobę, ale to ogólna informacja, bez danych z RCT w tym fragmencie.
• Metformina:
  • Metaanaliza Niafar i in. (18 retrospektywnych badań kohortowych i 11 RCT; łącznie 29 badań, 8089 pacjentów): OR niedoboru B12 = 2,45 (95% CI 1,74–3,44; I² = 53%, niewielki błąd publikacji). Stężenie B12 było niższe o 65,8 pmol/l (CI −78,1 do −53,6) przy bardzo dużej heterogeniczności (I² = 98%) [5].
  • Metaanaliza w Cureus (2022) badań obserwacyjnych wskazuje na częstszy niedobór B12 u przyjmujących metforminę [6]. Dokładne liczby (liczba badań, odsetki, OR) oraz zależność od czasu i dawki nie zostały potwierdzone w tej weryfikacji i nie są tu podane.
  • Metaanaliza Chapman i in. (2016) analizowała związek metforminy z niedoborem B12 u chorych na cukrzycę typu 2 [7]. Wcześniej podana wielkość efektu w RCT (−57 pmol/l po 6 tyg.–3 mies.) nie została potwierdzona i została usunięta.
  • Przegląd narracyjny [8] omawia ryzyko niedoboru rosnące z czasem leczenia. Konkretne wielokrotności ryzyka pochodziły z pojedynczej pracy cytowanej w przeglądzie i nie zostały potwierdzone, więc je usunięto.
  • Dowody są obserwacyjne i korelacyjne (w [5] także z małych RCT). Nie wiadomo, czy suplementacja zmienia twarde punkty końcowe, np. neuropatię.
• IPP:
  • Metaanaliza Choudhury i in. (25 badań; 2852 użytkowników IPP, 28 070 osób niestosujących): OR niedoboru B12 = 1,42 (1,16–1,73; I² = 54%). Autorzy w konkluzji piszą, że OR jest nieznacznie podwyższony, ale heterogeniczność jest istotna, a OR zbyt niski, by jednoznacznie wskazywać na związek [9]. Praca oceniała niedobór wyłącznie na podstawie B12 w surowicy [10].
  • Druga metaanaliza (Parnham, Patient; Cureus 2025; tylko stosowanie dłuższe niż 6 mies.) objęła 6 badań (1587 osób stosujących IPP i 2272 kontrole; 3 przekrojowe, 2 kohortowe, 1 RCT). Standaryzowana różnica średnich dla B12 w surowicy wyniosła 0,01 (95% CI −0,14 do 0,16; p = 0,92), czyli brak różnicy [10].
  • Mechanizm (obniżone pH utrudnia uwalnianie B12 z białek) jest wiarygodny. Dane z [10] nie wskazują jednak na różnicę w stężeniu B12 u osób długo stosujących IPP, więc nie ma dowodu na istotny klinicznie niedobór u zdrowego sportowca przyjmującego IPP.

Doustnie a zastrzyki

• Cochrane 2005 (2 RCT): w jednym z badań stężenie B12 było wyższe w grupie doustnej niż domięśniowej (643 ± 328 vs 306 ± 118 pg/ml; n = 18 vs 15) [3].
• Cochrane 2018: w streszczeniach i cytowaniach opisano równoważną skuteczność w normalizacji stężenia B12 u ok. 153 dorosłych. Autorzy podkreślali małą liczbę badań i ograniczenia metodologiczne [1].
• Metaanaliza 2025 (doustna i podjęzykowa vs IM; punkty końcowe: B12 i homocysteina): skuteczność porównywalna, bez zależności od dawki (p = 0,485). Heterogeniczność była bardzo duża (I² > 80%), a test Eggera wskazywał na możliwy błąd publikacji [2]. Metaanaliza obejmowała też badania kohortowe i kliniczno-kontrolne, nie tylko RCT.
• RCT z Szwajcarii (37 pacjentów, wiek średni 49,5 lat): porównano doustną cyjanokobalaminę z domięśniową hydroksokobalaminą. Praca została wykluczona z przeglądu Cochrane 2018 [4].
• RCT (50 pacjentów, B12 125–200 pmol/l): 1000 µg doustnie dziennie przez 4 tyg. obniżyło MMA o 0,13 µmol/l (CI 0,06–0,19) wobec placebo (NNT = 2,6). Po 3 mies. bez leczenia różnica zanikała [3b]. Nie zmienił się MCV ani homocysteina.
• Podkreśla się, że wchłanianie jest ograniczone pojemnością czynnika wewnętrznego: ze 500 µg doustnych wchłania się ok. 10 µg u zdrowych [19]. Wyższe dawki działają przez bierną dyfuzję, której udział jest niewielki (ok. 1–2%).

Metylo- a cyjano-, adenozylo-, hydroksokobalamina

• NIH ODS: istniejące dowody nie wskazują na różnice w wchłanianiu ani biodostępności między formami [19].
• Badanie mechanistyczne (komórki HeLa, nie człowiek): cyjano- i hydroksokobalamina są przekształcane w komórce do metylo- i adenozylokobalaminy. Dowodzi to możliwości konwersji, nie przewagi klinicznej [20].
• Przegląd narracyjny (Cureus 2025): wskazuje, że wyniki sugerują korzyści z metylokobalaminy, ale tego nie dowodzą. Obie formy skutecznie podnoszą B12, a autorzy zalecają ostrożność [21]. Streszczenie sugeruje, że cyjanokobalamina może być słabiej magazynowana w wątrobie i bardziej tracona z moczem [21]. To mechanizm i dane o niskiej pewności.
• Stare badanie (kilka pacjentów z niedokrwistością złośliwą): hydroksokobalamina domięśniowo była wolniej wydalana i utrzymywała wyższe stężenia przez dłuższy czas niż cyjanokobalamina [23]. Dotyczy to wstrzyknięć i nie wiadomo, czy przekłada się na lepsze wyniki kliniczne dziś.
• RCT MATCOBIND (531 głównie wegetariańskich kobiet, metylokobalamina) jest opisywane w sieci, ale jego wyników nie zweryfikowałem w źródle naukowym.

Badania: B12, holoTC, MMA

• Duża analiza (11 833 próbek, mediana wieku 56 lat): AUC dla wykrywania subklinicznego niedoboru wynosiło 0,92 dla holoTC, 0,91 dla MMA, 0,90 dla B12 i 0,78 dla homocysteiny. Przewaga holoTC nad B12 była istotna u kobiet ≥50 lat (0,93 vs 0,89). U mężczyzn i kobiet <50 lat holoTC, MMA i Hcy nie były lepsze od B12 [11].
• Metaanaliza podsumowana w dokumencie hostowanym na stronie firmowej (źródło o niższej wiarygodności): AUC 0,912 (holoTC), 0,904 (MMA), 0,899 (B12), 0,789 (Hcy). HoloTC przewyższało B12 (p = 0,02), ale nie MMA (p = 0,15) [13].
• NICE NG239 (2024): przegląd diagnostyczny obejmował 7 badań dla B12, 6 dla holoTC, 4 dla MMA i 4 dla Hcy. Używano wielu różnych punktów odcięcia [12]. Wcześniejsza praca (Goringe 2006) opisuje ograniczoną wartość MMA, Hcy i holoTC we wczesnym niedoborze [12].
• Praktyczny wniosek: żaden marker nie jest idealny. holoTC jest wcześniejszym wskaźnikiem niedoboru, a MMA wskaźnikiem funkcjonalnym, który rośnie po wyczerpaniu zapasów. Przy wyniku granicznym stosuje się test drugiego rzutu, najczęściej MMA [12–13]. MMA może być fałszywie podwyższone przy niewydolności nerek (wiedza ogólna, niezweryfikowana w pobranych źródłach).

Zalecenia praktyczne (suplementy)

• Zalecane spożycie:
  • RDA (USA) wynosi 2,4 µg/dobę [19].
  • EFSA ustaliła wystarczające spożycie (AI) na 4 µg/dobę dla dorosłych Europejczyków [17].
• Weganie:
  • Suplementacja jest konieczna. Panel ekspertów cytowany w [18] zaleca 4–20 µg/dobę, a badanie przekrojowe sugeruje, że ok. 250 µg/dobę wiązało się z dobrym statusem [18].
  • Praktyczny schemat: codziennie ok. 25–250 µg lub rzadziej większe dawki. To jest moja ogólna rekomendacja, bo nie znalazłem RCT dla konkretnych schematów.
• Osoby po 50. r.ż.: suplement lub żywność wzbogacona jako główne źródło [19]. Dawka profilaktyczna 25–100 µg/dobę jest powszechnie zalecana, ale nie wskazałem na to źródła naukowego.
• Metformina:
  • Warto okresowo oznaczać B12 (np. raz w roku), szczególnie przy długim stosowaniu i wyższych dawkach [5,8]. Wniosek częściowo z moich ogólnych wiadomości.
  • Czy rutynowa suplementacja poprawia twarde punkty końcowe (np. neuropatię), nie jest ustalone.
• IPP: sprawdzić status przy długim stosowaniu lub objawach (zmęczenie, parestezje). Rutynowa suplementacja bez wskazań nie ma silnego uzasadnienia [9,10].
• Leczenie potwierdzonego niedoboru:
  • 1000 µg doustnie dziennie to dawka testowana w RCT. W badaniu Favrat MMA obniżyło się po 4 tyg. [3b].
  • Zastrzyki rezerwuje się przy objawach neurologicznych, ciężkiej niedokrwistości lub poważnym zaburzeniu wchłaniania (pernicious anaemia, po resekcji żołądka lub jelita) [wg wiedzy ogólnej, niezweryfikowanej w pobranych źródłach].
  • Po ustabilizowaniu stężenia pacjentów można przestawić na 1000 µg doustnie dziennie. Taki schemat opisano w badaniu opisanym w AAFP [4].
• Kontrola efektu: powtórzyć B12/holoTC/MMA po ok. 2–3 miesiącach. Pojedynczy pomiar B12 przy objawach i wyniku granicznym wymaga potwierdzenia drugim markerem [11–13].

Formy i porównania

NIH ODS nie widzi różnic w biodostępności między formami [19]. Przy wyborze liczy się więc dawka i regularność, a nie forma. Wyjątkiem są ewentualne rzadkie zaburzenia metabolizmu (wrodzone defekty konwersji), gdzie decyzję podejmuje lekarz. Poza tym w badaniach przytoczonych powyżej nie ma dowodów, by "forma aktywna" była lepsza u zdrowych ludzi.

Bezpieczeństwo, skutki uboczne i interakcje

• Ogólne bezpieczeństwo: Mayo Clinic podaje, że B12 w zalecanych dawkach jest uważana za bezpieczną [Mayo]. NIH nie ustalił górnego tolerowanego poziomu spożycia (UL) dla B12 [19, wg źródeł pobocznych].
• Interakcje z lekami: metformina obniża stan B12 [5–8]. W przypadku IPP dowody są słabe i niespójne [9,10]. Podobnie działają antagoniści receptora H2 (wiedza ogólna, niezweryfikowana w pobranych źródłach).
• Maskowanie niedoboru: wysokie dawki folianów mogą maskować niedokrwistość z niedoboru B12 bez poprawy neurologicznej (wiedza ogólna, niezweryfikowana w pobranych źródłach).
• Zastrzyki: możliwe miejscowy ból i, rzadko, reakcje uczulenia. Nie opisałem liczb z badań.
• Nie zakładaj, że wysoki wynik B12 jest dobry. Bardzo wysokie stężenia mogą wynikać z choroby wątroby, nowotworu lub suplementacji, więc wymagają interpretacji lekarskiej (wiedza ogólna, niezweryfikowana).

Mity

• „Weganin dostanie B12 z fermentowanej żywności, spiruliny lub mniej oczyszczonych warzyw" – badania pokazują bardzo niskie spożycie B12 u wegan (0,24–0,49 µg/dobę) i częsty niedobór [15,17]. Rozwiązaniem jest suplement lub żywność wzbogacona.
• „Zastrzyki są zawsze lepsze od tabletek" – dane z Cochrane i metaanalizy wskazują na podobną skuteczność doustnych wysokich dawek w normalizacji B12, przy ograniczeniach tych badań [1–3].
• „Metylokobalamina jest wyraźnie lepsza niż cyjanokobalamina" – brak dużych RCT; NIH ODS nie widzi różnic w biodostępności, a przeglądy narracyjne tylko sugerują możliwe korzyści [19,21].
• „Większa dawka doustna zawsze oznacza większe wchłanianie" – wchłanianie jest ograniczone czynnikiem wewnętrznym, a metaanaliza nie wykazała zależności od dawki [2,19].
• „Normalne B12 w surowicy wyklucza niedobór" – B12 całkowite ma niższą czułość niż holoTC lub MMA, zwłaszcza u kobiet ≥50 lat [11–13].
• „IPP na pewno powodują niedobór B12" – OR 1,42 przy istotnej heterogeniczności [9] i brak różnicy w stężeniu B12 w metaanalizie badań z użyciem IPP dłuższym niż 6 mies. [10] to dowód słaby i niespójny.

Źródła

1. Wang H, Li L, Qin LL i in. Oral vitamin B12 versus intramuscular vitamin B12 for vitamin B12 deficiency. Cochrane Database Syst Rev, 2018. Przegląd systematyczny RCT (liczby z cytowań wtórnych). DOI: 10.1002/14651858.CD004655.pub3. https://www.researchgate.net/publication/323790121_Oral_vitamin_B_12_versus_intramuscular_vitamin_B_12_for_vitamin_B_12_deficiency
2. Mazur M i in. Efficacy of sublingual and oral vitamin B12 versus intramuscular administration: insights from a systematic review and meta-analysis. Front Pharmacol, 2025. Przegląd systematyczny i metaanaliza (RCT, kohorty, kliniczno-kontrolne). DOI: 10.3389/fphar.2025.1602976. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC12757266/
3. Vidal-Alaball J, Butler CC, Cannings-John R i in. Oral vitamin B12 versus intramuscular vitamin B12 for vitamin B12 deficiency (2 RCT; ponownie w Butler i in., Fam Pract, 2006). Cochrane Database Syst Rev, 2005. Przegląd systematyczny RCT. DOI: 10.1002/14651858.CD004655.pub2. https://www.rheumaterx.com/assets/pdfs/cs-b12.pdf 3b. Favrat B i in. Oral vitamin B12 for patients suspected of subtle cobalamin deficiency: a multicentre pragmatic randomised controlled trial. BMC Fam Pract, 2011. RCT, n = 50. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3033340/
4. American Family Physician. Oral vs. Intramuscular Vitamin B12 for Treating Vitamin B12 Deficiency (podsumowanie dowodów; opis RCT ze Szwajcarii, 2017, n = 37). AFP, 2022. https://www.aafp.org/pubs/afp/issues/2022/0600/p663.html
5. Niafar M, Hai F, Porhomayon J, Nader ND. The role of metformin on vitamin B12 deficiency: a meta-analysis review. Intern Emerg Med, 2015;10(1):93–102. Metaanaliza (18 retrospektywnych badań kohortowych, 11 RCT). DOI: 10.1007/s11739-014-1157-5. https://link.springer.com/article/10.1007/s11739-014-1157-5
6. Metaanaliza: Effect of Metformin on Vitamin B12 Deficiency in Patients With Type 2 Diabetes Mellitus and Factors Associated With It. Cureus, 2022 (autorzy niepodani we pobranym fragmencie). Metaanaliza badań obserwacyjnych (szczegółów nie potwierdzono). https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC9816920/
7. Chapman LE, Darling AL, Brown JE. Association between metformin and vitamin B12 deficiency in patients with type 2 diabetes: A systematic review and meta-analysis. Diabetes Metab, 2016;42(5):316–327. DOI: 10.1016/j.diabet.2016.03.008. Przegląd systematyczny i metaanaliza. https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1262363616303925
8. Metformin-Induced Vitamin B12 Deficiency in Patients with Type 2 Diabetes: A Narrative Review with a Practical Algorithm, 2024 (autorzy i czasopismo niepodane we fragmencie). Przegląd narracyjny (treści nie zweryfikowano ponownie). https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11273170/
9. Choudhury A i in. Vitamin B12 deficiency and use of proton pump inhibitors: a systematic review and meta-analysis. Expert Rev Gastroenterol Hepatol, 2023. DOI: 10.1080/17474124.2023.2204229. Przegląd systematyczny i metaanaliza (25 badań porównujących częstość niedoboru u użytkowników IPP i osób niestosujących). https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/17474124.2023.2204229
10. Parnham O, Patient W. Association Between Long-Term Proton Pump Inhibitor Therapy and Vitamin B12 Status: A Systematic Review and Meta-Analysis. Cureus, 2025;17(8):e90038. DOI: 10.7759/cureus.90038. Metaanaliza 6 badań (3 przekrojowe, 2 kohortowe, 1 RCT). https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC12351138/
11. Jarquin Campos A, Risch L, Nydegger U i in. Diagnostic Accuracy of Holotranscobalamin, Vitamin B12, Methylmalonic Acid, and Homocysteine in Detecting B12 Deficiency in a Large, Mixed Patient Population. Dis Markers, 2020. Badanie diagnostyczne, n = 11 833. DOI: 10.1155/2020/7468506. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7017578/
12. NICE. Vitamin B12 deficiency: evidence reviews for diagnosis (NG239). NCBI Bookshelf, 2024. Przegląd systematyczny badań diagnostycznych. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK603364/
13. Serum Holotranscobalamin as a Marker of Vitamin B12 Status (podsumowanie metaanalizy w dokumencie hostowanym na stronie firmowej; niska wiarygodność źródła, autorów nie ustalono). https://beonbrand.getbynder.com/m/ab1353df01c9167a/
14. Bakaloudi DR i in. Intake and adequacy of the vegan diet. A systematic review of the evidence. Clin Nutr, 2021. Przegląd systematyczny. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0261561420306567
15. Gibbs J, Cappuccio FP. Common Nutritional Shortcomings in Vegetarian and Vegan Diets (cytuje m.in. Bärebring 2023). Dietetics, 2024. Przegląd narracyjny. https://wrap.warwick.ac.uk/id/eprint/185182/1/dietetics-03-00010.pdf
16. Fernandes S i in. Exploring Vitamin B12 Supplementation in the Vegan Population: A Scoping Review of the Evidence. Nutrients, 2024. Przegląd zakresowy (70 badań). DOI: 10.3390/nu16101442. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC11124153/
17. Hannibal L, Lederer AK i in. Vitamin B12 Status and Supplementation in Plant-Based Diets. Food Nutr Bull, 2024. Przegląd (dane z badania przekrojowego i ankiet). https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/03795721241227233
18. NIH Office of Dietary Supplements. Vitamin B12 – Health Professional Fact Sheet (tekst odczytany z kopii wersji z 2020 r.). Stanowisko instytucji. https://www.e-lactancia.org/media/papers/Vitamin_B12_-_NIH2020.pdf (oficjalnie: https://ods.od.nih.gov/factsheets/VitaminB12-HealthProfessional/)
19. Fedosov SN, Nexo E, Heegaard CW. Kinetics of Cellular Cobalamin Uptake and Conversion: Comparison of Aquo/Hydroxocobalamin to Cyanocobalamin. Nutrients, 2024. Badanie in vitro na komórkach HeLa. DOI: 10.3390/nu16030378. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC10857013/
20. Vitamin B12: A Comprehensive Review of Natural vs Synthetic Forms of Consumption and Supplementation. Cureus, 2025 (autorzy niepodani). Przegląd narracyjny. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC12681447/
21. Hydroxocobalamin V. Prolonged Maintenance of High Vitamin B12 Blood Levels following a Short Course of Injections. Blood (badanie historyczne, kilka pacjentów; autorów i roku nie potwierdzono). https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0006497120627409

• Mayo Clinic. Vitamin B-12 (strona informacyjna instytucji klinicznej, bez badań). https://www.mayoclinic.org/drugs-supplements-vitamin-b12/art-20363663

Weryfikacja

Limit wywołań narzędzi wyczerpał się w trakcie weryfikacji. Dlatego tylko część twierdzeń udało się porównać ze źródłem.

• zgodne – [5] Niafar 2015: 29 badań, 8089 pacjentów, OR 2,45 (1,74–3,44), różnica średnich −65,8 pmol/l (−78,1 do −53,6); adres URL prowadzi do właściwej pracy.
• poprawione – [5] było „18 kohort, 11 RCT” oraz I² = 98% przy OR, jest 18 retrospektywnych kohort i 11 RCT; I² = 53% dotyczy OR (z niewielkim błędem publikacji), a I² = 98% różnicy średnich stężeń B12.
• zgodne – [9] Choudhury 2023: 25 badań, 2852 użytkowników IPP vs 28 070 niestosujących, OR 1,42 (1,16–1,73), I² = 54%.
• poprawione – [9] było „autorzy wcześniejszej wersji streszczenia”, jest wniosek autorów z abstraktu (OR zbyt niski, by jednoznacznie wskazywać na związek, przy istotnej heterogeniczności). Usunięto też niepotwierdzone stwierdzenia „większość badań nie wykazała różnicy w stężeniu B12” i „brak rejestracji w PROSPERO”. Zmieniono zapis autorów na „Choudhury A i in.”.
• poprawione – [10] było „autorzy niepodani; wyników nie odczytałem”, jest Parnham i Patient, Cureus 2025;17(8):e90038. Metaanaliza 6 badań (1587 vs 2272; 3 przekrojowe, 2 kohortowe, 1 RCT), SMD dla B12 0,01 (−0,14 do 0,16; p = 0,92), czyli brak różnicy. Zmieniono też wnioski dla IPP w treści i w micie.
• poprawione – [7] Chapman 2016: dane bibliograficzne potwierdzone (Diabetes Metab 42(5):316–327). Było „metaanaliza 4 RCT, B12 niższe o 57 pmol/l po 6 tyg.–3 mies.”, jest tylko opis tematu pracy, bo liczby nie dały się potwierdzić.
• nie do sprawdzenia – [6] Cureus 2022 (17 badań, 23,2% vs 17,4%, OR 2,95, zależność od czasu i dawki): potwierdzono tylko istnienie pracy i tytuł. Liczby usunięto, usunięto też zdanie o zaleceniu suplementacji przypisane autorom.
• nie do sprawdzenia – [8] ryzyko 4,6× (4–10 lat) i 9× (>10 lat): usunięto liczby. Nie potwierdzono też, że adres PMC11273170 prowadzi do tego przeglądu.
• nie do sprawdzenia – [1] Cochrane 2018, ok. 153 dorosłych; [2] Mazur 2025 (p = 0,485, I² > 80%, test Eggera); [3] Cochrane 2005 (643 ± 328 vs 306 ± 118 pg/ml, n = 18 vs 15); [3b] Favrat 2011 (n = 50, ΔMMA 0,13 (0,06–0,19), NNT 2,6); [4] AFP (RCT ze Szwajcarii, n = 37). Treść zostawiona bez zmian, bez ponownego otwarcia źródeł.
• nie do sprawdzenia – [11] Jarquin Campos 2020 (AUC 0,92/0,91/0,90/0,78; 0,93 vs 0,89 u kobiet ≥50 lat) i [12] NICE NG239 (liczba badań 7/6/4/4). Poprawiono tylko literówkę „mediana wieku” i dopisano czasopismo (Dis Markers).
• nie do sprawdzenia – [15] Bakaloudi 2021 (15 badań, 5031 uczestników, 0,24–0,49 µg/dobę), [17] Fernandes 2024 i [19] NIH ODS (500 µg → ok. 10 µg; RDA 2,4 µg; EFSA AI 4 µg). Poprawiono tylko sformułowanie „synteza z suplementów” na „B12 syntetyczna z suplementów”.