Zakupy: etykiety, Nutri-Score, ceny i tani zdrowy koszyk: pełny raport

Wniosek

Etykieta w UE ma ściśle określone elementy: obowiązkową tabelę wartości odżywczej na 100 g lub 100 ml, listę składników w kolejności od największej ilości w momencie użycia oraz wyróżnione alergeny [1]. Hasła takie jak „bez dodatku cukrów”, „lekki” czy „wysokobiałkowy” mają w prawie unijnym konkretne progi [2][3]; słowa „fit” w wykazie oświadczeń żywieniowych nie ma [2]. Nutri-Score jest dobrowolnym znakiem do porównywania produktów z tej samej grupy i nie jest wdrożony w Polsce jako obowiązek [5][11]. Przeglądy badań pokazują, że etykiety na froncie opakowań poprawiają zrozumienie, ale wpływ samego Nutri-Score na zakupy i zdrowie jest mały [6][7][8]. Najtańszą „zdrową” bazą w dostępnych danych są suche strączki i mrożonki, a marka własna sklepu nie jest gorsza pod względem składu od marki producenta [19][20][21][22][24]. Nie znalazłem rzetelnego badania kosztu zdrowego koszyka w Polsce (IŻŻ, NCEŻ) ani wiarygodnych cen za 100 g białka, więc kwot koszyka nie podaję.

Poziom dowodów

C.

• Zasady etykiet i oświadczeń: to przepisy prawa UE i wytyczne Komisji, a nie wyniki badań naukowych [1][2][3]. Liczby progów podaję z tekstu rozporządzenia z 2006 r.; załącznik później zmieniano i nie sprawdziłem tekstu ujednoliconego.
• Nutri-Score i znaki na froncie opakowań: przeglądy systematyczne i metaanaliza, część z oceną pewności „umiarkowana” (ogólnie dla znaków na froncie opakowań), ale dla samego Nutri-Score wnioski oparte głównie na badaniach w warunkach doświadczalnych [6][7][8]. Poziom B dla ogólnego kierunku, C dla Nutri-Score.
• Koszty, mrożonki, marki własne, żywność ekologiczna: badania przekrojowe z innych krajów (USA, Nowa Zelandia, Wielka Brytania, Włochy, Australia) i przegląd systematyczny żywności ekologicznej [19][20][22][24][27][28]. Wnioski o Polsce wyciągam tylko tam, gdzie mam polskie dane (GUS, ankieta) [17][18].
• Ograniczenia tego przeglądu: nie otworzyłem pełnych tekstów większości prac, a część liczb pochodzi z abstraktów. Nie znalazłem polskich wytycznych GIS ani NCEŻ o etykietach, cen koszyków IŻŻ/NCEŻ, szczegółowych cen z GUS (tabele cen detalicznych) ani polskich badań marnowania żywności; trzeba je uzupełnić przed publikacją. Nie sprawdziłem aktualnego stanowiska Ministerstwa Zdrowia o Nutri-Score na 2026 r.
• Powtórki z innych raportów: tolerancje wartości na etykiecie, ważenie i dokładność aplikacji (raport „Liczenie kalorii i ważenie”), żywność ultraprzetworzona i klasyfikacja NOVA (raport „Żywność ultraprzetworzona”), strączki i ich przygotowanie (raport „Strączki i zboża”), meal prep (raport „Meal prep”), błonnik (raport „Błonnik”). Tu tylko odsyłam.

Co mówią badania

Co musi być na etykiecie (rozporządzenie 1169/2011)

• Obowiązkowa informacja o wartości odżywczej obejmuje wartość energetyczną oraz ilość tłuszczu, kwasów tłuszczowych nasyconych, węglowodanów, cukrów, białka i soli. Błonnik jest dobrowolny [1].
• Wartości podaje się w przeliczeniu na 100 g lub 100 ml. Porcję można podać dodatkowo, o ile podana jest liczba porcji w opakowaniu, a użyta porcja jest wskazana obok tabeli [1]. Dlatego porównuj produkty według wartości na 100 g, a nie na porcję producenta.
• Lista składników obejmuje wszystkie składniki w kolejności malejącej według masy w momencie użycia przy wytwarzaniu produktu [1]. Pierwsze pozycje mają więc największy udział.
• Czternaście grup alergenów (m.in. zboża z glutenem, jaja, mleko, orzechy, soja, ryby, seler, gorczyca, sezam, łubin, siarczyny) musi być w liście składników wyróżnione czcionką, stylem lub kolorem tła; bez listy składników stosuje się słowo „zawiera” [1].
• Obowiązkowe dane mają być pisane czcionką o wysokości x co najmniej 1,2 mm, a na małych opakowaniach (największa powierzchnia poniżej 80 cm²) co najmniej 0,9 mm [1].
• Kalorie wylicza się z przeliczników: węglowodany i białko po 4 kcal/g, tłuszcz 9, alkohol 7, błonnik 2, poliole 2,4, kwasy organiczne 3 [1].
• Wartości na etykiecie są wartościami średnimi z analizy producenta lub z obliczeń [1]; dopuszczalne odchylenia opisuje raport „Liczenie kalorii i ważenie”.

Oświadczenia na opakowaniach (rozporządzenie 1924/2006) i ich progi

• Niska wartość energetyczna: nie więcej niż 40 kcal/100 g (stałe) lub 20 kcal/100 ml (płynne). Niski tłuszcz: nie więcej niż 3 g/100 g (stałe) lub 1,5 g/100 ml. Niska zawartość cukrów: nie więcej niż 5 g/100 g lub 2,5 g/100 ml. „Bez cukrów”: nie więcej niż 0,5 g cukrów/100 g lub 100 ml. „Bez tłuszczu”: nie więcej niż 0,5 g/100 g [2].
• „Bez dodatku cukrów”: nie wolno dodać cukrów prostych, dwucukrów ani innych środków spożywczych użytych dla właściwości słodzących. Jeśli produkt zawiera naturalnie występujące cukry, na etykiecie musi być napis „zawiera naturalnie występujące cukry” [2]. To oświadczenie nie oznacza więc braku cukru ani niskiej kaloryczności.
• „Źródło białka”: co najmniej 12% energii z białka; „wysoka zawartość białka”: co najmniej 20% energii z białka [2]. Próg dotyczy odsetka energii, a nie gramów w porcji.
• „Źródło błonnika”: co najmniej 3 g/100 g lub 1,5 g/100 kcal; „wysoka zawartość błonnika”: co najmniej 6 g/100 g lub 3 g/100 kcal [2].
• „Zmniejszona zawartość” (składnika) i „lekki”: zmniejszenie o co najmniej 30% względem podobnego produktu (dla sodu i soli 25%); przy „lekki” trzeba wskazać, co sprawia, że jest lekki; „super lekki” i „tak wiele jak” nie są dozwolone [2][3]. Porównanie musi dotyczyć produktów tej samej kategorii, a oświadczenie „zmniejszona zawartość” nie może być stosowane, gdy różnica nie ma znaczenia dla całej diety (przykład z wytycznych: tłuszcz w chlebie) [3].
• Oświadczenie „X% bez tłuszczu” jest zabronione [2].
• Słowa „fit” nie ma na liście oświadczeń żywieniowych w załączniku (wersja z 2006 r.) [2]. Nie znalazłem w źródłach interpretacji prawnej tego słowa.
• Przykład z Polski: w decyzji z 12 września 2016 r. Prezes UOKiK wymierzył sieci handlowej karę 500 zł za wprowadzenie do obrotu jednej partii wafli „Diet Nature”, które miały napis „bez dodatku cukrów” bez informacji „zawiera naturalnie występujące cukry”, informację „zawiera substancje słodzące” w niewłaściwym miejscu etykiety oraz brak wskazania źródła tłuszczu roślinnego; sieć nie kwestionowała zarzutów wobec wafli [4].

Typowe pułapki produktowe (dane spoza Polski, jeśli nie zaznaczono)

• Batony białkowe: analiza 1641 batonów z bazy OpenFoodFacts wykazała, że 81% miało ponad 20% energii z białka, więc mogło nosić napis „wysokobiałkowy”; w badaniu laboratoryjnym na 4 batonach strawność białka w batonie wynosiła 47–81%, a najlepsza jakość białka (ocena 61–62) dotyczyła batona z samym białkiem mleka [13]. Wysoka zawartość białka na etykiecie nie gwarantuje wysokiej jakości białka; badanie obejmowało tylko 4 batony.
• Jogurty smakowe: w przekrojowym badaniu 3724 produktów mlecznych z Australii, Anglii i RPA średnia zawartość cukrów w jogurtach wynosiła 11,5 g/100 g (zakres 0,1–22,6), a mniej niż 4% smakowych mleczy i jogurtów dostałoby zielony kolor w brytyjskiej skali świateł [14].
• Płatki śniadaniowe: w badaniu płatków dla dzieci w Wielkiej Brytanii i Ameryce Łacińskiej średnia zawartość cukru wynosiła 24,6 g (UK) i 31,5–34,6 (Gwatemala, Meksyk, Ekwador) [15]. W przeglądzie 485 płatków sprzedawanych w Sydney w 2024 r. płatki z dodatkiem białka miały medianę cukrów 15,6 g/100 g wobec 13,7 w płatkach bez dodatku białka i więcej sodu (120 vs 30 mg/100 g), a mediana oceny gwiazdkowej na froncie opakowania była taka sama (4,0) [32].
• Napoje słodzone w Polsce: po wprowadzeniu podatku od napojów słodzonych mediana cukru w napojach gazowanych spadła z 8,6 do 6,9 g/100 ml, a odsetek napojów z ponad 5 g cukru/100 ml spadł z 70,2% do 44,4% (198 napojów, 2020 vs 2021; porównanie bez grupy kontrolnej) [16]. Sprawdzaj więc cukier na 100 ml, a nie nazwę produktu.
• Korzystanie z etykiet: według badania w sześciu krajach europejskich (w tym w Polsce) tylko 16,8% kupujących szukało informacji o wartości odżywczej (wynik zbiorczy, bez osobnej liczby dla Polski) [12].

Nutri-Score

• Jak działa: ocena na 100 g lub 100 ml. Elementy ograniczane to energia, nasycone kwasy tłuszczowe, cukry, sól oraz substancje słodzące niebędące składnikami odżywczymi; elementy zachęcane to błonnik, białko oraz owoce, warzywa i rośliny strączkowe. Wynik to litery od A do E w skali kolorów od ciemnozielonego do ciemnopomarańczowego [5]. Źródło nie podaje punktacji ani progów dla liter.
• Status: dobrowolny znak, wprowadzony we Francji w 2017 r., zalecany także w Belgii, Szwajcarii, Niemczech, Hiszpanii, Holandii i Luksemburgu; zaktualizowany algorytm wszedł m.in. 1 stycznia 2024 r. (Niemcy, Belgia, Szwajcaria, Holandia) i 16 marca 2025 r. (Francja) [5].
• Polska: według artykułu Medycyny Praktycznej z 2022 r. (opartego na raporcie zespołu z Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego) Nutri-Score stosuje się w Polsce dobrowolnie, nie podjęto kroków prawnych, nie przeprowadzono polskiej walidacji ani oceny zgodności z polskimi zaleceniami, a w ankiecie 75 ekspertów 59% opowiedziało się za modyfikacją systemu, 75% uznało, że nie oddaje on pełnej wartości odżywczej, a 80%, że wybieranie samych produktów A i B nie gwarantuje zbilansowanej diety [11]. Ten sam artykuł podaje krytykę: system nie uwzględnia stopnia przetworzenia, a szacunkowo 26–52% wysoko przetworzonych produktów trafia do zielonych kategorii [11]. To opracowanie wtórne i opinie ekspertów, nie badanie z pomiarami.
• Skuteczność znaków na froncie opakowań ogólnie: przegląd 221 prac (Kelly 2024) wskazuje, że w porównaniu z brakiem znaku etykiety poprawiały zrozumienie jakości żywieniowej produktu, zdrowszy wybór i zakupy (pewność dowodów „umiarkowana”), a znaki interpretacyjne działały lepiej niż same liczby [6]. Przegląd i metaanaliza 14 badań (Croker 2020): w danych z badań doświadczalnych znaki zmniejszały średnio cukier w zakupach o 0,40 g/100 g i sód o ok. 24 mg/100 g, a wpływ na spożycie był ograniczony i niejednolity [8].
• Skuteczność samego Nutri-Score: przegląd systematyczny z 2025 r. (Muzzioli) nie znalazł dowodów, że poprawia wiedzę o żywieniu; wpływ na sposób jedzenia i zdrowie był nieistotny lub mały, zwłaszcza w badaniach w prawdziwych sklepach; zmiany w koszyku dotyczyły tylko tłuszczów nasyconych i sodu przy bardzo małych efektach, a kategorie C, D i E wydawały się nieskuteczne w zmianie zakupów; autorzy piszą, że oczekiwania wobec Nutri-Score „można zmniejszyć” [7]. W tej pracy toczy się polemika (list do redakcji i odpowiedź autorów), więc wniosków nie traktuj jako ostatecznych.
• Związek z chorobami: przegląd i metaanaliza prospektywnych badań kohortowych (8 analiz z 7 badań) dla wskaźnika żywności, na którym opiera się Nutri-Score (FSAm-NPS), znalazła niewielki, nieistotny statystycznie związek gorszego wyniku z umieralnością ogólną (współczynnik ryzyka 1,06 na 2 jednostki; 95% CI 0,99–1,13) oraz skłonność do wyższej zachorowalności na choroby serca i naczyń (1,08; 1,00–1,18) i nowotwory (1,09; 1,00–1,19) [9].
• Przegląd o reformulacji: znaki, które łatwo interpretować, skłaniały producentów do zmian składu, a polityki obowiązkowe dawały większe zmiany niż dobrowolne; dobrowolne znakowanie miało niską popularność i stosowano je głównie do zdrowszych produktów [10].
• Nutri-Score ocenia produkty według składu odżywczego, a nie stopnia przetworzenia: raport „Żywność ultraprzetworzona” opisuje klasyfikację NOVA, która patrzy na przetworzenie.

Ile wydajemy na jedzenie w Polsce (konkretne dane, nie koszt „zdrowej diety”)

• Według GUS w 2024 r. przeciętne miesięczne wydatki na osobę w gospodarstwach domowych wyniosły 1878 zł; wydatki na żywność i napoje bezalkoholowe stanowiły największą pozycję: 25,3% (o 1,9 punktu procentowego mniej niż w 2023 r.), a wykres w publikacji podaje dla ogółu ok. 476 zł na osobę miesięcznie. Wydatki na żywność wzrosły nominalnie o 6,9%, a wydatki ogółem o 14,8% [17].
• W 20% osób o najniższych dochodach żywność oraz mieszkanie i energia pochłaniały razem 50,7% wydatków, a w 20% o najwyższych dochodach 36,9% [17].
• W reprezentatywnej ankiecie telefonicznej 2000 dorosłych Polaków (2023) 43% osób wskazało koszt zdrowej żywności jako główną barierę zdrowego odżywiania [18].
• Nie znalazłem polskiego badania, które wycenia koszyk zgodny z zaleceniami (IŻŻ, NCEŻ), ani przeglądów cen za 100 g białka.

Co jest tanie (dane spoza Polski, z podanym rokiem)

• Nowa Zelandia (ceny z 2019 r.): suche rośliny strączkowe kosztowały średnio 0,30 NZ$ za 100 g (odchylenie 0,16), a mięsne zamienniki dla wegan 2,57 NZ$ za 100 g [19]. To cena produktu, a nie białka.
• USA (ceny z 2013 r., Departament Rolnictwa USDA): do spełnienia zaleceń o owocach i warzywach wystarczyło 2,10–2,60 USD dziennie. Najtańsze były ziemniaki (0,18 USD za ekwiwalent szklanki), arbuz, suche fasole pinto (0,19) i zagęszczony sok jabłkowy; nie ma jednej najtańszej formy: mrożone maliny i konserwowa kukurydza kosztowały mniej niż świeże, ale świeża marchew i jabłka były tańsze niż mrożone lub w puszce [20]. W zestawieniu z cen 2016 r. suche fasole pinto (0,17 USD) były najtańsze ze 92 warzyw [21].
• Mrożonki: w laboratoryjnym porównaniu 8 owoców i warzyw zawartość witamin w mrożonych była porównywalna ze świeżymi, a czasem wyższa; β-karoten spadał w niektórych (np. marchew, groszek, szpinak); dla składników mineralnych i błonnika większość produktów nie różniła się istotnie [22][23]. Badanie nie dotyczyło cen.
• Marki własne sklepów: w Wielkiej Brytanii (32 produkty, 2010 i 2012 r.) koszyk marek własnych był tańszy w przeliczeniu na energię, a jakość żywieniowa nie różniła się od marek producenta [24]. We Włoszech (3775 produktów zbożowych) różnice między markami własnymi i producentów były niewielkie i niespójne (np. marki producentów miały więcej tłuszczu), bez różnic w cukrze i energii [25]. W Australii 54% marek własnych gotowych dań z lodówki oceniono jako niezdrowe, a 94% jako ultraprzetworzone [26], więc „marka własna” nie znaczy ani zdrowsza, ani gorsza.
• Żywność ekologiczna: przegląd systematyczny (Smith-Spangler 2012; 17 badań na ludziach, 223 badania składu) nie znalazł mocnych dowodów na wyższą wartość odżywczą; produkty ekologiczne rzadziej miały wykrywalne pozostałości pestycydów (różnica 30 punktów procentowych w odsetku), ale różnice w przekraczaniu norm były małe, a bakterie oporne na 3 lub więcej antybiotyków rzadziej występowały w ekologicznym kurczaku i wieprzowinie [27]. Przegląd z 2009 r. (Dangour) nie wykazał różnic jakości odżywczej poza azotem (więcej w konwencjonalnych) i fosforem oraz kwasowością (więcej w ekologicznych) [28].

Marnowanie żywności i planowanie zakupów

• W UE w 2024 r. marnowano średnio 129 kg żywności na mieszkańca, z czego ok. 53% (69 kg) w gospodarstwach domowych [29]. Polskiej liczby nie udało mi się odczytać.
• Przegląd systematyczny 42 prac (Aloysius 2023) o resztkach w domach wskazuje, że przyczyny marnowania są psychologiczne i związane ze stylem życia oraz umiejętnościami kuchennymi; autorzy uznają ograniczanie resztek i planowanie posiłków za priorytet, ale w streszczeniu nie ma liczb o skuteczności list zakupów [30]. Nie znalazłem badań kontrolowanych o wpływie listy zakupów na marnowanie.

Co powinno być na talerzu (podstawa do listy zakupów)

• Według Narodowego Centrum Edukacji Żywieniowej: połowa talerza to warzywa i owoce (z przewagą warzyw), jedna czwarta produkty zbożowe (głównie pełnoziarniste), jedna czwarta produkty białkowe (ryby, jaja, rośliny strączkowe, nabiał, orzechy, mniej chudego mięsa); do tego niewielka ilość tłuszczów roślinnych, mniej soli, cukru i wysoko przetworzonej żywności [31].
• Ilość białka dla osoby trenującej siłowo: patrz raport „Białko – ile”.

Zalecenia praktyczne

Jak czytać etykietę

1. Porównuj produkty według tabeli „na 100 g” (lub 100 ml), nie według porcji producenta [1]. Sprawdź, ile porcji ma opakowanie, bo porcja bywa mniejsza niż to, co zwykle zjadasz [1].
2. Przeczytaj pierwsze 3–5 pozycji listy składników: kolejność wynika z masy, więc to one tworzą produkt [1]. Długa lista z dodatkami i słodzikami wskazuje na produkt wysoko przetworzony (patrz raport „Żywność ultraprzetworzona”).
3. W tabeli patrz na cukry, tłuszcze nasycone, sól, białko i (jeśli podany) błonnik; kalorie licz zgodnie z przelicznikami UE [1].
4. Nie ufaj samym hasłom. „Bez dodatku cukrów” nie znaczy „bez cukru” ani „niskokalorycznie”; produkt może mieć dużo naturalnych cukrów lub słodzików [2][4]. „Lekki” znaczy co najmniej 30% mniej wskazanego składnika w porównaniu z podobnym produktem, nie „mało kalorii” [2][3]. „Wysokobiałkowy” oznacza tylko co najmniej 20% energii z białka, a jakość białka w batonach bywa niska [2][13]. „Fit” nie jest oświadczeniem o ustalonych kryteriach [2].
5. Szukaj alergenów w wyróżnionych pozycjach listy składników albo po słowie „zawiera” [1].
6. Nutri-Score traktuj jako szybkie narzędzie do porównania podobnych produktów (np. dwóch płatków), a nie ocenę całej diety; nie zastępuje czytania składu i nie mierzy przetworzenia [5][7][11].
7. Jeśli czytasz etykiety rzadko, zacznij od jednego produktu tygodniowo: według badania w sześciu krajach większość kupujących tego nie robi [12].

Jak taniej, nie tracąc na jakości (dane spoza Polski, ceny zależą od kraju i roku) 8. Opieraj dietę na suchych strączkach, które w analizach cen w Nowej Zelandii i w USA wypadały najtaniej [19][20][21]. Jak je przygotować, opisuje raport „Strączki i zboża”. 9. Kupuj mrożone warzywa i owoce, gdy są tańsze niż świeże: pod względem witamin i większości składników mineralnych są porównywalne ze świeżymi [22][23]. Ceny porównuj sam, bo żadna forma nie jest zawsze najtańsza [20]. 10. Porównuj ceny marek własnych i marek producentów po tabeli wartości odżywczej: skład bywa podobny, a koszt niższy [24][25]; nie zakładaj, że marka własna jest zdrowsza lub gorsza [26]. 11. Żywność ekologiczna nie ma w badaniach udowodnionej wyższej wartości odżywczej [27][28]. Wybór ekologicznych produktów jest sprawą zmniejszenia pozostałości pestycydów i preferencji, a nie głównego sposobu poprawy diety. Cena ekologicznych produktów nie była tu analizowana. 12. Policz koszt porcji białka z etykiety: cena za 100 g produktu ÷ gramy białka w 100 g × 100 daje koszt 100 g białka (obliczenie własne). Ceny z bieżącego tygodnia wpisz sam; nie znalazłem polskich cen, które mógłbym tu podać. Białko ze strączków, jaj i nabiału porównuj z mięsem i odżywkami tą metodą. 13. Planuj tygodniowy jadłospis i listę zakupów, a kupuj w ilościach, które wykorzystasz: w UE ponad połowa marnowanej żywności pochodzi z gospodarstw domowych [29]. Dowodów na skuteczność samej listy zakupów nie znalazłem; to praktyka.

Podstawowa lista na tydzień dla osoby trenującej (praktyka; ilości zależą od zapotrzebowania, nie z badań) 14. Wybieraj według talerza z NCEŻ [31]: połowa warzyw i owoców, ćwierć produktów pełnoziarnistych, ćwierć białka.

• Warzywa i owoce: sezonowe świeże oraz mrożonki, pomidory z puszki.
• Zboża: płatki owsiane, kasze, brązowy ryż lub ryż, makaron i pieczywo pełnoziarniste.
• Białko: jaja, suche strączki i fasola z puszki, nabiał (jogurt naturalny, twaróg), ryby (także z puszki), drób i chude mięso.
• Tłuszcze i dodatki: oliwa lub olej rzepakowy, orzechy i pestki, przyprawy.

15. Ilość białka ustal według raportu „Białko – ile” i podziel przez białko w 100 g wybranych produktów z etykiet; przykład dla 80 kg masy ciała podaje raport „Meal prep”.

Formy i porównania

Progi popularnych oświadczeń (rozporządzenie 1924/2006, tekst z 2006 r.) [2]

Nutri-Score: co mierzy i czego nie mierzy [5][7][11]

Bezpieczeństwo, skutki uboczne i interakcje

• Alergie: przy alergii pokarmowej czytaj listę składników przy każdym zakupie, nawet znanego produktu, bo skład się zmienia; alergeny są wyróżnione w składzie [1]. Ostrzeżenia typu „może zawierać śladowe ilości” nie omawiałem.
• Cukrzyca, choroby nerek, nadciśnienie, ciąża, karmienie piersią, dieta leczona przez lekarza: wybory według etykiety (cukry, sól, białko) uzgodnij z lekarzem lub dietetykiem. Aplikacja nie zastępuje porady lekarza ani dietetyka.
• Zaburzenia odżywiania: obsesyjne czytanie etykiet i liczenie, lęk przed produktami „złymi” lub poczucie winy po zakupach to sygnały, by porozmawiać z psychologiem lub lekarzem (patrz raport „Liczenie kalorii i ważenie”).
• Czerwone flagi: niezamierzona utrata masy ciała, objawy alergii po jedzeniu (obrzęk ust lub gardła, duszność, pokrzywka) wymagają pilnej pomocy medycznej.

Mity

• „Bez dodatku cukrów to bez cukru.” Nie: oznacza tylko brak dodanych cukrów i substancji słodzących, a produkt może zawierać naturalne cukry (musi o tym informować napis) [2][4].
• „Lekki znaczy mało kalorii.” „Lekki” wymaga co najmniej 30% mniej wskazanego składnika niż w podobnym produkcie i podania, o jaki składnik chodzi; nie dotyczy to automatycznie energii [2][3].
• „Wysokobiałkowy baton to dobre źródło białka.” Napis oznacza tylko co najmniej 20% energii z białka; w badaniu laboratoryjnym jakość i strawność białka w batonach były niskie [2][13].
• „Fit znaczy zdrowe.” To nie jest oświadczenie o określonych kryteriach w wykazie rozporządzenia [2].
• „Nutri-Score A to zdrowy produkt, a E to zakazany.” Ocena opiera się na składzie na 100 g w obrębie podobnych produktów, nie uwzględnia przetworzenia i ma w badaniach mały wpływ na zakupy [7][11].
• „Kolejność składników jest przypadkowa.” Jest z mocy prawa malejąca według masy w chwili użycia [1].
• „Zdrowe jedzenie musi być drogie.” Dane o cenach z USA i Nowej Zelandii pokazują, że suche strączki są jedną z najtańszych pozycji, a mrożonki bywają tańsze od świeżych [19][20][21]; w Polsce 43% badanych uważa jednak koszt za główną barierę [18]. Brak polskiego badania kosztu koszyka.
• „Żywność ekologiczna jest zdrowsza.” Przeglądy nie znalazły mocnych dowodów wyższej wartości odżywczej [27][28].
• „Marka własna jest gorsza.” W porównaniach z Wielkiej Brytanii i Włoch skład był podobny lub bez spójnych różnic [24][25].

Źródła

1. Parlament Europejski i Rada. Rozporządzenie (UE) nr 1169/2011 z dnia 25 października 2011 r. w sprawie przekazywania konsumentom informacji na temat żywności (Dz.U. UE L 304 z 22.11.2011, s. 18; art. 13, 18, 21, 30–35, załączniki II i XIV). Akt prawny. https://www.inforlex.pl/download/akty_pdf,E0L,2011,304,18.pdf
2. Parlament Europejski i Rada. Rozporządzenie (WE) nr 1924/2006 z dnia 20 grudnia 2006 r. w sprawie oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych dotyczących żywności (Dz.U. UE L 404 z 30.12.2006, s. 9; załącznik: oświadczenia żywieniowe i warunki ich stosowania). Akt prawny, tekst pierwotny; późniejsze zmiany załącznika nie zostały sprawdzone. https://www.inforlex.pl/download/akty_pdf,E0L,2006,404,9.pdf
3. Stały Komitet ds. Łańcucha Żywnościowego i Zdrowia Zwierząt (Komisja Europejska). Wskazówki dotyczące wdrażania rozporządzenia nr 1924/2006, 14 grudnia 2007 (oświadczenia porównawcze, „lekki”). Wytyczne instytucji. https://www.gov.pl/attachment/a3a87a04-f298-4e51-977c-24c980e3ee8e
4. Prezes UOKiK. Decyzja DIH-1/80/2016 z dnia 12 września 2016 r. (kara 500 zł dla sieci handlowej za oznakowanie wafli „Diet Nature” z oświadczeniem „bez dodatku cukrów”). Decyzja administracyjna. https://decyzje.uokik.gov.pl/bp/dec_prez.nsf/43104c28a7a1be23c1257eac006d8dd4/4ce69f636c9b0c95c1258080005928b4/$FILE/Decyzja%20DIH-1-80-2016%20-%20czekoladowe%20(dla%20BP).pdf
5. Santé publique France. Nutri-Score (opis algorytmu, status, kraje, daty aktualizacji; strona zaktualizowana 6.11.2025). Strona instytucji. http://www.santepubliquefrance.fr/nutri-score
6. Kelly B i in. Potential effectiveness of front-of-pack labels for improving population diets (tytuł w przybliżeniu). Annual Review of Nutrition 2024. Przegląd systematyczny (221 prac, metodyka Cochrane, GRADE). https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38857543/
7. Muzzioli L i in. A systematic review of the Nutri-Score label's effectiveness on nutrition literacy, food choices, health, and dietary-pattern adherence. Nutrition 2025;140:112880 (z polemiką: list do redakcji i odpowiedź autorów, Nutrition 2026;143:113010 i 113012). Przegląd systematyczny. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40712552/
8. Croker H i in. Objectively measured consumption and purchasing outcomes of front-of-pack labelling schemes (tytuł w przybliżeniu). Journal of Human Nutrition and Dietetics 2020. Metaanaliza (14 badań). https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32364292/
9. Montericcio A i in. Nutrient-profile indices behind front-of-pack labels and health outcomes (tytuł w przybliżeniu). American Journal of Clinical Nutrition 2024. Metaanaliza badań kohortowych. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38145705/
10. Ganderats-Fuentes M i in. Front-of-package labeling and its influence on food industry practices (tytuł w przybliżeniu). Nutrients 2023. Przegląd systematyczny (39 prac). https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37299593/
11. Medycyna Praktyczna / Warszawski Uniwersytet Medyczny. Znakowanie produktów wartością odżywczą (opracowanie raportu zespołu WUM, ankieta 75 ekspertów), 29.12.2022. Artykuł prasowy (źródło wtórne). https://www.mp.pl/pacjent/dieta/aktualnosci/314014,znakowanie-produktow-wartoscia-odzywcza
12. Grunert KG i in. Use and understanding of nutrition information on food labels in six European countries. Zeitschrift für Gesundheitswissenschaften 2010. Badanie obserwacyjne (w tym Polska). https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21124644/
13. Tormási J i in. Evaluation of protein quantity and protein nutritional quality of protein bars with different protein sources. Scientific Reports 2025. Analiza 1641 batonów z bazy oraz badanie laboratoryjne na 4 batonach. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40102582/
14. Coyle DH i in. Variations in Sugar Content of Flavored Milks and Yogurts: A Cross-Sectional Study across 3 Countries. Current Developments in Nutrition 2019;3(6):nzz060. Badanie przekrojowe (3724 produkty). https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31187086/
15. Garcia AL i in. Sugar Content and Nutritional Quality of Child Orientated Ready to Eat Cereals and Yoghurts in the UK and Latin America. Nutrients 2020;12(3):856. Badanie przekrojowe (262 produkty). https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32210128/
16. Wierzejska RE. The Impact of the Sweetened Beverages Tax on Their Reformulation in Poland. International Journal of Environmental Research and Public Health 2022. Porównanie przed i po (198 napojów). https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36361345/
17. Główny Urząd Statystyczny. Budżety gospodarstw domowych w 2024 r. / Household Budget Survey in 2024. Warszawa 2025. Raport statystyczny. https://stat.gov.pl/files/gfx/portalinformacyjny/en/defaultaktualnosci/3305/2/20/1/house_hold_budget_survey_2024_2.pdf
18. Domosławska-Żylińska K, Łopatek M, Krysińska-Pisarek M, Sugay L. Barriers to Adherence to Healthy Diet and Recommended Physical Activity Perceived by the Polish Population. Journal of Clinical Medicine 2023. Badanie ankietowe (n = 2000). https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38202029/
19. Young L, Mackay S, Bradbury KE. Nutrient content and cost of canned and dried legumes and plant-based meat analogues available in New Zealand supermarkets. Nutrition & Dietetics 2023;80(5):472–483. Badanie przekrojowe (201 produktów, ceny z 2019 r.). https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37545013/
20. Stewart H (USDA Economic Research Service). Fruit and vegetable recommendations can be met for $2.10 to $2.60 per day. Amber Waves, 7.03.2016 (ceny detaliczne z 2013 r.). Opracowanie instytucji. https://ers.usda.gov/amber-waves/2016/march/fruit-and-vegetable-recommendations-can-be-met-for-2-10-to-2-60-per-day
21. USDA Economic Research Service. Vegetable costs range from 17 cents to $2.47 per cup equivalent. Charts of Note, 21.08.2018 (ceny z 2016 r., 92 produkty). Opracowanie instytucji. https://ers.usda.gov/data-products/charts-of-note/89869
22. Bouzari A, Holstege D, Barrett DM. Vitamin retention in eight fruits and vegetables: a comparison of refrigerated and frozen storage. Journal of Agricultural and Food Chemistry 2015;63(3):957–962. Badanie laboratoryjne. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25526594/
23. Bouzari A, Holstege D, Barrett DM. Mineral, fiber, and total phenolic retention in eight fruits and vegetables: a comparison of refrigerated and frozen storage. Journal of Agricultural and Food Chemistry 2015;63(3):951–956. Badanie laboratoryjne. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25525668/
24. Faulkner GP, Livingstone MB, McCaffrey TA, Kerr MA. Supermarket own brand foods: lower in energy cost but similar in nutritional quality to their market brand alternatives. Journal of Human Nutrition and Dietetics 2014. Porównanie koszyków (32 produkty, Wielka Brytania). https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24303957/
25. Angelino D, Del Bo' C, Pellegrini N, Martini D. Comparison of the Nutritional Quality of Branded and Private-Label Food Products Sold in Italy… (tytuł skrócony). Frontiers in Nutrition 2021. Badanie przekrojowe (3775 produktów). https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34179056/
26. Pulker CE, Farquhar HR, Pollard CM, Scott JA. The nutritional quality of supermarket own brand chilled convenience foods… (tytuł skrócony). Public Health Nutrition 2020. Badanie przekrojowe (291 produktów, Australia). https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32657266/
27. Smith-Spangler C i in. Are organic foods safer or healthier than conventional alternatives? A systematic review. Annals of Internal Medicine 2012;157(5):348–366. Przegląd systematyczny. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22944875/
28. Dangour AD i in. Nutritional quality of organic foods: a systematic review. American Journal of Clinical Nutrition 2009;90(3):680–685. Przegląd systematyczny (162 badania). https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19640946/
29. Eurostat. Food waste and food waste prevention – estimates (dane za 2024 r.). Opracowanie instytucji. https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=Food_waste_and_food_waste_prevention_-_estimates
30. Aloysius N, Ananda J, Mitsis A, Pearson D. Why people are bad at leftover food management? A systematic literature review and a framework to analyze household leftover food waste generation behavior. Appetite 2023;186:106577. Przegląd systematyczny (42 prace). https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37121486/
31. Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej (NIZP-PZH). Talerz Zdrowego Żywienia (opublikowano 24.05.2021, aktualizacja 13.08.2025). Zalecenia instytucji. https://ncez.pzh.gov.pl/abc-zywienia/talerz-zdrowego-zywienia/
32. Keaney M, Jones A, Maganja D, Barrett EM. Protein-enriched breakfast cereals receive similar Health Star Ratings despite higher sugar and sodium content. Public Health 2025;248:105968. Badanie przekrojowe (485 produktów, Sydney, 2024). https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/41058425/