Na doraźną zgagę najlepiej wspierają dowody leki: leki zobojętniające i alginiany działają szybko, ale krótko, a przy częstej zgadze najskuteczniejsze są inhibitory pompy protonowej (omeprazol, pantoprazol, esomeprazol) w kuracji zwykle do 14 dni. Domowe sposoby mają słabe dowody albo żadnych, a soda oczyszczona w nadmiarze bywa niebezpieczna; objawy alarmowe wymagają lekarza.
Umiarkowane dowody: kilka badań randomizowanych albo niejednoznaczne metaanalizy. Jak oceniamy badania
Przy częstej zgadze inhibitory pompy protonowej (omeprazol, pantoprazol, esomeprazol) działają lepiej niż placebo i skuteczniej niż blokery H2 (famotydyna): zbiorcza analiza 34 badań z losowym przydziałem (1314 osób) wskazuje, że IPP skuteczniej niż blokery H2 uśmierzają zgagę; blokery H2 też są lepsze od placebo.
Leki zobojętniające i alginiany działają szybko, ale krótko, i służą tylko do doraźnego łagodzenia objawów. Alginiany wypadły lepiej niż placebo lub leki zobojętniające w zbiorczej analizie 14 badań (2095 osób), ale nowsza analiza 10 prac nie wykazała istotnej różnicy po połączeniu wyników; w badaniu 424 osób przez 7 dni istotną poprawę miało 47,8% osób na alginianie z lekiem zobojętniającym wobec 33,2% na placebo. Wobec inhibitorów pompy protonowej przewagi alginianów nie wykazano.
Omeprazol 20,6 mg bez recepty w dwóch identycznych badaniach (zgaga co najmniej 2 dni w tygodniu, 14 poranków): po pierwszej dawce ok. połowa osób zgłosiła brak zgagi w ciągu doby, a ponad 80% najwyżej łagodną zgagę; obie dawki były lepsze od placebo. Badania miały wesprzeć rejestrację preparatu, finansowanie nie jest podane.
Pora względem posiłku zależy od preparatu. Wytyczne amerykańskie zalecają inhibitor pompy protonowej 30–60 minut przed posiłkiem, nie przed snem. Ulotki różnią się: pantoprazol przed posiłkiem, omeprazol rano (kapsułka 10 mg: najlepiej z posiłkiem), esomeprazol o dowolnej porze; dlatego obowiązuje ulotka swojego preparatu, a w razie wątpliwości pytaj farmaceutę.
Czas samoleczenia jest ograniczony: omeprazol 14 dni, esomeprazol do 2 tygodni, famotydyna do 2 tygodni, pantoprazol bez lekarza najwyżej 4 tygodnie (lekarz po 2 tygodniach bez poprawy), alginian i tabletki z węglanem wapnia: po 7 dniach bez poprawy do lekarza. Leczenie zgagi lub niestrawności przez 4 tygodnie lub dłużej wymaga lekarza.
Famotydyna zmniejsza wydzielanie kwasu w ok. 30 minut i działa do 12 godzin, ale przy powtarzanym stosowaniu słabnie. Jest przeciwwskazana przy niewydolności nerek, w ciąży jej nie zaleca się, a przyjmuje się ją na 1–2 godziny przed lekiem zobojętniającym.
W ciąży po zmianie stylu życia pierwszym wyborem są leki zobojętniające lub alginiany (wytyczne NICE, ACG). W małych badaniach leki zobojętniające dawały całkowite ustąpienie zgagi częściej niż placebo lub brak leczenia. Pantoprazol bez recepty jest w ciąży przeciwwskazany, famotydyny nie zaleca się, a decyzje o inhibitorach pompy protonowej podejmuje lekarz prowadzący.
Guma do żucia po posiłku: 31 osób, bezcukrowa guma żuta przez pół godziny skróciła czas kwaśnego odczynu w przełyku z mediany 5,7% do 3,6% w ciągu 2 godzin; u 10 zdrowych osób żucie podwoiło ślinienie. Są to małe badania i krótki efekt, nie ma dużych badań na objawach.
Aloes i lukrecja: po jednym małym badaniu z konkretnym preparatem. Syrop aloesowy o ustalonej zawartości (79 osób, 4 tygodnie, bez placebo) zmniejszył częstość objawów i był dobrze tolerowany. Wyciąg z lukrecji pozbawiony glicyryzyny (200 osób, 28 dni) w porównaniu z placebo poprawił jakość życia i szybciej łagodził zgagę. Nie przenosi się to na sok aloesowy ani na zwykłą lukrecję z glicyryzyną, która powoduje zaburzenia elektrolitów i nadciśnienie.
Melatonina i probiotyki: melatonina w jednym badaniu 36 osób poprawiała objawy, ale omeprazol sam działał lepiej; w drugim (78 osób) melatonina 3 mg pod język jako dodatek do omeprazolu 20 mg dawała więcej poprawy niż omeprazol z placebo. Przegląd 13 badań probiotyków (część niskiej jakości) nie dał pewnych wniosków. Żadne z nich nie zastępuje leków.
Objawy w gardle (chrypka, chrząkanie, kaszel) nie oznaczają jeszcze refluksu. Zbiorcza analiza 14 badań (815 osób) pokazała, że kaszel i chrypka po inhibitorach pompy protonowej nie poprawiły się istotnie, przy silnym efekcie placebo; druga analiza (370 osób) też nie wykazała istotnej poprawy. Wytyczne radzą najpierw wykluczyć inne przyczyny i zbadać krtań; chrypka, która nie mija w 4 tygodnie, wymaga laryngoskopii.
Soda oczyszczona, ocet jabłkowy, mleko i woda alkaliczna: nie znaleziono badań z losowym przydziałem u osób ze zgagą. Przegląd z 2025 roku ocenia ocet jabłkowy, herbaty, suplementy i probiotyki jako „dowody niewystarczające”. Nadmiar sody oczyszczonej opisano jako przyczynę ciężkiej zasadowicy i nadmiaru sodu we krwi, a duże jednorazowe dawki często kończyły się pęknięciem żołądka.
Na rzadką zgagę leki zobojętniające i alginiany działają szybko, ale krótko. Przy częstej zgadze (w badaniach co najmniej 2 dni w tygodniu) najlepiej wypadają inhibitory pompy protonowej: omeprazol, pantoprazol, esomeprazol, w kuracji zwykle do 14 dni (pantoprazol bez lekarza najwyżej 4 tygodnie). Blokery H2 (famotydyna) są od nich słabsze. Czytaj ulotkę swojego preparatu, bo to, czy lek jest bez recepty, zależy od konkretnego produktu.
Leki zobojętniające neutralizują kwas, który już cofnął się do przełyku, i dają krótką ulgę. Alginiany tworzą po posiłku gęstą żelową „tratwę” u wpustu żołądka. Famotydyna (bloker H2) zmniejsza wydzielanie kwasu w ok. 30 minut i działa do 12 godzin, ale słabnie przy powtarzaniu. Inhibitory pompy protonowej, jak omeprazol, są najskuteczniejsze przy częstych objawach i działają w pełni po kilku dniach.
Bez recepty omeprazol bierze się raz na dobę przez 14 dni, a kuracja kończy się po ustąpieniu dolegliwości. Jeśli leki na zgagę są potrzebne od 4 tygodni lub dłużej albo objawy wracają, trzeba iść do lekarza; nie bierze się go też zapobiegawczo. Leczenie inhibitorem pompy protonowej przez co najmniej 3 miesiące wiąże się z ryzykiem ciężkiego niedoboru magnezu. Czytaj ulotkę swojego preparatu.
Pantoprazol 20 mg bez recepty bierze się raz na dobę, w jednej tabletce połykanej w całości przed posiłkiem. Ulga może pojawić się po ok. dobie, a pełne ustąpienie zgagi może wymagać 7 dni. Bez konsultacji z lekarzem nie dłużej niż 4 tygodnie, a gdy po 2 tygodniach nie ma poprawy, idź do lekarza. Wytyczne amerykańskie zalecają inhibitory pompy protonowej 30–60 minut przed posiłkiem, nie przed snem. W ciąży ten lek jest przeciwwskazany.
Ulotka kapsułki 20 mg: raz na dobę rano, kapsułka połykana w całości, z pół szklanką wody. Ulotka kapsułki 10 mg: rano, najlepiej razem z posiłkiem. Wytyczne amerykańskie zalecają inhibitor pompy protonowej 30–60 minut przed posiłkiem, nie przed snem. Ponieważ zalecenia się różnią, kieruj się ulotką swojego preparatu i w razie wątpliwości zapytaj farmaceutę.
Esomeprazol 20 mg bierze się raz na dobę, najwyżej do 2 tygodni. Poprawa może wymagać 2–3 dni. Ulotka produktu z unijnego pozwolenia dopuszcza przyjęcie o dowolnej porze dnia, z posiłkiem albo na pusty żołądek. Jeśli objawy nie ustąpią w ciągu 2 tygodni nieprzerwanego leczenia, idź do lekarza.
