Zgaga: leki bez recepty i domowe sposoby: pełny raport

Wniosek

Na doraźną zgagę dowody najlepiej wspierają leki. Preparaty zobojętniające kwas i alginiany działają szybko, ale krótko (alginiany wypadają w badaniach lepiej niż placebo, choć dwie zbiorcze analizy wielu badań nie są ze sobą zgodne). Inhibitory pompy protonowej (IPP, np. omeprazol 20 mg w 14-dniowej kuracji) działają skuteczniej niż blokery H2 (famotydyna) i niż placebo przy częstej zgadze [2,5,6,7,9]. Domowe sposoby mają słabe dowody: sensowne dane są tylko dla gumy do żucia po posiłku (małe badania, krótki efekt) oraz pojedyncze małe badania aloesu i wyciągu z lukrecji; dla octu jabłkowego, mleka i wody alkalicznej nie znalazłem badań u ludzi w zgadze, a sodę oczyszczoną w nadmiarze opisano jako przyczynę ciężkich zatruć [11,12,13,14,17,39,40]. Przy objawach w gardle (chrypka, chrząkanie, kaszel) leki na refluks nie mają pewnych dowodów skuteczności i wytyczne radzą najpierw zbadać krtań, a w ciąży pierwszym wyborem są leki zobojętniające lub alginiany [3,21,22,23,25]. Samoleczenie bez recepty ma granice: zwykle 14 dni, a objawy alarmowe (trudności w połykaniu, chudnięcie, krwawienie, uporczywe wymioty, nowe objawy po 55. roku życia, ból w klatce piersiowej) wymagają lekarza [4,31,32,33,35].

Dieta, masa ciała, uniesienie wezgłowia i pora ostatniego posiłku są opisane w karcie „Refluks i dieta” (zob. raport refluks-dieta); tu ich nie powtarzam.

Poziom dowodów

B. Ocena zbiorcza; poziom różni się w zależności od interwencji:

• A: IPP skuteczniejsze od blokerów H2 i od placebo w zgadze (zbiorcza analiza 34 badań z losowym przydziałem, 1314 osób, wyszukiwanie do listopada 2011; według Cochrane) [5].
• B: alginiany vs placebo lub leki zobojętniające (jedna zbiorcza analiza 14 badań wyszła na korzyść alginianów, druga, nowsza, nie wykazała istotnej różnicy w łączeniu wyników; jedno duże badanie 424 osób na korzyść) [7,8,9]; leki zobojętniające i alginiany w ciąży (małe badania, wytyczne NICE) [3,26,29]; 14-dniowa kuracja omeprazolem 20 mg bez recepty (badania wspierające rejestrację preparatu, abstrakt nie podaje finansowania) [6].
• C: guma do żucia po posiłku (31 osób, porównanie dwóch posiłków u tych samych osób, plus 2 mniejsze badania) [12,13,14]; melatonina (jedna próba 36 osób bez dobrego opisu, jedno badanie 78 osób w połączeniu z omeprazolem) [15,16]; aloes (jedno małe badanie pilotażowe, 79 osób, bez placebo) [40]; wyciąg z lukrecji pozbawiony glicyryzyny (jedno badanie 200 osób, jeden konkretny preparat) [39]; probiotyki (przegląd 13 badań, część niskiej jakości) [18]; IPP przy objawach w gardle (zbiorcze analizy sprzeczne) [19,20].
• D/brak badań: ocet jabłkowy, mleko, woda alkaliczna, soda oczyszczona jako lek na zgagę: nie znalazłem badań z losowym przydziałem u ludzi w zgadze; przegląd 2025 ocenia ocet jabłkowy, herbaty, suplementy i probiotyki jako „dowody niewystarczające” [11].

Ograniczenia przeglądu:

• Abstrakty prac sprawdzałem przez Europe PMC; pełny tekst wytycznych ACG 2022 przez bazę NCBI (PMC8754510); wytyczne NICE (CG184, NG201, NG12) na stronie instytucji; dokumenty produktowe EMA w polskiej wersji z oficjalnej strony agencji; charakterystyki produktów leczniczych (ChPL) i ulotki z Rejestru Produktów Leczniczych (rejestry.ezdrowie.gov.pl), a trzy ChPL z kopii u producenta lub na leki.pl (Polprazol Acidcontrol, Manti Extra, Gaviscon).
• Dostępność bez recepty: pole „kategoria dostępności” w rejestrze jest dla mnie niedostępne (szczegóły produktu zwracają odmowę dostępu). Status potwierdziłem inaczej: (a) dla pantoprazolu 20 mg i esomeprazolu 20 mg z centralnego pozwolenia UE w Aneksie II dokumentu EMA stoi „Produkt leczniczy wydawany bez recepty” [41,42]; (b) dla omeprazolu 20 mg w ulotce z rejestru stoi „Lek ten jest dostępny bez recepty” [43]; (c) dla pozostałych preparatów na kartach bazy Medycyna Praktyczna [44–50], czyli źródle wtórnym, które może się różnić od rejestru w konkretnym opakowaniu. Ta sama substancja w innym preparacie bywa na receptę (np. omeprazol 20 mg w kapsułce innego produktu tego samego producenta) [51], więc o statusie decyduje oznaczenie na opakowaniu. Statusu preparatu omeprazolu 10 mg w kapsułce (Polprazol Acidcontrol) nie potwierdziłem.
• Aloes i lukrecja: znalazłem po jednym małym badaniu z losowym przydziałem, wyłącznie w abstraktach; oba dotyczą konkretnego preparatu (syrop aloesowy o ustalonej zawartości, standaryzowany wyciąg z lukrecji), więc nie przenoszą się na sok aloesowy ani zioła ze sklepu.
• Wytyczne polskie (PTG 2022) znam z raportu o refluksie dieta (zob. tam); NICE CG184 jest z 2014, ostatnia aktualizacja 2019 (strona instytucji).
• Osobnego dokumentu AAO-HNS o „refluksie krtaniowo-gardłowym” nie znalazłem; jest wytyczna AAO-HNS o chrypce (2018) i amerykańsko-europejskie konsensusy z lat 2023-2026 [21,22,23,25].
• Praca Leiman 2017: szczegółów (liczby badań w podgrupach) nie ma w otwartym abstrakcie, więc podaję tylko liczby z abstraktu.
• Badania alginianów i leków OTC są często prowadzone lub wspierane przez producentów; w abstraktach nie zawsze podano źródło finansowania.

Co mówią badania

1. Leki bez recepty: porównanie klas (A/B)

• Cochrane 2013 (Sigterman). 34 badania z losowym przydziałem, 1314 osób z objawami refluksowymi leczonymi „na ślepo” (bez endoskopii) lub z niezapalnym refluksem; wyszukiwanie do listopada 2011. W badaniach z placebo IPP i blokery H2 były lepsze od placebo (przy leczeniu „na ślepo” po 2 badania na każdy lek, w niezapalnym refluksie 10 badań IPP i 2 blokerów H2); w bezpośrednim porównaniu (7 badań, leczenie „na ślepo”) IPP były skuteczniejsze od blokerów H2. Autorzy: IPP są skuteczniejsze od blokerów H2 w ustępowaniu zgagi, zarówno przy leczeniu „na ślepo”, jak i przy niezapalnym refluksie, choć różnica jest większa przy leczeniu „na ślepo” [5].
• Wytyczne ACG 2022. Leki zobojętniające służą wyłącznie do doraźnego łagodzenia objawów, a dowodów, że jeden rodzaj jest lepszy od drugiego, mało; badania z alginianem brytyjskiej produkcji sugerują skuteczność wyższą niż w innych preparatach, ale zawartość alginianu w produktach sprzedawanych w innych krajach bywa różna. IPP przyjmuje się 30-60 minut przed posiłkiem, nie przed snem (mocne zalecenie, jakość umiarkowana); osobom bez zapalenia przełyku i przełyku Barretta, u których objawy ustąpiły, zaleca się próbę odstawienia lub przyjmowanie „na żądanie” (warunkowo, niska jakość), a w niezapalnym refluksie sugeruje się IPP „na żądanie” lub z przerwami (warunkowo, niska jakość) [1].
• NICE CG184 (2014, aktualizacja 2019). Przy nieprzebadanej zgadze (traktowanej jak niestrawność): pełna dawka IPP przez 4 tygodnie, blokery H2 przy niedostatecznej odpowiedzi na IPP; po nawrocie objawów najmniejsza skuteczna dawka, z omówieniem przyjmowania „w razie potrzeby”; farmaceuta ma pomagać w doborze leków bez recepty i radzić, kiedy iść do lekarza; osobom wymagającym długiego leczenia oferuje się coroczny przegląd i proponuje powrót do leczenia doraźnego lekami zobojętniającymi lub alginianami [2].
• Przegląd Hungin 2026 (samoleczenie). Leki zobojętniające neutralizują kwas, który już cofnął się do przełyku, i dają krótką ulgę przy okazjonalnej zgadze. Alginiany tworzą po posiłku gęstą „tratwę” żelu u wpustu żołądka, która ogranicza kwaśną treść i osłania przełyk. Blokery H2 zmniejszają wydzielanie kwasu w ok. 30 minut i działają do 12 godzin, ale ich skuteczność maleje przy powtarzanym stosowaniu (tachyfilaksja). IPP bez recepty to najskuteczniejsza opcja przy częstych objawach, dostępna jako 2-tygodniowa kuracja, z pełnym działaniem po kilku dniach [10].

2. Leki zobojętniające i alginiany (B)

• Leiman 2017 (zbiorcza analiza, 14 badań, 2095 osób; wyszukiwanie do października 2015). Alginiany vs placebo lub leki zobojętniające: iloraz szans ustąpienia objawów 4,42 (95% CI 2,45-7,97), umiarkowana niejednorodność (I2 = 71%). Alginiany vs IPP lub blokery H2: OR 0,58 (0,27-1,22), czyli różnica nieistotna statystycznie [7].
• Zhao 2020 (zbiorcza analiza, 10 prac, 11 badań, wyszukiwanie do czerwca 2020). Opis czterech badań przemawiał za alginianami wobec placebo lub leków zobojętniających, ale łączny wynik nie wykazał istotnej różnicy w objawach; dodanie alginianu do IPP nie poprawiło objawów w porównaniu z samym IPP, a działania niepożądane i rezygnacje były podobne. Autorzy: alginiany „mogą być skuteczniejsze” od placebo i leków zobojętniających, ale dowody wobec IPP i jako dodatek do IPP są wątpliwe [8].
• Wilkinson 2019 (badanie z losowym przydziałem, podwójnie zaślepione, 424 dorosłych, 7 dni). Tabletki do rozgryzania z alginianem i lekiem zobojętniającym (preparat jednego producenta) vs placebo: istotne zmniejszenie objawów (o co najmniej 1,5 punktu w kwestionariuszu RDQ) u 47,8% vs 33,2% (P = 0,0031; OR 1,85; 1,23-2,78); poprawa zgagi, cofania treści i niestrawności osobno; leczenie dobrze tolerowane. Źródło finansowania nie jest podane w abstrakcie [9].
• Płyn z wodorotlenkiem glinu i magnezu. ChPL: zwykle 1 łyżka stołowa (10 ml) ok. 90 minut po posiłku lub w czasie bólu, najwyżej 140 ml na dobę [38].
• Zawiesina z alginianem sodu 500 mg, wodorowęglanem sodu 267 mg i węglanem wapnia 160 mg w 10 ml. ChPL: dorośli i dzieci od 12 lat 10-20 ml po posiłkach i przed snem, do 4 razy na dobę; jeśli objawy nie ustąpią po 7 dniach, stan należy ponownie ocenić [36].
• Tabletki do ssania lub żucia z węglanem wapnia 680 mg i węglanem magnezu 80 mg. ChPL: 1-2 tabletki, najwyżej 11 tabletek na dobę, najlepiej godzinę po posiłku i przed snem; maksymalny okres samoleczenia 14 dni, a jeśli objawy nie ustąpią po 7 dniach, do lekarza [37].

3. Blokery H2: famotydyna (B)

• Famotydyna 20 mg (ChPL). Krótkotrwałe leczenie objawowe u dorosłych (niestrawność, zgaga, nadkwaśność): zwykle 1 tabletka 20 mg na dobę, przy nawrocie 20 mg dwa razy na dobę, najwyżej 40 mg na dobę; nie dłużej niż 2 tygodnie; można przyjmować niezależnie od posiłków. Przeciwwskazana przy niewydolności nerek; nie zaleca się w ciąży. Leki zobojętniające zmniejszają jej wchłanianie, więc famotydynę przyjmuje się na 1-2 godziny przed nimi. Może maskować objawy raka żołądka [34].
• Famotydyna 10 mg z wodorotlenkiem magnezu 165 mg i węglanem wapnia 800 mg (tabletka do rozgryzania). ChPL: dla dorosłych i młodzieży powyżej 16 lat, jedna tabletka na ulgę (nie połykać w całości), a do zapobiegania zgadze jedna tabletka 15-60 minut przed jedzeniem lub piciem, które wywołują niestrawność; najwyżej 2 tabletki na dobę; po 15 dniach bez poprawy do lekarza; przeciwwskazana przy ciężkiej niewydolności nerek [35].
• Dostępność famotydyny 20 mg bez recepty: baza Medycyna Praktyczna oznacza preparat jako „lek dostępny bez recepty”, a jego ulotka opisuje samodzielne krótkotrwałe stosowanie (po 14 dniach bez poprawy do lekarza) [44].

4. IPP bez recepty (A/B)

• Dawkowanie według ChPL i ulotek.
  • Omeprazol 20 mg w kapsułce do samodzielnego stosowania: 10-20 mg raz na dobę przez 14 dni, kapsułkę połykać w całości rano, popijając pół szklanki wody; leczenie kończy się po całkowitym ustąpieniu dolegliwości [32].
  • Omeprazol w kapsułce 10 mg: 20 mg raz na dobę przez 14 dni (to dwie kapsułki), kapsułki rano, najlepiej razem z posiłkiem; poprawa może wymagać 2-3 dni, a u większości zgaga ustępuje całkowicie w ciągu 7 dni [31].
  • Esomeprazol 20 mg: jedna dawka na dobę, do 2 tygodni, poprawa może wymagać 2-3 dni; jeśli objawy nie ustąpią w ciągu 2 tygodni nieprzerwanego leczenia, do lekarza [33,42].
  • Pantoprazol 20 mg (tabletka dojelitowa): jedna tabletka na dobę, połykana w całości przed posiłkiem; ulga może pojawić się po ok. dobie, a pełne ustąpienie zgagi może wymagać 7 dni; bez konsultacji z lekarzem nie dłużej niż 4 tygodnie, a jeśli objawy nie ustąpią w ciągu 2 tygodni, trzeba iść do lekarza [41].
• Pora względem posiłku. ACG zaleca IPP 30-60 minut przed posiłkiem (mocne zalecenie, jakość umiarkowana) [1]. Dokumenty preparatów bez recepty różnią się: pantoprazol „przed posiłkiem” [41], omeprazol „rano” [32] lub „rano, najlepiej łącznie z posiłkiem” [31], esomeprazol w ulotce „o dowolnej porze dnia, z posiłkiem albo na pusty żołądek” [42]; ChPL esomeprazolu w punkcie o dawkowaniu pory nie podaje [33]. W praktyce obowiązuje ulotka konkretnego preparatu (potwierdzić z farmaceutą), a dowody na lepszy efekt przed posiłkiem pochodzą z wytycznych ACG.
• Skuteczność omeprazolu bez recepty. Dwa identyczne badania (Allgood 2005; zgaga co najmniej 2 dni w tygodniu, 14 poranków, omeprazol magnezowy 10,3 lub 20,6 mg vs placebo): po pierwszej dawce 20,6 mg ok. połowa osób zgłosiła brak zgagi w ciągu doby, a ponad 80% najwyżej łagodną zgagę; obie dawki istotnie lepsze od placebo w 1. i 14. dniu. Badania miały wesprzeć rejestrację preparatu bez recepty; abstrakt nie podaje finansowania [6].
• Kto nie powinien samodzielnie: ChPL IPP bez recepty każą skonsultować się z lekarzem, gdy: wcześniej był wrzód żołądka lub operacja przewodu pokarmowego; leki na niestrawność lub zgagę przyjmuje się nieprzerwanie od 4 tygodni lub dłużej; jest żółtaczka lub ciężka choroba wątroby; wiek powyżej 55 lat i nowe objawy lub zmiana dotychczasowych; zaleca się też nie przyjmować IPP zapobiegawczo [31,32,33,41].

5. Interakcje i ostrzeżenia (B/C, według ChPL)

• IPP. Omeprazol i esomeprazol: nie zaleca się (omeprazol) lub należy unikać (esomeprazol) łączenia z klopidogrelem (interakcja przez enzym CYP2C19; znaczenie kliniczne niepewne) [31,32,33]. Metotreksat: u niektórych osób przy łączeniu z IPP stężenie metotreksatu rośnie, a przy dużych dawkach może być potrzebne czasowe odstawienie IPP [31,32,33,41]. Nelfinawir jest przeciwwskazany z omeprazolem i pantoprazolem; atazanawiru nie zaleca się łączyć z omeprazolem i esomeprazolem (pantoprazol: przeciwwskazane łączenie z atazanawirem i nelfinawirem) [32,33,41]. Omeprazol: zmniejszone wchłanianie erlotynibu, pozakonazolu, ketokonazolu, itrakonazolu (erlotynibu i pozakonazolu należy unikać łącznie z omeprazolem); możliwe nasilenie działania warfaryny i innych antagonistów witaminy K [31]. Leczenie IPP przez co najmniej 3 miesiące wiąże się z ryzykiem ciężkiej hipomagnezemii (szczególnie z digoksyną i lekami moczopędnymi) [32]. Przed badaniami hormonów (chromogranina A) IPP odstawia się na co najmniej 5 dni [32,33]. Rzadko opisano ciężkie reakcje skórne, podostry toczeń skórny i ostre zapalenie nerek [32].
• Blokery H2. Famotydyna zmniejsza wchłanianie m.in. ketokonazolu, itrakonazolu, atazanawiru, rylpiwiryny i niektórych leków przeciwnowotworowych (inhibitory kinaz tyrozynowych: dazatynib, erlotynib, gefitynib, pazopanib – nie zaleca się łączyć) [34].
• Wapń i magnez przy nerkach. Preparat wapniowo-magnezowy: przeciwwskazany przy ciężkiej niewydolności nerek, nadmiarze wapnia we krwi, kamicy z kamieniami wapniowymi i niedoborze fosforanów; długie stosowanie dużych dawek może dać nadmiar wapnia i magnezu oraz zespół mleczno-alkaliczny, szczególnie przy chorobach nerek; nie przyjmować z dużymi ilościami mleka i nabiału [37]. Preparat z glinem i magnezem: przeciwwskazany przy ciężkiej niewydolności nerek; przy długim stosowaniu glin i magnez mogą się gromadzić (encefalopatia, osteomalacja), a glin może powodować zaparcia i niedobór fosforanów [38]. Famotydyna z wapniem i magnezem: ostrożnie przy zaburzeniach nerek, gdzie magnez się gromadzi [35].
• Sód w alginianach. Zawiesina alginianowa z ChPL [36]: 143 mg sodu w 10 ml (7% dziennej normy WHO), a dawka maksymalna to ok. 57% normy; producent uznaje produkt za zawierający dużo sodu, co szczególnie dotyczy osób na diecie ubogosodowej (np. niewydolność serca, nerek). Zawiera także parabeny (mogą uczulać) i 64 mg wapnia w 10 ml. ChPL nie wymienia osobno nadciśnienia (ostrzeżenie dotyczy diety ubogosodowej).
• Odstępy. Z uwagi na węglan wapnia zawiesina alginianowa: należy rozważyć 2-godzinny odstęp od innych leków, zwłaszcza blokerów H2, tetracyklin, digoksyny, fluorochinolonów, soli żelaza, ketokonazolu, neuroleptyków, tyroksyny, penicylaminy, beta-adrenolityków, glikokortykosteroidów, chlorochiny i bisfosfonianów [36]. Preparat wapniowo-magnezowy: wapń i magnez tworzą kompleksy z tetracyklinami, chinolonami, digoksyną, bisfosfonianami, dolutegrawirem, lewotyroksyną, eltrombopagiem, zmniejszając wchłanianie; sole wapnia zmniejszają też wchłanianie żelaza i fluorków; leki zobojętniające przyjmuje się w odstępie jednej lub dwóch godzin od innych leków [37]. Famotydyna z lekami zobojętniającymi: co najmniej 2 godziny po innych lekach i 4 godziny po chinolonach [35].

6. Domowe sposoby: ocena dowodów

• Guma do żucia po posiłku (C). Moazzez 2005: 31 osób z objawami zjadło dwukrotnie posiłek prowokujący refluks i po jednym z nich (przydział losowy) żuło bezcukrową gumę przez pół godziny; czas, gdy odczyn przełyku był kwaśny (pH poniżej 4), skrócił się z mediany 5,7% do 3,6% czasu w ciągu 2 godzin (p = 0,001) [12]. von Schönfeld 1997 (10 zdrowych ochotników): żucie gumy podwoiło ślinienie (26,0 vs 13,2 ml w 15 minut) i skróciło czas oczyszczenia przełyku z kwasu z 6,9 do 2,3 minuty [13]. Collings 2002 (24 osoby, naprzemienne): guma z węglanem wapnia (600 lub 900 mg) łagodziła zgagę przez 120 minut lepiej niż placebo, a wyższa dawka lepiej niż tabletki do żucia [14]. Efekt dotyczył nasilenia kwasu w przełyku i krótkiego czasu; nie ma dużych badań na objawach.
• Soda oczyszczona (wodorowęglan sodu) (D, ryzyko). Nie znalazłem badania z losowym przydziałem sody jako leku na zgagę. Przegląd z 2026 r. (opis przypadku mężczyzny w wieku 30 lat, który przez 2 miesiące przyjmował 60 g sody dziennie, a tuż przed przyjęciem do szpitala 480 g, plus przegląd 78 przypadków zatrucia) pokazuje, że nadmiar prowadzi do ciężkiej zasadowicy metabolicznej i zbyt dużej ilości sodu we krwi; jednorazowe duże dawki były często powikłane pęknięciem żołądka i wiązały się z wysoką śmiertelnością, a przewlekłe nadużywanie powodowało ciężkie zaburzenia elektrolitów [17]. Wodorowęglan sodu jest składnikiem zawiesiny alginianowej w ustalonej dawce (267 mg w 10 ml) [36].
• Ocet jabłkowy (D). Przegląd 2025 (Wong, produkty na Amazon) umieszcza ocet jabłkowy w kategorii „dowody niewystarczające” (razem z herbatami, suplementami, probiotykami i ćwiczeniami jako lekiem na refluks); w przeszukanej bazie Europe PMC nie znalazłem badania u osób ze zgagą [11].
• Mleko (D). Nie znalazłem badania z losowym przydziałem; ChPL preparatu wapniowego przestrzega, by nie przyjmować wapnia ze środków zobojętniających z dużymi ilościami mleka i nabiału (ryzyko zespołu mleczno-alkalicznego) [37]. Tłuste mleko jako wyzwalacz: zob. raport o diecie.
• Aloes (C). Panahi 2015 (pilotażowe badanie z losowym przydziałem, 79 osób, 4 tygodnie): syrop aloesowy o ustalonej zawartości (10 ml na dobę) vs omeprazol vs ranitydyna (blokera H2); abstrakt podaje, że syrop zmniejszył częstość wszystkich ocenianych objawów i był dobrze tolerowany, ale bez porównania z grupą bez leczenia i bez liczb wyników [40]. To jedno małe badanie, bez placebo; nie dowodzi skuteczności soku aloesowego ze sklepu.
• Lukrecja (C). Raj 2025 (badanie fazy III z losowym przydziałem, podwójnie zaślepione, 200 osób, 28 dni): standaryzowany wyciąg z lukrecji pozbawiony glicyryzyny vs placebo; w grupie z wyciągiem lepsza jakość życia (p = 0,014) i szybsze ustępowanie objawów, zwłaszcza zgagi i cofania treści (zgaga: p = 0,017 w 14. i 0,005 w 28. dniu). To jeden preparat jednego typu; abstrakt nie podaje finansowania. Autorzy uzasadniają usunięcie glicyryzyny tym, że powoduje ona zaburzenia elektrolitowe, nadciśnienie i zatrzymanie wody, więc zwykła lukrecja (np. słodycze, zioła) nie jest zamiennikiem [39].
• Melatonina (C). Kandil 2010: 36 osób (4 grupy po 9: grupa kontrolna, melatonina, omeprazol, oba), leczenie 4 i 8 tygodni; melatonina sama poprawiała objawy, ale omeprazol sam działał lepiej niż melatonina sama; autorzy: potrzebne większe badania i dane o bezpieczeństwie; abstrakt nie potwierdza losowania [15]. Malekpour 2023 (badanie z losowym przydziałem, podwójnie zaślepione, 78 osób, 72 ukończyło): omeprazol 20 mg + melatonina 3 mg pod język vs omeprazol + placebo przez 4 tygodnie; zgaga, ból w nadbrzuszu i wynik skali objawów zmniejszyły się bardziej w grupie z melatoniną (P = 0,04, 0,03 i 0,0001), jakość życia wyższa, działania niepożądane podobne [16]. Przegląd Wong 2025 ocenia melatoninę z innymi lekami (poza omeprazolem) jako niski poziom dowodów [11]. Melatonina nie jest lekiem na zgagę ani zamiennikiem IPP.
• Probiotyki (C). Przegląd Cheng 2020: 13 badań prospektywnych (5 wysokiej, 2 średniej i 6 niskiej jakości); 11 z 14 porównań (79%) wykazało korzyść w objawach; poprawę zgagi lub refluksu zaobserwowano tylko w jednym badaniu, trzy opisywały mniejsze cofanie treści; autorzy: potrzebne właściwe badania z placebo [18]. Przegląd Wong 2025: „dowody niewystarczające” [11]. Wcześniejszy przegląd Martin 2022 (21 badań) znajduje się w raporcie refluks-dieta.
• Woda alkaliczna (D). Nie znalazłem badania z losowym przydziałem; jedyne dane to retrospektywne badanie refluksu krtaniowo-gardłowego z dietą roślinną i wodą alkaliczną (zob. raport refluks-dieta).
• Imbir: zob. raport refluks-dieta.

7. Refluks krtaniowo-gardłowy: objawy w gardle (B/C)

• Czym jest. Konsensus San Diego (28 ekspertów, laryngolodzy i gastroenterolodzy): objawy w gardle (kaszel, zmiana głosu, chrząkanie, nadmiar wydzieliny, ból gardła) nie oznaczają jeszcze refluksu krtaniowo-gardłowego; o chorobie mówi się dopiero przy wykazaniu refluksu w badaniach; badanie krtani wykrywa inne przyczyny, ale samo nie rozpoznaje refluksu. Gdy objawy w gardle współistnieją z typową zgagą, dopuszcza się zmianę stylu życia i próbę leków hamujących kwas, z alginianami lub bez; gdy objawy się utrzymują, występują same w gardle lub trzeba rozważyć coś więcej, potrzebne są gastroskopia i monitorowanie refluksu (pH-impedancja 24 godziny lub bezprzewodowe pH 96 godzin) [22].
• Wytyczne ACG 2022. Przed przypisaniem objawów refluksowi należy wykluczyć inne przyczyny (mocne zalecenie, umiarkowana jakość); przy objawach pozaprzełykowych bez typowej zgagi najpierw badanie refluksu, a dopiero potem IPP (mocne, umiarkowana); przy objawach i w gardle, i typowych próba IPP dwa razy dziennie przez 8-12 tygodni przed dalszymi badaniami (warunkowo, niska); nie rozpoznawać refluksu krtaniowo-gardłowego wyłącznie na podstawie badania krtani (warunkowo, niska) [1].
• AGA 2023 (opinia ekspertów, bez formalnej oceny jakości). Brak jednego badania, które rozstrzyga, czy refluks jest przyczyną objawów pozaprzełykowych; poprawa na IPP nie dowodzi refluksu (mechanizmy mogą być inne); po jednej próbie IPP do 12 tygodni bez efektu zalecane jest badanie obiektywne, bo kolejne próby innymi IPP rzadko pomagają; alternatywy to zmiana stylu życia, alginiany, terapia poznawczo-behawioralna i leki neuromodulujące [23].
• Europejskie wytyczne 2025 (Lechien, modyfikowana metoda Delphi, 23 ekspertów, 36 stwierdzeń). Leczenie empiryczne powinno opierać się na diecie, redukcji stresu i alginianach lub lekach zobojętniających (na refluks kwaśny i niekwaśny); IPP zachowane dla osób z kwaśnym refluksem krtaniowo-gardłowym i objawami GERD; leczenie jak najkrótsze (co najmniej dwa miesiące), ze stopniowym zmniejszaniem po poprawie; przy niepowodzeniu wskazana raczej zmiana klasy leku niż zwiększanie dawek [21].
• IPP vs placebo w objawach w gardle. Jin 2022 (zbiorcza analiza 14 badań, 815 dorosłych): wynik skali RSI poprawił się bardziej po IPP (różnica 3,35 punktu; 1,34-5,37; 4 badania), ale ogólna skuteczność nie różniła się istotnie (OR 1,62; 0,89-2,95; 10 badań), a kaszel (7 badań) i chrypka (5 badań) nie poprawiły się istotnie, przy silnym efekcie placebo [19]. Liu 2016 (8 prac, 370 osób, 210 na IPP i 160 na placebo): różnica w ogólnej poprawie nieistotna (RR 1,22; 0,93-1,58), kaszel także nie [20].
• Dieta w refluksie krtaniowo-gardłowym (C). Przegląd Lechien 2025: 10 badań (868 osób), głównie niekontrolowanych; dieta ograniczająca tłuszcz, alkohol i kofeinę, zasadowa dawała zmniejszenie objawów o 54-83,3% u osób nieleczonych; połączenie diety z lekami dawało lepsze wyniki niż leki same; jakość badań niska, brak badania z losowym przydziałem porównującego dietę z lekami [24].
• Chrypka. Wytyczna AAO-HNS 2018: laryngoskopia, gdy chrypka nie ustępuje lub nie poprawia się w ciągu 4 tygodni (albo od razu przy podejrzeniu poważnej przyczyny); nie przepisywać leków na refluks w samej chrypce, uznawanej za objaw refluksu, bez obejrzenia krtani [25]. NICE NG12: rozważyć szybką ścieżkę diagnostyczną w kierunku raka krtani u osób od 45. roku życia z uporczywą niewyjaśnioną chrypką lub guzem na szyi [4].

8. Zgaga w ciąży (B)

• Cochrane 2015 (Phupong). 9 badań z losowym przydziałem (725 kobiet), ale tylko 4 badania (358 kobiet) dostarczyły danych; brak dużych badań. Leczenie farmakologiczne (jedno badanie: wodorotlenek magnezu i glinu z symetykonem vs placebo; drugie: rzadko dziś używana neostygmina) dawało całkowite ustąpienie zgagi częściej niż placebo lub brak leczenia (RR 1,85; 1,36-2,50; 2 badania, 256 kobiet; jakość umiarkowana); częściowa ulga i działania niepożądane bez wyraźnej różnicy (jakość bardzo niska). Sukralfat 1 g vs porady dietetyczne: całkowite ustąpienie częściej (RR 2,41; 1,42-4,07; 1 badanie, 65 kobiet). Autorzy: brak dużych badań, potrzebne badania blokerów H2, IPP i alginianów [26].
• NICE NG201 (opieka przedporodowa). Poradzić zmiany stylu życia i diety; rozważyć próbę leku zobojętniającego lub alginianu (wg komitetu są równie skuteczne i dostępne bez recepty; badania dotyczyły różnych preparatów, więc nie wskazano konkretnego). Nie wydano zaleceń o IPP (dane o braku szkodliwości w pierwszym trymestrze, ale bardzo niskiej jakości) ani o blokerach H2 (brak danych) [3].
• ACG 2022. Zgaga dotyczy ok. dwóch trzecich kobiet w ciąży; leczenie zaczyna się od stylu życia; gdy to nie wystarcza, pierwszym wyborem są leki zobojętniające (glin, wapń lub magnez), alginiany i sukralfat; blokery H2 i IPP są w amerykańskiej klasyfikacji ryzyka w ciąży w kategorii B (z wyjątkiem omeprazolu, kategorii C) [1].
• Przegląd Thélin i Richter 2020 (Aliment Pharmacol Ther). Leki zobojętniające, alginiany i sukralfat jako pierwszy wybór; jeśli objawy się utrzymują, blokery H2 (poza nizatydyną); IPP dla kobiet z uporczywymi objawami lub powikłanym refluksem [27].
• Altuwaijri 2022 (przegląd). Podejście krokowe: styl życia, potem leki zobojętniające z wapniem (stopień A), sukralfat 1 g trzy razy na dobę (stopień C), blokery H2 (B), IPP jako leczenie ratunkowe (C) [28].
• Małe badania alginianu. Meteerattanapipat 2017 (badanie z losowym przydziałem, podwójnie zaślepione, 100 kobiet ze zgagą co najmniej dwa razy w tygodniu): alginian vs żel z glinem i magnezem: częstość zgagi poprawiła się u 80% i 88% kobiet (p = 0,275; abstrakt nie wskazuje, która grupa jest która), bez istotnych różnic w jakości życia, działaniach niepożądanych i przebiegu ciąży [29]. Strugala 2012 (otwarte badanie bez grupy kontrolnej, 144 kobiety): skuteczność wg badacza 91%, wg kobiet 90%; sód we krwi bez zmian [30].
• Zapisy ChPL w ciąży. Zawiesina alginianowa: w otwartym badaniu z grupą kontrolną u 146 kobiet w ciąży nie wykazano istotnego niepożądanego wpływu na przebieg ciąży i zdrowie płodu; lek może być stosowany w ciąży i okresie karmienia [36]. Preparat wapniowo-magnezowy: stosowanie możliwe, zgodnie z zaleceniami, nie dłużej niż 2 tygodnie; unikać nadmiaru mleka i nabiału [37]. Preparat z glinem i magnezem: tylko w razie konieczności, a glin może nasilać zaparcia typowe w ciąży [38]. Omeprazol (kapsułka 10 mg): trzy prospektywne badania epidemiologiczne (ponad 1000 narażeń) nie wykazały niepożądanego wpływu; „może być stosowany podczas ciąży” [31]. Esomeprazol: dane z 300-1000 zakończonych ciąż bez wad rozwojowych, ale dla ostrożności unikać w ciąży [33,42]. Pantoprazol 20 mg bez recepty: ChPL stwierdza, że jest przeciwwskazany w ciąży (brak wystarczających danych, toksyczność w badaniach na zwierzętach) [41]. Famotydyna: „nie zaleca się” w ciąży, tylko przy bezwzględnej konieczności [34].

9. Czerwone flagi i granice samoleczenia (B)

• NICE NG12 (aktualizacja kwiecień 2026). Szybka ścieżka w kierunku raka przełyku lub żołądka: trudności w połykaniu (w każdym wieku) albo wiek od 55 lat z utratą masy ciała i któryś z objawów: ból w nadbrzuszu, refluks, niestrawność. Rozważyć badanie endoskopowe przy wymiotach krwią oraz u osób od 55 lat z niestrawnością niereagującą na leczenie [4].
• ChPL leków bez recepty. Skonsultować się z lekarzem, gdy pojawiają się: znaczne niezamierzone zmniejszenie masy ciała, nawracające wymioty, utrudnione połykanie, wymioty krwią lub smoliste stolce, a także wcześniejszy wrzód lub operacja żołądka, leczenie objawowe zgagi lub niestrawności przez 4 tygodnie lub dłużej, żółtaczka lub ciężka choroba wątroby, wiek powyżej 55 lat z nowymi lub zmienionymi objawami [31,33,41]. Dodatkowo preparat famotydyny z wapniem i magnezem: ból w klatce piersiowej lub w okolicy barków, płytki oddech, pocenie się, promieniowanie bólu do ramion, karku lub żuchwy; ból przy połykaniu; zgaga trwająca dłużej niż 3 miesiące; długotrwały ból brzucha; zmiana objawów u osoby po 40. roku życia [35].
• Kuracja bez poprawy. ChPL: omeprazol bez recepty do 14 dni [31,32]; esomeprazol do 2 tygodni [33,42]; pantoprazol: lekarz, gdy brak poprawy po 2 tygodniach, a bez konsultacji nie dłużej niż 4 tygodnie [41]; famotydyna nie dłużej niż 2 tygodnie [34]; alginian i węglan wapnia: po 7 dniach bez poprawy ocena lekarska [36,37]. Wytyczne NICE: pełna dawka IPP 4 tygodnie w nieprzebadanej zgadze, a przewlekłe leczenie wymaga corocznego przeglądu [2].

Zalecenia praktyczne

• Na rzadką, krótką zgagę wybierz lek zobojętniający lub alginian po posiłku i przed snem, zgodnie z ulotką; działają szybko, ale krótko [2,10,36,37].
• Przy częstej zgadze (w badaniach: co najmniej 2 dni w tygodniu) dowody wspierają 14-dniową kurację IPP; ChPL: np. omeprazol 20 mg raz dziennie rano, popijając wodą, poprawa może wymagać 2-3 dni, a gdy po 14 dniach (esomeprazol: po 2 tygodniach, pantoprazol: po 2 tygodniach) objawy nie ustąpią albo wracają, trzeba iść do lekarza [6,10,31,32,33,41].
• Nie łącz IPP z klopidogrelem, metotreksatem ani innymi lekami z ostrzeżeń ChPL bez uzgodnienia z lekarzem lub farmaceutą; między lekami zobojętniającymi a innymi lekami zachowuj odstęp 1-2 godzin (famotydynę przyjmuj przed lekiem zobojętniającym) [31,34,35,36,37].
• Przy chorobach nerek nie stosuj samodzielnie preparatów z wapniem, magnezem i glinem, a przy diecie ubogosodowej uwzględnij sód w alginianach [34,36,37,38].
• Po posiłku możesz przeżuwać bezcukrową gumę przez ok. 30 minut: dowody dotyczą małych badań i krótkiego efektu [12,13].
• Nie stosuj sody oczyszczonej jako leku na zgagę w dużych ilościach ani przewlekle [17].
• Nie traktuj octu jabłkowego, aloesu, lukrecji, mleka, wody alkalicznej ani melatoniny jako sprawdzonych leków na zgagę; dowodów brak lub są słabe [11,15,16,39,40].
• Przy chrypce, chrząkaniu lub kaszlu trwającym ponad 4 tygodnie zgłoś się do lekarza (badanie krtani) zamiast samodzielnie próbować leków na refluks [22,25].
• W ciąży zacznij od zmian stylu życia, potem lek zobojętniający lub alginian; IPP i blokery H2 tylko po decyzji lekarza prowadzącego (pantoprazol bez recepty jest w ciąży przeciwwskazany) [3,26,27,41].

Formy i porównania

• Klasy leków w zgadze.
  • Lek zobojętniający: najszybciej, na kilka godzin, tylko doraźnie [1,10].
  • Alginian: tworzy „tratwę” po posiłku; ulga lepsza niż placebo w badaniach, bez pewności wobec IPP [7,8,9,10].
  • Bloker H2: działa w ok. 30 minut do 12 godzin, słabnie przy powtarzaniu [10].
  • IPP: najsilniejszy efekt przy częstych objawach, pełne działanie po kilku dniach, kuracja do 14 dni (pantoprazol: do 4 tygodni) bez recepty [5,6,10,41].
• Preparaty (przykłady według ChPL i ulotek; nazwy nie są rekomendacją).

• Guma do żucia: zwykła bezcukrowa vs z lekiem zobojętniającym. Guma z węglanem wapnia 900 mg działała lepiej niż tabletki do żucia przez 120 minut (24 osoby) [14]; zwykła guma skróciła kwaśny odczyn w przełyku po posiłku [12]. Gum z lekiem zobojętniającym nie sprawdzałem pod kątem dostępności w Polsce.

Bezpieczeństwo, skutki uboczne i interakcje

• IPP: hipomagnezemia przy leczeniu co najmniej 3 miesiące (opisano objawy: zmęczenie, tężyczka, zawroty głowy, zaburzenia rytmu serca), niewielkie zwiększenie ryzyka zakażeń jelit (Salmonella, Campylobacter), rzadko ostre zapalenie nerek, podostry toczeń skórny, ciężkie reakcje skórne [31,32,41]. Przy dłuższym stosowaniu zob. raport refluks-dieta (obserwacyjne związki z niedoborami).
• Maskowanie choroby: IPP, blokery H2 i leki zobojętniające mogą łagodzić objawy raka żołądka lub przełyku i opóźnić rozpoznanie, dlatego objawy alarmowe wymagają badania przed leczeniem [31,34,35,41].
• Leki zobojętniające: wapń i magnez przy chorobach nerek (zespół mleczno-alkaliczny, nadmiar wapnia i magnezu, kamica) oraz glin w przewlekłym stosowaniu (zaparcia, niedobór fosforanów) [35,37,38]; liczne interakcje z innymi lekami przez wiązanie [35,36,37].
• Alginiany: sód (7% normy WHO w 10 ml) i parabeny w zawiesinie z ChPL [36].
• Famotydyna: przeciwwskazana przy niewydolności nerek, bez zalecenia w ciąży; w czasie karmienia piersią należy zaprzestać stosowania albo karmienia [34].
• Soda oczyszczona: ciężka zasadowica i nadmiar sodu przy nadużywaniu, w skrajnych przypadkach pęknięcie żołądka [17].
• Lukrecja z glicyryzyną: zaburzenia elektrolitowe, nadciśnienie, zatrzymanie wody (według autorów badania wyciągu bez glicyryzyny) [39].
• Melatonina: w badaniach krótkie (4-8 tygodni), bez poważnych działań niepożądanych w jednym badaniu; brak danych o długim stosowaniu [15,16].

Czerwone flagi: kiedy iść do lekarza

• Trudności lub ból przy połykaniu (w każdym wieku): szybka ścieżka diagnostyczna [4,31,35].
• Niezamierzona utrata masy ciała [31,33].
• Wymioty krwią, czarne smoliste stolce, krwawienie z odbytu [4,31,35].
• Nawracające lub uporczywe wymioty [31,33,34].
• Wiek od 55 lat z nowymi lub zmienionymi objawami zgagi i niestrawności albo wiek od 55 lat z utratą masy ciała i bólem w nadbrzuszu lub refluksem [4,31,33].
• Ból w klatce piersiowej, szczególnie z dusznością, potem, bólem promieniującym do ręki, karku lub żuchwy: nie leczyć jako zgagi, wezwać pomoc [35].
• Zgaga trwa dłużej niż 3 miesiące, leki bierze się ponad 4 tygodnie lub objawy nie ustępują po kuracji 14 dni [31,33,34,35,41].
• Żółtaczka, ciężka choroba wątroby, wcześniejszy wrzód lub operacja żołądka [31,33].
• Chrypka, chrząkanie lub kaszel ponad 4 tygodnie, zwłaszcza u osób od 45. roku życia z uporczywą chrypką lub guzem na szyi [4,25].
• Ciąża: IPP (w tym pantoprazol bez recepty, który jest w ciąży przeciwwskazany) i blokery H2 tylko po decyzji lekarza prowadzącego [3,34,41].

Mity

• „Soda oczyszczona to bezpieczny, domowy lek na zgagę.” Brak badań w zgadze, a nadmiar może wywołać ciężką zasadowicę i nadmiar sodu; jednorazowe duże dawki były często powikłane pęknięciem żołądka [17].
• „Ocet jabłkowy zmniejsza kwasowość i leczy zgagę.” Przegląd 2025 zalicza go do „dowodów niewystarczających”; nie znalazłem badań u osób ze zgagą [11].
• „Mleko gasi zgagę.” Nie znalazłem badań; wapń z leków zobojętniających z dużą ilością mleka grozi zespołem mleczno-alkalicznym [37].
• „Aloes i lukrecja to udowodnione leki na zgagę.” Są po jednym małym badaniu z konkretnym preparatem (syrop aloesowy bez placebo, wyciąg z lukrecji bez glicyryzyny); to nie dowód dla soku aloesowego ani zwykłej lukrecji [39,40].
• „Alginiany to zwykłe leki zobojętniające.” Działają inaczej (żelowa „tratwa”); w badaniach wypadają lepiej niż placebo i niż leki zobojętniające w jednej zbiorczej analizie (OR 4,42), choć nowsza analiza nie potwierdziła istotnej różnicy [7,8,10].
• „Leki z recepty i bez recepty na refluks mogę brać tak długo, jak chcę.” ChPL: kuracje do 14 dni (pantoprazol do 4 tygodni), a objawy trwające 4 tygodnie lub dłużej wymagają lekarza [31,33,41].
• „IPP leczą chrypkę i przewlekły kaszel, to na pewno refluks.” Zbiorcze analizy badań z placebo są niejednoznaczne, a wytyczne radzą najpierw wykluczyć inne przyczyny i obejrzeć krtań [1,19,20,25].
• „W ciąży nie wolno brać żadnych leków na zgagę.” Wytyczne NICE i ACG zalecają po zmianie stylu życia próbę leku zobojętniającego lub alginianu; decyzje o IPP i blokerach H2 podejmuje lekarz [1,3].
• „Melatonina zastąpi IPP.” W jedynej próbie na 36 osobach omeprazol działał lepiej niż melatonina; w drugiej, na 78 osobach, melatonina była dodatkiem do omeprazolu [15,16].

Źródła

Linki to adresy PubMed, DOI, stron instytucji, rejestru i bazy leków. Pozycje 1-50 otworzyłem (abstrakt, pełny tekst, ChPL, ulotka lub karta produktu); pozycja 51 to dwie karty produktów w bazie, wymienione z URL; w ostatnim punkcie wymieniam to, czego nie otworzyłem.

1. Katz PO, Dunbar KB, Schnoll-Sussman FH, Greer KB, Yadlapati R, Spechler SJ. ACG Clinical Guideline for the Diagnosis and Management of Gastroesophageal Reflux Disease. Am J Gastroenterol 2022;117(1):27-56. Wytyczne (GRADE; przeczytano pełny tekst z bazy PMC: rozdziały o lekach, ciąży i objawach pozaprzełykowych). https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34807007/ (PMC8754510)
2. National Institute for Health and Care Excellence. Gastro-oesophageal reflux disease and dyspepsia in adults: investigation and management (CG184). 2014, ostatnia aktualizacja 18 października 2019. Wytyczne (strona instytucji, rozdział Zalecenia). https://www.nice.org.uk/guidance/cg184/chapter/Recommendations
3. National Institute for Health and Care Excellence. Antenatal care (NG201), rozdział o zgadze w ciąży. Wytyczne (strona instytucji). https://www.nice.org.uk/guidance/ng201/chapter/Recommendations
4. National Institute for Health and Care Excellence. Suspected cancer: recognition and referral (NG12), zalecenia wg lokalizacji nowotworu (rak przełyku, żołądka, krtani); strona z datą aktualizacji 15 kwietnia 2026. Wytyczne (strona instytucji). https://www.nice.org.uk/guidance/ng12/chapter/Recommendations-organised-by-site-of-cancer
5. Sigterman KE, van Pinxteren B, Bonis PA, Lau J, Numans ME. Short-term treatment with proton pump inhibitors, H2-receptor antagonists and prokinetics for gastro-oesophageal reflux disease-like symptoms and endoscopy negative reflux disease. Cochrane Database Syst Rev 2013, CD002095. Przegląd systematyczny i metaanaliza (34 badania, 1314 osób; abstrakt). https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23728637/ (DOI: 10.1002/14651858.CD002095.pub5)
6. Allgood LD, Grender JM, Shaw MJ, Peura DA. Comparison of Prilosec OTC (omeprazole magnesium 20.6 mg) to placebo for 14 days in the treatment of frequent heartburn. J Clin Pharm Ther 2005;30(2):105-112. Dwa identyczne badania z losowym przydziałem wspierające rejestrację preparatu bez recepty (abstrakt nie podaje finansowania). https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15811162/ (DOI: 10.1111/j.1365-2710.2004.00620.x)
7. Leiman DA, Riff BP, Morgan S, Metz DC, Falk GW, French B, Umscheid CA, Lewis JD. Alginate therapy is effective treatment for gastroesophageal reflux disease symptoms: a systematic review and meta-analysis. Dis Esophagus 2017;30(2):1-8. Przegląd systematyczny i metaanaliza (14 badań, 2095 osób; abstrakt). https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27671545/ (DOI: 10.1111/dote.12535)
8. Zhao CX, Wang JW, Gong M. Efficacy and safety of alginate formulations in patients with gastroesophageal reflux disease: a systematic review and meta-analysis of randomized trials. Eur Rev Med Pharmacol Sci 2020;24(22):11845-11857. Przegląd systematyczny i metaanaliza (abstrakt). https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33275256/ (DOI: 10.26355/eurrev_202011_23841)
9. Wilkinson J, Wade A, Thomas SJ, Jenner B, Hodgkinson V, Coyle C. Randomized clinical trial: a double-blind, placebo-controlled study to assess the clinical efficacy and safety of alginate-antacid (Gaviscon Double Action) chewable tablets in patients with gastro-oesophageal reflux disease. Eur J Gastroenterol Hepatol 2019;31(1):86-93. Badanie z losowym przydziałem (n = 424; abstrakt). https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30272584/ (DOI: 10.1097/MEG.0000000000001258)
10. Hungin APS, Scarpignato C, Bredenoord AJ, Fox MR, López-Pintor E, Mendive JM, Savarino EV, Kahrilas PJ. Self-Management of Reflux-Like Symptoms: A Patient-Centered Decision-Making Approach. Dig Dis 2026;44(3):235-248. Przegląd narracyjny (abstrakt). https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/41875283/ (DOI: 10.1159/000551414; PMC13218708)
11. Wong R, Navarro-Rodriguez T, Fass R. Gastroesophageal Reflux Disease and Amazon.com. J Clin Gastroenterol 2025;59(8):695-699. Przegląd produktów ocenionych skalą AHRQ (abstrakt). https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40622264/ (DOI: 10.1097/MCG.0000000000002216)
12. Moazzez R, Bartlett D, Anggiansah A. The effect of chewing sugar-free gum on gastro-esophageal reflux. J Dent Res 2005;84(11):1062-1065. Badanie z losowym przydziałem, porównanie dwóch posiłków u tych samych osób (n = 31; abstrakt). https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16246942/ (DOI: 10.1177/154405910508401118)
13. von Schönfeld J, Hector M, Evans DF, Wingate DL. Oesophageal acid and salivary secretion: is chewing gum a treatment option for gastro-oesophageal reflux? Digestion 1997;58(2):111-114. Badanie fizjologiczne (n = 10; abstrakt). https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/9144299/ (DOI: 10.1159/000201432)
14. Collings KL, Rodriguez-Stanley S, Proskin HM, Robinson M, Miner PB. Clinical effectiveness of a new antacid chewing gum on heartburn and oesophageal pH control. Aliment Pharmacol Ther 2002;16(12):2029-2035. Badanie naprzemienne z losowym przydziałem (n = 24; abstrakt). https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12452946/ (DOI: 10.1046/j.1365-2036.2002.01380.x)
15. Kandil TS, Mousa AA, El-Gendy AA, Abbas AM. The potential therapeutic effect of melatonin in gastro-esophageal reflux disease. BMC Gastroenterol 2010;10:7. Małe badanie z grupami (n = 36; abstrakt). https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20082715/ (DOI: 10.1186/1471-230X-10-7)
16. Malekpour H, Noori A, Abdi S, Abbasinazari M, Mahboubi A, Ghamsari MA. Is the Addition of Sublingual Melatonin to Omeprazole Superior to Omeprazole Alone in the Management of Gastroesophageal Reflux Disease Symptoms: A Clinical Trial. Turk J Gastroenterol 2023;34(12):1206-1211. Badanie z losowym przydziałem, podwójnie zaślepione (n = 78; abstrakt). https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37768310/ (DOI: 10.5152/tjg.2023.23021)
17. Inokuchi R, Maeda A, Komaru Y, Takahashi T, Doi K. Severe metabolic alkalosis and hypernatremia induced by excessive sodium bicarbonate intake: A case report and literature review. Am J Emerg Med 2026;103:45-49. Opis przypadku i przegląd systematyczny 78 przypadków (abstrakt). https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/41650758/ (DOI: 10.1016/j.ajem.2026.01.014)
18. Cheng J, Ouwehand AC. Gastroesophageal Reflux Disease and Probiotics: A Systematic Review. Nutrients 2020;12(1):132. Przegląd systematyczny (13 badań; abstrakt). https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31906573/ (DOI: 10.3390/nu12010132)
19. Jin X, Zhou X, Fan Z, Qin Y, Zhan J. Meta-analysis of Proton Pump Inhibitors in the Treatment of Pharyngeal Reflux Disease. Comput Math Methods Med 2022;2022:9105814. Przegląd systematyczny i metaanaliza (14 badań, 815 osób; pełny tekst). https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9334091/ (DOI: 10.1155/2022/9105814)
20. Liu C, Wang H, Liu K. Meta-analysis of the efficacy of proton pump inhibitors for the symptoms of laryngopharyngeal reflux. Braz J Med Biol Res 2016;49(7):e5149. Przegląd systematyczny i metaanaliza (8 prac, 370 osób; abstrakt). https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27383119/ (DOI: 10.1590/1414-431X20165149)
21. Lechien JR, Chiesa-Estomba CM, Hans S, Nacci A, Schindler A, Bohlender JE i wsp. European clinical practice guideline: managing and treating laryngopharyngeal reflux disease. Eur Arch Otorhinolaryngol 2026;283:629-641 (publikacja online 2024). Konsensus Delphi (23 ekspertów; abstrakt). https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39719472/ (DOI: 10.1007/s00405-024-09181-z)
22. Yadlapati R, Weissbrod P, Walsh E, Carroll TL, Chan WW, Gartner-Schmidt J i wsp. The San Diego Consensus for Laryngopharyngeal Symptoms and Laryngopharyngeal Reflux Disease. Am J Gastroenterol 2026;121:322-336. Konsensus (28 ekspertów, metoda RAND; abstrakt). https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40197644/ (DOI: 10.14309/ajg.0000000000003482)
23. Chen JW, Vela MF, Peterson KA, Carlson DA. AGA Clinical Practice Update on the Diagnosis and Management of Extraesophageal Gastroesophageal Reflux Disease: Expert Review. Clin Gastroenterol Hepatol 2023;21:1414-1421. Opinia ekspertów bez formalnej oceny jakości dowodów (abstrakt). https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37061897/ (DOI: 10.1016/j.cgh.2023.01.040)
24. Lechien JR. Effectiveness of Diet Recommendations for Laryngopharyngeal Reflux Disease: A Systematic Review for Clinical Practice and Studies. J Voice 2025. Przegląd systematyczny (10 badań, 868 osób; abstrakt). https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40885616/ (DOI: 10.1016/j.jvoice.2025.07.027)
25. Stachler RJ, Francis DO, Schwartz SR i wsp. Clinical Practice Guideline: Hoarseness (Dysphonia) (Update). Otolaryngol Head Neck Surg 2018;158(1_suppl):S1-S42. Wytyczne AAO-HNS (abstrakt). https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29494321/ (DOI: 10.1177/0194599817751030)
26. Phupong V, Hanprasertpong T. Interventions for heartburn in pregnancy. Cochrane Database Syst Rev 2015, CD011379. Przegląd systematyczny (9 badań, 725 kobiet; abstrakt). https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26384956/ (DOI: 10.1002/14651858.CD011379.pub2)
27. Thélin CS, Richter JE. Review article: the management of heartburn during pregnancy and lactation. Aliment Pharmacol Ther 2020;51:421-434. Przegląd narracyjny (abstrakt). https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31950535/ (DOI: 10.1111/apt.15611)
28. Altuwaijri M. Evidence-based treatment recommendations for gastroesophageal reflux disease during pregnancy: A review. Medicine (Baltimore) 2022;101(35):e30487. Przegląd (abstrakt). https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36107559/ (DOI: 10.1097/MD.0000000000030487)
29. Meteerattanapipat P, Phupong V. Efficacy of alginate-based reflux suppressant and magnesium-aluminium antacid gel for treatment of heartburn in pregnancy: a randomized double-blind controlled trial. Sci Rep 2017;7:44830. Badanie z losowym przydziałem, podwójnie zaślepione (n = 100; abstrakt). https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28317885/ (DOI: 10.1038/srep44830)
30. Strugala V, Bassin J, Swales VS, Lindow SW, Dettmar PW, Thomas EC. Assessment of the Safety and Efficacy of a Raft-Forming Alginate Reflux Suppressant (Liquid Gaviscon) for the Treatment of Heartburn during Pregnancy. ISRN Obstet Gynecol 2012;2012:481870. Otwarte badanie bez grupy kontrolnej (n = 144; abstrakt). https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23209926/ (DOI: 10.5402/2012/481870)
31. Polprazol Acidcontrol, 10 mg, kapsułki dojelitowe, twarde (omeprazol). Charakterystyka produktu leczniczego (Polpharma, kwiecień 2023). Pełny dokument PDF. https://farmacjapraktyczna.pl/polpharma/files/products/characteristics/smpc-polprazol-acidcontrol-2023-04pl.pdf
32. Goprazol Max, 20 mg, kapsułki dojelitowe, twarde (omeprazol). Charakterystyka produktu leczniczego, Rejestr Produktów Leczniczych. Pełny dokument PDF. https://rejestry.ezdrowie.gov.pl/api/rpl/medicinal-products/33305/characteristic
33. Esomeprazol Alugastrin, 20 mg, kapsułki dojelitowe twarde. Charakterystyka produktu leczniczego, Rejestr Produktów Leczniczych. Pełny dokument PDF. https://rejestry.ezdrowie.gov.pl/api/rpl/medicinal-products/40721/characteristic
34. Famiflux, 20 mg, tabletki powlekane (famotydyna). Charakterystyka produktu leczniczego, Rejestr Produktów Leczniczych. Pełny dokument PDF. https://rejestry.ezdrowie.gov.pl/api/rpl/medicinal-products/48030/characteristic
35. Manti Extra 10 mg + 165 mg + 800 mg, tabletki do rozgryzania i żucia. Charakterystyka produktu leczniczego (kopia dokumentu na leki.pl). Pełny dokument PDF. https://leki.pl/chpl/100409370
36. Gaviscon o smaku mięty, (500 mg + 267 mg + 160 mg)/10 ml, zawiesina doustna. Charakterystyka produktu leczniczego (kopia dokumentu na leki.pl). Pełny dokument PDF (tekst z kodowaniem bez polskich znaków diakrytycznych, odczytany w całości). https://leki.pl/chpl/100233037
37. Rennie Antacidum, 680 mg + 80 mg, tabletki do ssania. Charakterystyka produktu leczniczego, Rejestr Produktów Leczniczych. Pełny dokument. https://rejestry.ezdrowie.gov.pl/api/rpl/medicinal-products/594/characteristic
38. Maalox, (35 mg + 40 mg)/ml, zawiesina doustna. Charakterystyka produktu leczniczego, Rejestr Produktów Leczniczych. Pełny dokument. https://rejestry.ezdrowie.gov.pl/api/rpl/medicinal-products/8233/characteristic
39. Raj JP, Saxena U, Belhekar MN, Mamde A, Darak H, Pawar S. Efficacy and Safety of GutGard in Managing Gastroesophageal Reflux-Related Symptoms: A Phase III, Single-Centre, Double-Blind, Randomized Placebo-Controlled Trial. Complement Med Res 2025;32:26-36. Badanie z losowym przydziałem (n = 200; abstrakt). https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39929150/ (DOI: 10.1159/000543367)
40. Panahi Y, Khedmat H, Valizadegan G, Mohtashami R, Sahebkar A. Efficacy and safety of Aloe vera syrup for the treatment of gastroesophageal reflux disease: a pilot randomized positive-controlled trial. J Tradit Chin Med 2015;35:632-636. Pilotażowe badanie z losowym przydziałem, kontrola czynna, bez placebo (n = 79; abstrakt). https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26742306/ (DOI: 10.1016/S0254-6272(15)30151-5)
41. Controloc Control (pantoprazol 20 mg, tabletki dojelitowe). Charakterystyka produktu leczniczego i Aneks II (warunki zaopatrzenia), polska wersja informacji o produkcie z oceny EMA. Pełny dokument PDF. https://www.ema.europa.eu/pl/documents/product-information/controloc-control-epar-product-information_pl.pdf
42. Nexium Control (esomeprazol 20 mg, tabletki dojelitowe). Charakterystyka produktu leczniczego, ulotka i Aneks II (warunki zaopatrzenia), polska wersja informacji o produkcie z oceny EMA. Pełny dokument PDF. https://www.ema.europa.eu/pl/documents/product-information/nexium-control-epar-product-information_pl.pdf
43. Goprazol Max, 20 mg, kapsułki dojelitowe, twarde. Ulotka dla pacjenta, Rejestr Produktów Leczniczych („Lek ten jest dostępny bez recepty”). Pełny dokument PDF. https://rejestry.ezdrowie.gov.pl/api/rpl/medicinal-products/33305/leaflet
44. Famiflux, tabletki powlekane. Karta leku w bazie Medycyna Praktyczna („Lek dostępny bez recepty”); ulotka producenta z rejestru: https://rejestry.ezdrowie.gov.pl/api/rpl/medicinal-products/48030/leaflet. Baza leków (źródło wtórne). https://www.mp.pl/pacjent/leki/lek/106483,Famiflux-tabletki-powlekane
45. Goprazol Max, kapsułki dojelitowe twarde. Karta leku w bazie Medycyna Praktyczna („Lek dostępny bez recepty”). Baza leków (źródło wtórne). https://www.mp.pl/pacjent/leki/lek/90394,Goprazol-Max-kapsulki-dojelitowe-twarde
46. Esomeprazol Alugastrin, kapsułki dojelitowe twarde. Karta leku w bazie Medycyna Praktyczna („Lek dostępny bez recepty”). Baza leków (źródło wtórne). https://www.mp.pl/pacjent/leki/lek/101160,Esomeprazol-Alugastrin-kapsulki-dojelitowe-twarde
47. Manti Extra, tabletki do rozgryzania i żucia. Karta leku w bazie Medycyna Praktyczna („Lek dostępny bez recepty”). Baza leków (źródło wtórne). https://www.mp.pl/pacjent/leki/lek/105775,Manti-Extra-tabletki-do-rozgryzania-i-zucia
48. Gaviscon o smaku mięty, zawiesina doustna. Karta leku w bazie Medycyna Praktyczna („Lek dostępny bez recepty”). Baza leków (źródło wtórne). https://www.mp.pl/pacjent/leki/lek/75286,Gaviscon-o-smaku-miety-zawiesina-doustna
49. Maalox, zawiesina doustna. Karta leku w bazie Medycyna Praktyczna („Lek dostępny bez recepty”). Baza leków (źródło wtórne). https://www.mp.pl/pacjent/leki/lek/37276,Maalox-zawiesina-doustna
50. Inhibitory pompy protonowej (IPP): co to za leki i jak działają. Medycyna Praktyczna, artykuł dla pacjentów z 05.05.2026 („W Polsce można kupić bez recepty omeprazol, pantoprazol i esomeprazol”). Artykuł popularnonaukowy (źródło wtórne). https://www.mp.pl/pacjent/zdrowy_czlowiek/404572,inhibitory-pompy-protonowej-ipp-co-to-za-leki-i-jak-dzialaja
51. Goprazol (omeprazol 20 mg, kapsułki) i Polprazol (omeprazol 20 mg, kapsułki). Karty leków w bazie Medycyna Praktyczna („Lek dostępny na receptę”). Baza leków (źródło wtórne). https://www.mp.pl/pacjent/leki/lek/81877,Goprazol-kapsulki-dojelitowe-twarde oraz https://www.mp.pl/pacjent/leki/lek/55203,Polprazol-kapsulki-dojelitowe-twarde

Nie otworzyłem (nie opieram na nich liczb): strony PubMed (używałem Europe PMC i NCBI); oficjalnego pola „kategoria dostępności” w Rejestrze Produktów Leczniczych (dostęp zablokowany, status potwierdzony innymi źródłami wymienionymi w ograniczeniach); karty bazy Medycyna Praktyczna dla Rennie Antacidum i Polprazol Acidcontrol; wytycznych PTG 2022 (opisane w raporcie refluks-dieta); strony Specialist Pharmacy Service o zgadze w ciąży (nie istniała); badania Martin 2022 o probiotykach (opisane w raporcie refluks-dieta); przeglądu Komolafe 2025 o produktach naturalnych (tylko abstrakt, bez wyników dla aloesu i lukrecji); sklepów i aptek internetowych (pomijam jako źródła).

Weryfikacja

• zgodne – Cochrane Sigterman 2013: 34 badania, 1314 osób; wyszukiwanie do listopada 2011; w leczeniu „na ślepo” IPP vs placebo 2 badania, bloker H2 vs placebo 2 badania, IPP vs bloker H2 7 badań; niezapalny refluks IPP vs placebo 10 badań, H2 vs placebo 2 badania; wniosek autorów (IPP skuteczniejsze) [5].
• poprawione – Cochrane: było „w badaniach z placebo IPP przynosiły ustąpienie zgagi częściej niż blokery H2, a te częściej niż placebo”, jest: oba leki lepsze od placebo (z liczbą badań), a przewaga IPP nad blokerami H2 pochodzi z bezpośredniego porównania (7 badań); dodano datę wyszukiwania [5].
• zgodne – Leiman 2017: 14 badań, 2095 osób, wyszukiwanie do października 2015, OR 4,42 (2,45-7,97), I2 = 71%; vs IPP lub H2 OR 0,58 (0,27-1,22) nieistotne [7]. Zhao 2020: 10 prac, 11 badań, wyszukiwanie do czerwca 2020, brak istotnej różnicy w łączeniu wyników, brak korzyści dodania alginianu do IPP [8]. Wilkinson 2019: 424 osoby, 7 dni, 47,8% vs 33,2%, P = 0,0031, OR 1,85 (1,23-2,78) [9].
• zgodne – Moazzez 2005: 31 osób, mediana czasu pH < 4 z 5,7% na 3,6%, p = 0,001 [12]. von Schönfeld 1997: 10 osób, ślinienie 26,0 vs 13,2 ml, oczyszczanie przełyku 6,9 → 2,3 min [13]. Collings 2002: 24 osoby, guma 600 i 900 mg CaCO3, 120 min [14].
• poprawione – Moazzez 2005: było „badanie naprzemienne z losowym przydziałem kolejności”, jest: ta sama osoba zjadła posiłek dwukrotnie, a żucie gumy po jednym z nich przydzielono losowo (abstrakt nie podaje, czy losowano kolejność) [12].
• zgodne – Kandil 2010: 36 osób, 4 grupy po 9, 4 i 8 tygodni, omeprazol lepszy od samej melatoniny [15]. Malekpour 2023: 78 osób (72 ukończyło), omeprazol 20 mg + melatonina 3 mg pod język, 4 tygodnie, P = 0,04 / 0,03 / 0,0001, działania niepożądane podobne [16].
• poprawione – Kandil 2010: było „zdrowi” (grupa kontrolna) i „kontrola po 4 i 8 tygodniach”, jest: „grupa kontrolna” (abstrakt nie mówi, że to osoby zdrowe) i leczenie przez 4 i 8 tygodni [15].
• zgodne – Inokuchi 2026: mężczyzna w wieku 30 lat, 60 g sody dziennie przez 2 miesiące, przegląd 78 przypadków, pęknięcie żołądka i wysoka śmiertelność po jednorazowym dużym spożyciu, przewlekłe nadużywanie → zasadowica i zaburzenia elektrolitów [17].
• poprawione – Inokuchi 2026: było „jednorazowe duże dawki powodowały pęknięcie żołądka i wysoką śmiertelność”, jest: były często powikłane pęknięciem żołądka i wiązały się z wysoką śmiertelnością (abstrakt: „often complicated”); dodano 480 g tuż przed przyjęciem do szpitala [17].
• zgodne – Wong 2025: ocet jabłkowy, herbaty, suplementy, probiotyki, ćwiczenia – dowody niewystarczające; melatonina z lekami poza omeprazolem – niskie; wysokie: redukcja masy ciała, leki zobojętniające, blokery H2, IPP [11].
• poprawione – aloes: było „nie znalazłem badań z losowym przydziałem; poziom D”, jest: znalazłem pilotażowe badanie z losowym przydziałem (Panahi 2015, 79 osób, 4 tygodnie, syrop aloesowy 10 ml na dobę vs omeprazol vs ranitydyna, bez placebo); poziom C, usunięto zdanie o przeglądzie Nutrients 2025 (tylko abstrakt, bez wyników dla aloesu) [40].
• poprawione – lukrecja: było „nie znalazłem badań w refluksie; tylko tytuł badania GutGard 2012 w dyspepsji czynnościowej”, jest: badanie fazy III z losowym przydziałem w objawach refluksowych (Raj 2025, 200 osób, 28 dni, wyciąg bez glicyryzyny, p = 0,014 jakość życia; zgaga p = 0,017 i 0,005); poziom C; stare źródło o dyspepsji (nr 40) usunięte, bo nie dotyczy refluksu i nie miało autorów [39].
• poprawione – woda alkaliczna: usunięto opis przypadku Weinsheim 2018 (źródło nr 39 w szkicu): w bazie jest tylko tytuł, abstraktu nie ma, więc treści nie da się potwierdzić; zostaje „brak badań z losowym przydziałem” i odwołanie do raportu refluks-dieta.
• zgodne – Jin 2022: 14 badań, 815 osób; RSI MD 3,35 (1,34-5,37) z 4 badań; skuteczność ogólna OR 1,62 (0,89-2,95) z 10 badań, nieistotna; kaszel 7 badań, chrypka 5 badań, nieistotne [19]. Liu 2016: 8 prac, 370 osób (210/160), RR 1,22 (0,93-1,58) nieistotne, kaszel nieistotny [20].
• zgodne – San Diego (28 ekspertów, RAND, objawy ≠ choroba, laryngoskopia nie rozpoznaje refluksu, pH-impedancja 24 h lub 96 h bezprzewodowe pH) [22]. AGA 2023 (opinia ekspertów, poprawa na IPP nie dowodzi refluksu, jedna próba do 12 tygodni, alternatywy: alginiany, CBT, neuromodulatory) [23]. Europejskie wytyczne Lechien (23 ekspertów, 36 stwierdzeń, dieta + stres + alginiany, minimum 2 miesiące, zmiana klasy zamiast zwiększania dawki) [21]. Lechien 2025 dieta: 10 badań, 868 osób, 54-83,3%, brak RCT [24].
• poprawione – dane bibliograficzne: Lechien (European guideline) rok 2026;283:629-641 (online 2024), było „2025”; San Diego 2026;121:322-336, było „2025/2026”; AGA 2023;21:1414-1421; Allgood 2005;30(2):105-112; Liu 2016;49(7):e5149; Malekpour 2023;34(12):1206-1211; Thélin 2020;51:421-434; Stachler 2018;158(1_suppl):S1-S42; Inokuchi 2026;103:45-49; von Schönfeld 1997;58(2):111-114; Collings 2002;16(12):2029-2035 [6,16,17,20-23,25,27].
• zgodne – AAO-HNS 2018: laryngoskopia, gdy chrypka nie ustępuje lub nie poprawia się w ciągu 4 tygodni lub od razu przy podejrzeniu poważnej przyczyny; nie przepisywać leków przeciwrefluksowych w samej chrypce bez obejrzenia krtani [25].
• zgodne – ACG 2022 (pełny tekst): IPP 30-60 minut przed posiłkiem, nie przed snem (mocne, umiarkowana); próba odstawienia lub „na żądanie” przy ustąpieniu objawów bez zapalenia przełyku i Barretta (warunkowe, niska); IPP „na żądanie” w niezapalnym refluksie (warunkowe, niska); leki zobojętniające wyłącznie doraźnie; alginian brytyjski, zawartość w innych krajach zmienna; ciąża: ok. 2/3 kobiet, pierwszy wybór antacida, alginiany, sukralfat, H2 kategoria B, IPP B poza omeprazolem C; objawy pozaprzełykowe: wykluczyć inne przyczyny (mocne), badanie przed IPP bez typowej zgagi (mocne), próba IPP 2 razy dziennie 8-12 tygodni przy obu rodzajach objawów (warunkowe), nie rozpoznawać refluksu krtaniowo-gardłowego wyłącznie z badania krtani (warunkowe, niska) [1].
• poprawione – ACG: dodano siłę zalecenia „nie rozpoznawać refluksu krtaniowo-gardłowego wyłącznie na podstawie badania krtani” (warunkowe, niska jakość), bo w szkicu jej brakowało [1].
• zgodne – NICE CG184 (aktualizacja 18.10.2019): IPP w pełnej dawce przez 4 tygodnie przy nieprzebadanej niestrawności (nieprzebadane objawy refluksowe traktowane jak niestrawność), bloker H2 przy niedostatecznej odpowiedzi, najmniejsza skuteczna dawka i leczenie „w razie potrzeby”, farmaceuta, coroczny przegląd, powrót do leków zobojętniających lub alginianów [2].
• zgodne – NICE NG201: rozważyć lek zobojętniający lub alginian (równie skuteczne, dostępne bez recepty); brak zaleceń o IPP (bardzo niska jakość) i H2 (brak danych) [3]. NICE NG12 (aktualizacja 15.04.2026): dysfagia lub wiek od 55 lat z utratą masy ciała i bólem w nadbrzuszu, refluksem lub niestrawnością – ścieżka szybkiej diagnostyki w kierunku raka przełyku i żołądka; endoskopia przy wymiotach krwią i u osób od 55 lat z niestrawnością niereagującą na leczenie; krtań: od 45 lat uporczywa niewyjaśniona chrypka lub guz na szyi [4].
• zgodne – Cochrane ciąża Phupong 2015: 9 badań, 725 kobiet, 4 badania z danymi (358 kobiet); całkowita ulga RR 1,85 (1,36-2,50), 2 badania, 256 kobiet, jakość umiarkowana; sukralfat RR 2,41 (1,42-4,07), 65 kobiet [26]. Thélin 2020, Altuwaijri 2022 (stopnie A/C/B/C), Meteerattanapipat 2017 (100 kobiet, 80% vs 88%, p = 0,275), Strugala 2012 (144 kobiety, 91% i 90%, sód bez zmian) [27-30].
• zgodne – Cheng 2020: 13 badań (5 wysokiej, 2 średniej, 6 niskiej jakości), 11 z 14 porównań (79%) dodatnich [18]. Hungin 2026: bloker H2 w ok. 30 minut do 12 godzin, tachyfilaksja, IPP bez recepty jako 2-tygodniowa kuracja z pełnym działaniem po kilku dniach [10]. Allgood 2005: dwa identyczne badania, omeprazol magnezowy 10,3 i 20,6 mg, 14 poranków, ok. 50% bez zgagi po 24 h, ponad 80% najwyżej łagodna zgaga [6].
• zgodne – ChPL omeprazolu 20 mg (Goprazol Max): 10-20 mg raz na dobę przez 14 dni, rano, pół szklanki wody, 2-3 dni do poprawy, 7 dni do ustąpienia u większości, objawy alarmowe, lekarz przy 4 tygodniach leczenia, wieku powyżej 55 lat, żółtaczce, wcześniejszym wrzodzie; klopidogrel („nie zaleca się”), metotreksat, atazanawir, nelfinawir (przeciwwskazany), hipomagnezemia po co najmniej 3 miesiącach, odstawienie przed chromograniną A na 5 dni [32].
• zgodne – ChPL omeprazolu w kapsułce 10 mg (Polprazol Acidcontrol): 20 mg raz na dobę przez 14 dni, „rano, najlepiej łącznie z posiłkiem”, pozwolenie z 2001, zatwierdzenie tekstu 20.04.2023; erlotynib i pozakonazol – unikać; R-warfaryna – zwiększona ekspozycja; ciąża: ponad 1000 narażeń, „może być stosowany” [31].
• zgodne – ChPL esomeprazolu 20 mg (Alugastrin): jedna kapsułka na dobę, do 2 tygodni, 2-3 dni do poprawy; ciąża: 300-1000 zakończonych ciąż, jednak unikać; klopidogrel – unikać; metotreksat; atazanawir; brak informacji o porze względem posiłku w punkcie o dawkowaniu [33].
• zgodne – ChPL famotydyny 20 mg: 20 mg raz na dobę, nawrót 20 mg dwa razy, najwyżej 40 mg, najwyżej 2 tygodnie, niezależnie od posiłków, przeciwwskazana przy niewydolności nerek, nie zaleca się w ciąży, w karmieniu zaprzestać; interakcje: ketokonazol, itrakonazol, atazanawir, rylpiwiryna, TKI [34].
• poprawione – famotydyna i leki zobojętniające: było „odstęp 1-2 godzin” (bez kierunku), jest: famotydynę przyjmuje się na 1-2 godziny przed lekiem zobojętniającym [34].
• zgodne – ChPL famotydyny 10 mg z wapniem i magnezem: najwyżej 2 tabletki na dobę, 15-60 minut przed jedzeniem (zapobieganie), po 15 dniach bez poprawy do lekarza, objawy alarmowe (ból w klatce, zgaga powyżej 3 miesięcy, zmiana objawów powyżej 40 lat), dwie godziny po innych lekach i cztery po chinolonach [35].
• poprawione – Manti Extra: było „od ukończenia 16. roku życia”, jest: powyżej 16 lat; dodano, że tabletek nie połykać w całości [35].
• zgodne – ChPL zawiesiny alginianowej: 10-20 ml po posiłkach i przed snem do 4 razy na dobę od 12 lat, ocena po 7 dniach, 143 mg sodu w 10 ml (7% normy WHO), 57% przy dawce maksymalnej, 64 mg wapnia, parabeny, ciąża: 146 kobiet [36].
• poprawione – zawiesina alginianowa i odstępy: było „zachować 2-godzinny odstęp”, jest: „należy rozważyć zachowanie dwugodzinnego odstępu” (tak w ChPL) [36].
• zgodne – ChPL Rennie: 1-2 tabletki, najwyżej 11 na dobę, godzinę po posiłku i przed snem, maksymalny okres samoleczenia 14 dni, po 7 dniach bez poprawy do lekarza; przeciwwskazania; zespół mleczno-alkaliczny; w ciąży możliwe do 2 tygodni; odstęp jednej lub dwóch godzin od innych leków [37]. ChPL Maalox: 10 ml ok. 90 minut po posiłku, najwyżej 140 ml na dobę, przeciwwskazany przy ciężkiej niewydolności nerek, w ciąży tylko w razie konieczności [38].
• zgodne – pantoprazol i esomeprazol bez recepty (dokumenty EMA, polska wersja): Aneks II „Produkt leczniczy wydawany bez recepty” dla obu; pantoprazol 20 mg raz na dobę przed posiłkiem, bez lekarza nie dłużej niż 4 tygodnie, lekarz po 2 tygodniach bez poprawy, 1 dzień do ulgi i 7 dni do pełnego ustąpienia, w ciąży przeciwwskazany; esomeprazol 20 mg raz na dobę do 2 tygodni, tabletkę można przyjąć o dowolnej porze, z posiłkiem lub bez [41,42].
• zgodne – dostępność bez recepty w Polsce: ulotka omeprazolu 20 mg w rejestrze („Lek ten jest dostępny bez recepty”); karty bazy Medycyna Praktyczna: omeprazol 20 mg, esomeprazol 20 mg, famotydyna 20 mg, famotydyna z wapniem i magnezem, zawiesina alginianowa, zawiesina z glinem i magnezem – „Lek dostępny bez recepty”; ta sama baza oznacza omeprazol 20 mg w kapsułkach dwóch innych preparatów jako „na receptę”; artykuł tej bazy z 05.05.2026: bez recepty omeprazol, pantoprazol i esomeprazol [43-51].
• nie do sprawdzenia – kategoria dostępności omeprazolu w kapsułce 10 mg (Polprazol Acidcontrol) i tabletek Rennie w bazach: karty nie zostały otwarte; preparat Acidcontrol usunięto z tabeli, jego ChPL zostaje jako źródło dawkowania z posiłkiem [31,37]. Oficjalne pole „kategoria dostępności” w rejestrze ministerstwa: nie do odczytania (odmowa dostępu), status oparty na dokumentach EMA, ulotce z rejestru i bazie Medycyna Praktyczna (źródło wtórne).
• poprawione – zdanie w szkicu o ciąży w czerwonych flagach („ciąża z nasilonymi objawami lub wymiotami: zgłoś do lekarza przed użyciem IPP lub blokerów H2”) nie miało oparcia w źródłach; zastąpiono zapisami NICE (brak zaleceń o IPP i H2), ChPL famotydyny (nie zaleca się) i ChPL pantoprazolu (przeciwwskazany) [3,34,41].
• poprawione – nazwy handlowe w opisach badań i ChPL zastąpiono opisem składu; nazwy zostały w tytułach źródeł, w tabeli „Formy i porównania” (tylko jako przykłady) i w nielicznych miejscach, gdzie wymaga tego odwołanie do karty produktu; do tabeli dodano pantoprazol i esomeprazol z centralnego pozwolenia UE oraz kolumnę „Bez recepty”.
• nie do sprawdzenia – przegląd Komolafe 2025 (Nutrients) o produktach naturalnych w refluksie: tylko abstrakt bez wyników dla aloesu i lukrecji, więc nie opieram na nim żadnych twierdzeń.